We leven in een tijd waarin we voortdurend worden blootgesteld aan schokkende beelden. ‘Het is voor journalisten niet eenvoudig om over dit soort verhalen te berichten’, zegt de onderzoeker. ‘Vooral als het gaat om de keuze van de beelden voor hun verslaggeving. Sommigen pleiten voor incidenteel gebruik van schokkende beelden, terwijl anderen vinden dat het publiek alleen blootgesteld mag worden aan gekuiste of niet-schokkende beelden.’
Om een bijdrage te leveren aan dit debat, onderzocht Ruhl Ibarra hoe tragische gebeurtenissen en slachtoffers visueel worden weergegeven in kranten in Mexico, Duitsland en de Verenigde Staten. Ze interviewde mensen uit verschillende culturen over hoe zij die verslaggeving ervaren en hoe blootstelling aan expliciete beelden hun emoties en gedrag beïnvloedt. De onderzoeker maakte onderscheid tussen expliciete berichtgeving (beelden van daadwerkelijk letsel, bloed of lichamen), matig expliciet (geen beelden van de directe aanval, maar bijvoorbeeld van weggevaagde gebouwen of grote branden) en niet-expliciet (beelden van bijvoorbeeld politie of omstanders).
Expliciete inhoud
Ze constateerde dat er duidelijke verschillen zijn tussen landen voor wat betreft de publicatie en ervaring van expliciete beelden. Mexico en de Verenigde Staten publiceren vaker expliciete beelden dan Duitsland. En het Mexicaanse publiek staat er meer voor open dan het Duitse. ‘De reden hiervoor zou kunnen zijn dat er sterke sociaal-culturele verschillen bestaan tussen landen en mensen’, legt Ruhl Ibarra uit. ‘Mexico kent bijvoorbeeld een traditie genaamd ‘La Nota Roja’, een zeer ruwe vorm van journalistiek die zich richt op gewelddadige, tragische gebeurtenissen en die zeer expliciete beelden van die gebeurtenissen gebruikt.’
Ze stuitte ook op een zekere vooringenomenheid bij de publicatie van schokkende beelden: kranten publiceren vaker schokkende beelden van gebeurtenissen die ver weg plaatsvinden dan van gebeurtenissen die dichterbij plaatsvinden, en niet alle slachtoffers worden op dezelfde manier afgebeeld: niet-staatsburgers en niet-witte slachtoffers worden vaker in schokkende beelden getoond dan witte slachtoffers en staatsburgers. Ruhl Ibarra: ‘Dit is problematisch omdat het leidt tot een ongelijke representatie in de media.’
Emotionele effecten
Ze onderzocht ook hoe deze expliciete en gekuiste beelden mensen beïnvloeden. Over het algemeen hebben expliciete beelden meer invloed op het publiek: het nieuws maakte mensen angstiger of bozer en ze zijn daardoor eerder geneigd om het nieuws met anderen te delen. ‘Dit roept de vraag op of het gerechtvaardigd is om mensen zich slecht te laten voelen om een positief effect te bereiken.’
Welk advies zou Ruhl Ibarra journalisten geven? ‘Gebruik expliciete beelden als daar een duidelijke reden voor is, en gebruik ze niet alleen voor bepaalde groepen. Verder is het belangrijk om te beseffen dat hoe expliciet beelden zijn niet universeel is. Wat mensen acceptabel vinden, verschilt sterk per land en per persoon. Het werkt ook het beste als kranten transparant zijn over waarom ze schokkende beelden publiceren. Je wilt natuurlijk niet sensationeel zijn. Mensen die te vaak worden blootgesteld aan beelden van geweld, reageren er soms niet meer zo sterk op. Maar voor anderen kan het zien van beelden van mensen die lijden goed zijn, omdat het hun bewustzijn van een probleem vergroot. In vervolgonderzoek zou het interessant zijn om uit te zoeken of tekst ook in staat is om mensen emotioneel te maken, zich de gebeurtenis te laten herinneren of hen zelfs iets te laten doen.’