Foto van Hennie Derks in gesprek met Sinne, Jans en Amélie
Foto van Hennie Derks in gesprek met Sinne, Jans en Amélie

Goed - Fout

Verantwoord levensverhalen over oorlog en bevrijding doorvertellen

Samenwerking

Bij gelegenheid van 80 Jaar Herdenking van de Bevrijding van Nijmegen (september 2024) werken onderzoekers van het Radboud Institute for Culture and History (RICH) samen met vo-scholen aan het project ‘Goed – Fout’. Het project daagt jongeren uit om op verantwoorde wijze (evidence based) zelf verhalen over oorlog en bevrijding te onderzoeken en door te vertellen. Deze werkwijze stimuleert vragend leren, waarbij niet het oordeel maar het diepere inzicht in de context centraal staat. Het proces resulteert in nieuw lesmateriaal voor het vo. Zo wordt duidelijk hoe we van wetenschappelijk onderzoek naar een maatschappelijk actueel relevant narratief en naar co-creatie in de overdracht komen.

Belang

‘Goed – Fout’ draagt bij aan de dialoog over wat vrijheid nu eigenlijk betekent en waarom het WO-2 narratief als moreel ijkpunt nog steeds van belang is. De geschiedenis wordt steeds herzien. Feiten en samenhangen worden opnieuw belicht, waardoor ook steeds andere personen en aspecten zichtbaar worden. Stonden bij de herdenking in eerste naoorlogse decennia vooral de wandaden van de nazi’s, de Nederlandse slachtoffers en de bevrijders centraal, later kwam er ook aandacht voor de Holocaust, voor de vervolging van Sinti, Roma en homoseksuelen. Sinds 2000 is er steeds meer aandacht voor persoonsgerichte benaderingen, voor individuele verhalen als metafoor voor het grote verhaal. Ook wordt de nawerking van de oorlog op volgende generaties van daders en nabestaanden van vervolgden of vermoorden opnieuw belicht. Er is aandacht voor culturele diversiteit onder de bevrijders en voor de impact van hun deelname voor hun eigen strijd om vrijheid. RICH vindt het belangrijk aan deze narratieven en ontwikkelingen een wetenschappelijke bijdrage te leveren en met name jongeren uit te dagen zichzelf te verhouden tot verhalen over oorlog en bevrijding. Daarbij gaat het om een vragende leerhouding in de oordeelsvorming, die de zwart-wit conclusies uitstelt ten gunste van nader onderzoek, met ruimte voor empathie en ambiguïteit. 

Met het wegvallen van ooggetuigen en veteranen zijn we steeds meer aangewezen op nieuwe manieren waarop we hun verhalen kunnen doorvertellen. Maar hoe doen we dat dan historisch en ethisch verantwoord, en ook aansprekend voor nieuwe generaties? Door jongeren hun eigen lesmateriaal te laten ontwikkelen. Samen met een team van onderzoekers, vo-docenten, podcastmakers en vormgevers maken leerlingen lesmateriaal voor het vo, waarin zij zelf verhalen over oorlog en bevrijding doorvertellen.

Foto van Hennie Derks in gesprek met Sinne, Jans en Amélie

Deelproject ‘Het verhaal van Hennie en Opa Anton Wiebe’

Meerdere levensverhalen staan centraal. In februari 2024 is in samenwerking met het Maurick College en het Citadel College gestart met de levensverhalen van grootvader Anton Wiebe en kleinzoon Hennie Derks. Hennie Derks leert zijn opa Anton in gevangenisbezoeken kennen. Anton Wiebe was tijdens de oorlog politieagent en lid van de gevreesde ‘Politieke Dienst’ die sterke nazisympathieën had en actief meewerkte aan de Jodenvervolging. Het verhaal over de feiten, over de schaamte rondom dit familiegeheim en over de ambivalente gevoelens in de relatie met grootvader Anton nuanceert ons beeld. Leerlingen uit vwo 5 en vwo 4 vertellen op basis van wetenschappelijk onderzoek, bronmateriaal als familiefoto’s en interviews met Hennie op eigen wijze de geschiedenis door. 

Gedurende de projectperiode zullen op basis van wetenschappelijk onderzoek van RU-medewerkers meerdere verhalen en thematieken met vo-leerlingen op verschillende scholen omgezet worden naar lesmaterialen, waarin steeds de complexiteit en dualiteit van oorlogssituaties centraal staan. Vanaf 2025 ook op basis van het digitaal beschikbaar komende Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). 

Dubbelleven. Mijn opa in de oorlog. Titelblad leporelllo

Lesmateriaal

De samenwerking met vo-scholen resulteert in:

  • Werkschrift Het werkschrift (leporello, 8 pagina’s) is tegen verzendkosten gratis te bestellen, zolang de voorraad strekt. 
  • Website met verdiepingsopdrachten (PUC) De website bevat een overzicht van bronnen, achtergrondinformatie en verdiepingsopdrachten bij het lesmateriaal. 
  • Podcast Tot het lesmateriaal behoren vier podcast-afleveringen, te beluisteren via de website: (1) ‘Hoe was dat voor jou?’ - Leerlingen van het Maurick College in gesprek met Hennie; (2) ‘De familie’ - Leerlingen van het Citadelcollege in gesprek met Hennie (3) Een terugblik van Hennie; (4) Achtergronden bij het project. 
  • Symposium Verantwoord levensverhalen over de oorlog doorvertellen. Op woensdag 25 september 2024 vindt in De Lindenberg (Nijmegen) een symposium plaats, waarbij onderzoekers, vo-docenten, leerlingen, educatief medewerkers van musea en didactici met elkaar in gesprek gaan over het doorvertellen van verhalen uit de oorlog. De focus ligt op de mogelijkheden van co-creatie en didactiek, op valkuilen en verantwoorde omgang met persoonlijke levensverhalen rondom oorlog en bevrijding bij het doorgeven van geschiedenis aan scholieren en aan het bredere publiek. Naast lezingen, forumgesprekken en workshops zijn er informatie- en werktafels waar aan de hand van materiaal van gedachten gewisseld kan worden.

Al het lesmateriaal is gratis te bestellen of te downloaden via de website van het Pre-University College (PUC). 

© Radboud Universiteit in samenwerking met het Maurick College en het Citadel College.
Het cocreatieteam van ‘Het verhaal van opa Anton Wiebe en Hennie’ bestaat uit: leerlingen 5 vwo en docent Marco van Vemde van het Maurick College (Vught); leerlingen 4 vwo en docent Bob Emmen van het Citadel College (Nijmegen), Kyah Romeny (vormgever), Marijn Gielen (projectmanagement), Paul Sars (onderzoeker, eindredactie), Anne Peters (onderzoeker, student-assistent), Eva de Waal (podcastmaker) en Hennie Derks. 

Partners

‘Goed – Fout’ is mede mogelijk gemaakt door:

Contactinformatie