'Als jonge kinderen niet of nauwelijks praten is de oorzaak niet altijd duidelijk', vertelt Paula Fikkert, onderzoeker bij het Baby & Child Research Center aan de Radboud Universiteit. 'Er kan sprake zijn van TOS en dan kunnen de hersenen taal minder goed verwerken. Dit is een neurocognitieve ontwikkelingsstoornis. Maar kinderen kunnen ook late talkers zijn of door een andere oorzaak een taalachterstand oplopen. Daarom wordt de diagnose vaak pas na het derde levensjaar gesteld. Als Radboud TOS Fonds hebben we juist de missie om in de eerste duizend dagen duidelijkheid te scheppen, zodat we heel jonge kinderen al kunnen ondersteunen.'
Waarom het belangrijk is om een taalontwikkelingsstoornis bij kinderen tijdig te herkennen
Kunnen we peuters met een risico op TOS (taalontwikkelingsstoornis) effectiever behandelen met behulp van kennis over taalverwerving bij kinderen zónder TOS? Die vraag staat centraal in het pilotonderzoek van het Radboud TOS Fonds en Kentalis. 'De eerste duizend dagen zijn cruciaal als het gaat om taalverwerving, maar we weten er nog steeds te weinig over.'
Dit idee leeft ook bij zorginstelling Kentalis waar jonge ‘risicokinderen’ behandeld worden. Een logopediste ontwikkelde een therapie, gebaseerd op onderzoek van Fikkert en Levelt naar taalverwerving bij ‘normale’ kinderen, die nog niet was getest. Het Radboud TOS Fonds financierde een pilotonderzoek waarbij een klein groepje kinderen 12 weken therapie kreeg, inclusief een voor- en nameting om de voortgang in kaart te brengen. Fikkert: 'De logopedisten kregen uren om de therapie uit te voeren, te documenteren en – met onze hulp - te analyseren. Zo konden we het beschikbare budget slim inzetten.'
Articulatieplaats
Fikkert: 'Kinderen zonder TOS laten een duidelijk patroon zien in het soort woorden dat ze eerst aanleren. Ze imiteren klanken en vormen eenvoudige woordjes met één articulatieplaats. Dat is de plek in de mond waar spraakklanken worden gevormd: lippen, tanden en het gehemelte. De hypothese was dat dit ook gebeurt bij kinderen met TOS, alleen hebben zij meer tijd nodig. We boden de kinderen woordjes aan met één articulatieplaats die ze al kenden, om het vervolgens complexer te maken: p-o-p, b-oe-k en k-i-p, wat heel lastig is om uit te spreken omdat de klank van achter naar voren in de kaak wordt gevormd. We vonden dat sommige kinderen snel vooruitgingen. Ze kregen een grotere woordenschat en hun productiviteit werd groter. Met andere woorden: ze gingen iets meer en meer gevarieerd praten. Bij andere kinderen gebeurde dit echter niet. We weten eigenlijk niet waardoor dit wordt veroorzaakt.'
Het woordenboek in je brein
Kinderen met TOS houden vaak problemen met taal, ook als ze een redelijke woordenschat hebben. Dat heeft onder andere te maken met de tijd die ze nodig hebben om de juiste woorden uit hun ‘mentale woordenboek’ op te halen en deze woorden te gebruiken om te voorspellen wat er komt. Een kind met TOS heeft vaak meer tijd nodig om gesproken zinnen en verhaaltjes te begrijpen dan er is en haakt dan af.
Vervolgonderzoek
De pilotgroep was klein maar de resultaten zijn veelbelovend, aldus Fikkert. 'We hebben erover geschreven in een tijdschrift dat door heel veel logopedisten wordt gelezen. Maar om de oorzaken beter in kaart te krijgen is grootschaliger onderzoek bij jonge kinderen nodig. Dat is helaas nog even toekomstmuziek want onderzoek is kostbaar. Dus ik hoop dat het vervolg er zal komen. Voor kinderen met TOS is dat van levensbelang want voldoende taal is essentieel om volwaardig mee te doen in de samenleving.'
Wil jij bijdragen aan het Radboud TOS Fonds?
Het eerste levensjaar is ontzettend belangrijk voor de taalontwikkeling van een kind.
Het Radboud TOS Fonds heeft ten doel het bevorderen van wetenschappelijk onderzoek om zo vroeg mogelijk, al in het eerste en tweede levensjaar van het kind, een taalontwikkelingsproblemen (zoals TOS) te onderkennen en te behandelen. Het Radboud TOS Fonds maakt wetenschappelijk onderzoek naar taalontwikkelingsstoornissen mogelijk. Om de stoornissen eerder te kunnen ontdekken én effectief te kunnen behandelen.
Contactinformatie
- Organisatieonderdeel
- Faculteit der Letteren, Centre for Language Studies
- Gaat over persoon
- prof. dr. J.P.M. Fikkert (Paula)
- Thema
- Persoonlijke ontwikkeling, Taal