Er is iets vreemds aan de hand met de prijs van een kop koffie. Die wordt niet bepaald door de werkelijke kosten van productie. Grote bedrijven zoals Douwe Egberts baseren hun prijzen en aanbod vooral op macro-economische factoren, zoals de waarde van koffie op de New York Stock Exchange en valutaschommelingen. Wanneer de koffieprijzen stijgen, worden deze winsten zelden geïnvesteerd in het behoud van productiecapaciteit.
Wat er moet gebeuren als we over 20 jaar nog koffie willen drinken
Voor veel mensen begint de dag pas echt na een kop koffie. Maar de manier waarop grote koffiebedrijven momenteel hun koffie inkopen, is economisch niet altijd duurzaam. Om ook in de toekomst koffie te kunnen blijven drinken, is het essentieel om de teelt en oogst van koffie te verduurzamen en de opbrengsten eerlijker te verdelen. ‘We investeren onvoldoende in duurzame koffieplanten en gezonde bodems.’
Deze prijsstrategieën beïnvloeden veel partijen in de koffieketen. ‘Zonder boeren, verpakkers of vervoerders is er simpelweg geen koffie,’ zegt Mónica Bernal Montero, promovenda aan de Radboud Universiteit en docente Accounting aan de Pontificia Universidad Javeriana in Bogotá. Zij doet onderzoek naar de duurzaamheid van koffie. ‘Ik onderzoek de micro-economische impact van actoren in de koffieketen in relatie tot de macro-economische ontwikkelingen in de sector. Daarbij neem ik ook sociale kosten mee, zoals arbeidsomstandigheden en lonen, evenals de impact op het milieu.’ Sjors Witjes, universitair hoofddocent duurzaamheid en circulariteit in organisaties en één van Bernal Montero’s begeleiders, vult aan: ‘Waar macro-economische factoren nu de prijs bepalen, brengt dit onderzoek juist de micro-economische effecten in kaart om te bepalen waar het beste geïnvesteerd kan worden om koffieconsumptie te waarborgen.’
Grond raakt uitgeput, boeren kiezen ander werk
We kunnen er niet zomaar van uitgaan dat koffie over twintig jaar nog even beschikbaar is als nu, benadrukken Bernal Montero en Witjes. ‘Wereldwijde koffieconsumptie vereist een constante aanvoer van koffiebonen, en dus een blijvende opbrengst van planten en bodem,’ aldus Witjes. ‘De grond waarin koffie groeit heeft tijd nodig om te herstellen, maar door de voortdurende vraag raakt die steeds verder uitgeput.’
Om nog maar te zwijgen van al die mensen die betrokken zijn bij de koffieketen, waar hulpbronnen, macht en verantwoordelijkheden op verschillende manieren verdeeld zijn. 'De impact van de stijgende wereldwijde vraag is rechtstreeks voelbaar bij de koffieboer zelf: op hun land en koffiegewassen,’ legt Bernal Montero uit. ‘In Colombia werken zo’n 549.000 families als koffieboer, vaak al generaties lang. Maar door de onzekerheid over de toekomst van koffieteelt wordt het steeds moeilijker om dit beroep vol te houden.’
Veldwerk in Colombia
Om de koffieketen beter te begrijpen, werkt Bernal Montero samen met Blommers en 2CanTrades, twee Nijmeegse bedrijven in de koffiesector die duurzaamheid hoog in het vaandel hebben staan. ‘Op basis van hun verschillende governance-structuren kunnen we beter begrijpen welke rol elke actor speelt. Van de boer tot de consument,’ zegt Witjes. ‘Tegelijkertijd kunnen Blommers en 2CanTrades leren van de micro- en macro-economische implicaties van hun keuzes voor duurzamere koffie.’
Naast haar onderzoek in Nijmegen zal Bernal Montero in 2026 ook veldwerk doen in Colombia. ‘Via interviews en observaties wil ik van dichtbij zien hoe koffieorganisaties werken. Van de manier waarop ze hun productie registreren tot hoe ze kennis doorgeven en welke woorden ze daarbij gebruiken.’ Witjes deed afgelopen zomer al een maand veldwerk in Colombia en legde daar contacten voor Bernal Montero.
Bewustere keuzes maken
Met de inzichten die ze de komende jaren verzamelt, wil Bernal Montero niet alleen de werkelijke kosten van een kop koffie in kaart brengen, maar ook bedrijven stimuleren om hun governance-structuren te verduurzamen. ‘En natuurlijk zal ik de data die ik verzamel delen met de bedrijven die ik bezoek voor mijn onderzoek.’
Niet alleen organisaties in de koffieketen kunnen profiteren van deze inzichten, ook consumenten krijgen meer inzicht in de herkomst van hun koffie. ‘Met elke kop koffie die we kopen en drinken, kunnen we bijdragen aan de beschikbaarheid van diezelfde kop koffie in de toekomst.’
Dit artikel is ook in het Spaans te lezen. Lees de Spaanse vertaling
Contactinformatie
- Organisatieonderdeel
- Faculteit der Managementwetenschappen, Institute for Management research, Sectie Bedrijfskunde
- Thema
- Duurzaamheid, Internationaal, Samenleving