Netflixdata doneren
Maas benadrukt dat het geen probleem is om een dominante man of een volgende vrouw te zijn, als dit is hoe iemand graag wil zijn. ‘Het probleem ontstaat wanneer we gaan aannemen dat álle mannen en álle vrouwen zo zijn of zo zouden moeten zijn. Het leidt bijvoorbeeld tot slutshaming van vrouwen die veel seks hebben, maar kan er net zo goed aan bijdragen dat mannen extra druk ervaren om seks te hebben of dat mannelijke slachtoffers van seksueel geweld een stuk minder serieus worden genomen. Daarnaast is er een grote groep mensen die zich überhaupt niet als man of vrouw identificeert en zich dus ook niet herkent in de meeste entertainmentmedia.’
Dat media onze blik op de wereld sturen, voelen we allemaal, maar wetenschappelijk onderzoeken hóe dat precies gebeurt, is stukken lastiger. ‘Mensen leven niet in een vacuüm; ze nemen iedere dag van alles in zich op, dus de invloed van een enkele film of serie is vrijwel niet vast te stellen.’ Om toch zicht te krijgen op hoe media samenhangen met de overtuigingen van mensen, gebruikt Maas een vernieuwende methode. ‘Ik vraag of mensen hun kijkdata van streamingsdiensten zoals Netflix willen downloaden en met me willen delen. Daardoor krijg ik zicht op hoe vaak mensen naar bepaalde typen media kijken. Vervolgens bevraag ik hoe ze over bepaalde dingen denken.’
Dwingende controle
Omdat dit onderzoek nog loopt, kan Maas nog geen resultaten delen. Maar eerdere onderzoeken tonen wel correlatie tussen het veel kijken naar media met heteronormatieve standaarden, ook wel scripts genoemd, en het zelf aanhangen van heteronormatieve opvattingen.
‘Een voorbeeld van zo’n schadelijk script is het idee van female token resistance: dat vrouwen eigenlijk “ja” bedoelen wanneer ze “nee” zeggen en dat de man moet blijven pushen na een afwijzing. Dit idee wordt door entertainmentmedia volop gevoed.’
De verkeerde norm
Maas’ onderzoek naar entertainmentmedia is onderdeel van haar proefschrift waarin ze de seksuele dubbele standaard in Nederland bestudeert. ‘Kort gezegd verwacht die dubbele standaard van mannen veel seksuele activiteit en een hogere seksdrive en van vrouwen precies het tegenovergestelde, namelijk dat ze hun lichaam bewaren totdat ze een serieuze relatie hebben.’ Dit onderzoek valt te splitsen in twee delen. ‘Ten eerste ben ik benieuwd naar de individuele opvattingen van mensen. Ik vraag ze dingen als ‘moet een man het initiatief nemen in een relatie’ of ‘moet een vrouw haar lichaam bewaren’ en ik bekijk in hoeverre mensen het daarmee eens zijn. De eerste resultaten lijken te suggereren dat het denken van individuen helemaal niet zo stereotiep is.’
‘Vervolgens vraag ik mensen hoe ze denken dat de meeste mensen in Nederland over deze stellingen denken. Uit de eerste analyses komt naar voren dat veel mensen denken dat zij door hun opvattingen afwijken van de norm.’ Dit leidt tot een fenomeen dat wetenschappers pluralistische onwetendheid noemen. ‘Mensen hebben dan een verkeerd beeld van wat anderen denken, maar doordat ze denken dat er een bepaalde norm is, voegen ze zich daar ook naar.’
Scripts overboord
Gevolg is dan ook dat we met z’n allen de verkeerde norm blijven communiceren en in stand houden. Als er één manier is om een andere norm aan te jagen, is het wel via entertainmentmedia. ‘En dat hoeft echt niet met een opgeheven vingertje. Er zijn veel subtielere manieren waarop dat kan. Bijvoorbeeld door de positieve consequenties af te beelden wanneer een vrouw het initiatief neemt of juist door een al te pusherige man de negatieve gevolgen te laten ervaren.’
Wat zou Maas zelf doen als ze gevraagd werd mee te schrijven aan een film of serie? ‘Media werken vaak met dezelfde scripts, het script dat mannen altijd aan seks denken, om maar eens iets te noemen. Dat is voor de kijker herkenbaar en het voorkomt dat je als maker veel moet uitleggen. Toch zou ik die scripts overboord gooien, want die zorgen ook voor het bevestigen van de foutieve norm. Dat maakt de uitdaging als scriptschrijver groter, maar het draagt wél bij aan een norm die meer gelijkwaardig is.’
Foto: Kevin Woblick via Unsplash
