Wat zeggen wetenschappers over het belang van lezen?

Roel Smeets - universitair docent moderne literatuur en digitale cultuur

Of romans maatschappelijke veranderingen in gang kunnen zetten, is maar de vraag. Zijn romans werkelijkheidsvormend of reflecteren ze enkel op wat er in de samenleving speelt? Dit onderzoekt literatuuronderzoeker Roel Smeets. Volgens de wetenschapper moeten we de kracht van literatuur niet onderschatten. ‘Wanneer je als vrouw in de jaren zestig een boek las over een vrouw die niet alleen maar aan het afwassen was, maar bijvoorbeeld een baan had, had dat invloed. Dan zag je als vrouw dat er voor jou meer mogelijk was.’ 

Op basis van zijn onderzoek hoopt Smeets formats te ontwikkelen die helpen het gesprek te voeren over wat het progressieve of conservatieve karakter is van literatuur. ‘De afgelopen jaren zijn er verhitte discussies ontstaan over de representaties en stereotyperingen in romans uit het verleden. Met de te ontwikkelen formats hoop ik de gesprekken daarover uit de gepolariseerde sfeer te trekken. Dit omdat je veel van romans kunt leren. Ze kunnen bijdragen aan meer begrip voor elkaar en dus aan een betere wereld.’

Esther Steenbeek-Planting - medewerker Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour

Leesvaardigheid en plezier in lezen kun je het best van jongs af aan bijbrengen. Daarom lanceerde psycholinguïst Esther Steenbeek-Planting in 2022 de online game Letterprins. ‘In het educatieve spel kunnen kinderen thuis hun leesvaardigheid verbeteren. De Letterprins raakt zijn letters kwijt in een kasteel. De speler helpt hem met zoeken en komt in elke toren andere oefeningen tegen.’

Met Letterprins oefenen kinderen eerst vaardigheden die goed gaan, daarna komt ruimte voor correctie van fouten. ‘Daardoor lezen ze steeds sneller en preciezer’, legt Steenbeek-Planting uit. ‘Dat is een opvallend resultaat. In bestaande methodes wordt vooral op fouten getraind, maar dan gaat de leessnelheid minder snel vooruit.’

Uit onderzoek blijkt dat kinderen die goed leren lezen, daar hun hele leven profijt van  hebben, vertelt Steenbeek-Planting. ‘Een lage leessnelheid halen ze meestal niet meer helemaal in. Op de middelbare school en later, in hun werkende leven, lopen deze leerlingen vaak tegen problemen aan.’ Bovendien blijkt dat mensen die meer lezen beter scoren op sociale en cognitieve vaardigheden. Steenbeek: ‘Het is dus belangrijk dat we kinderen leesplezier bijbrengen. Letterprins geeft kinderen daarom ook persoonlijke boekentips.’

Carlijn Cober – docent Philosophy, Politics and Society

Bibliotherapie, leesclubs in gevangenissen en voorleeshonden voor kinderen met dyslexie. Literatuur hoeft geen puur individuele bezigheid te zijn, weet literatuurwetenschapper Carlijn Cober. ‘Er ontstaan niet alleen mooie gesprekken, mensen voelen  zich ook meer verbonden met elkaar. Hun leesplezier gaat omhoog, ze lezen meer, maken nieuwe vrienden en voelen zich beter.’

Ook in de medische wereld kan literatuur worden ingezet. Mensen die last hebben van depressies, faalangst of moeite hebben met het verwerken van rouw, kunnen in Nederland terecht bij de Culturele Apotheek, die hen vervolgens een boek aanraadt dat bij hun klachten past. ‘Uit onderzoek van het Trimbos Instituut blijkt dat het lezen van het juiste boek even effectief is als therapie in kleinschalige groepen.’

Kinderen die het psychisch moeilijk hebben, kunnen geholpen worden door literatuur. ‘Ze moeten dan een bepaald verhaal lezen. Bedoeling is dat ze zich identificeren met de held of anti-held, die herkenbare dingen meemaakt, en zich daardoor beter gaan voelen.’

Voorleessessies kunnen tot slot heel wat betekenen voor mensen met dementie of psychoses. ‘Mensen met psychoses worden er meer lucide van’, zegt Cober. ‘Mensen met dementie treden tijdens voorleessessies meer in contact met elkaar en het kan zelfs bepaalde herinneringen triggeren. Natuurlijk is literatuur geen medicijn, maar iemand kan zich er wel even beter door voelen.’

Heel Nijmegen Leest

Tijdens Heel Nijmegen Leest zijn er tussen in april en mei allerlei activiteiten die je kunnen inspireren om een mooi boek op te pakken. Zo zijn er samenleessessies, publiekscolleges door literatuurwetenschappers en een verkiezing voor de beste minibieb van Nijmegen. Heel Nijmegen Leest wordt afgesloten op 23 mei tijdens het evenement Nijmegen Taalhoofdstad. 

Meer over Heel Nijmegen Leest