Samenwerking
Bij gelegenheid van 80 Jaar Herdenking van de Bevrijding van Nijmegen (september 2024) werken onderzoekers van het Radboud Institute for Culture and History (RICH) samen met vo-scholen aan het project ‘Goed – Fout’. Het project daagt jongeren uit om op verantwoorde wijze (evidence based) zelf verhalen over oorlog en bevrijding te onderzoeken en door te vertellen. Deze werkwijze stimuleert vragend leren, waarbij niet het oordeel maar het diepere inzicht in de context centraal staat. Het proces resulteert in nieuw lesmateriaal voor het voortgezet onderwijs. Zo wordt duidelijk hoe we van wetenschappelijk onderzoek naar een maatschappelijk actueel relevant narratief en naar co-creatie in de overdracht komen.
Belang
‘Goed – Fout’ draagt bij aan de dialoog over wat vrijheid nu eigenlijk betekent en waarom het WO-2 narratief als moreel ijkpunt nog steeds van belang is. De geschiedenis wordt steeds herzien. Feiten en samenhangen worden opnieuw belicht, waardoor ook steeds andere personen en aspecten zichtbaar worden. Stonden bij de herdenking in eerste naoorlogse decennia vooral de wandaden van de nazi’s, de Nederlandse slachtoffers en de bevrijders centraal, later kwam er ook aandacht voor de Holocaust, voor de vervolging van Sinti, Roma en homoseksuelen. Sinds 2000 is er steeds meer aandacht voor persoonsgerichte benaderingen, voor individuele verhalen als metafoor voor het grote verhaal. Ook wordt de nawerking van de oorlog op volgende generaties van daders en nabestaanden van vervolgden of vermoorden opnieuw belicht. Er is aandacht voor culturele diversiteit onder de bevrijders en voor de impact van hun deelname voor hun eigen strijd om vrijheid. RICH vindt het belangrijk aan deze narratieven en ontwikkelingen een wetenschappelijke bijdrage te leveren en met name jongeren uit te dagen zichzelf te verhouden tot verhalen over oorlog en bevrijding. Daarbij gaat het om een vragende leerhouding in de oordeelsvorming, die de zwart-wit conclusies uitstelt ten gunste van nader onderzoek, met ruimte voor empathie en ambiguïteit.
Met het wegvallen van ooggetuigen en veteranen zijn we steeds meer aangewezen op nieuwe manieren waarop we hun verhalen kunnen doorvertellen. Maar hoe doen we dat dan historisch en ethisch verantwoord, en ook aansprekend voor nieuwe generaties? Door jongeren hun eigen lesmateriaal te laten ontwikkelen. Samen met een team van onderzoekers, vo-docenten en vormgevers maken leerlingen lesmateriaal voor het voortgezet onderwijs, waarin zij zelf verhalen over oorlog en bevrijding doorvertellen.
Deelproject ‘Het verhaal van Hennie en Opa Anton Wiebe’
In februari 2024 is in samenwerking met het Maurick College (docent: Marco van Vremde) en het Citadel College (docent: Bob Emmen) gestart met de levensverhalen van grootvader Anton Wiebe en kleinzoon Hennie Derks. Hennie Derks leert zijn opa Anton in gevangenisbezoeken kennen. Anton Wiebe was tijdens de oorlog politieagent en lid van de gevreesde ‘Politieke Dienst’ die sterke nazisympathieën had en actief meewerkte aan de Jodenvervolging. Het verhaal over de feiten, over de schaamte rondom dit familiegeheim en over de ambivalente gevoelens in de relatie met grootvader Anton nuanceert ons beeld. Leerlingen uit vwo 5 en vwo 4 vertellen op basis van wetenschappelijk onderzoek, zowel bronmateriaal als familiefoto’s en interviews met Hennie, op eigen wijze de geschiedenis door.
De samenwerking met scholen resulteerde in:
- Werkschrift Het werkschrift (leporello, 8 pagina’s) is tegen verzendkosten gratis te bestellen, zolang de voorraad strekt.
- Website met verdiepingsopdrachten (PUC) De website bevat een overzicht van bronnen, achtergrondinformatie en verdiepingsopdrachten bij het lesmateriaal.
- Podcast Tot het lesmateriaal behoren vier podcast-afleveringen, te beluisteren via de website. De postcast werd gemaakt onder leiding van Eva de Waal.
Deelproject ‘Martha Waaldijk’
In het voorjaar van 2025 startte het deelproject over Martha Waaldijk samen met 4VWO van het Pax Christi College in Druten (docent: Martijn Vermeulen). Martha was zestien jaar oud toen de Tweede Wereldoorlog begon en hield een dagboek bij tot de bevrijding van Nijmegen in september 1944. Ze was lid van de Jeugdstorm en schreef haar belevenissen op in haar dagboeken. Leerlingen uit 4 vwo vertellen, op basis van wetenschappelijk onderzoek met de dagboeken van Martha als bron, de geschiedenis op hun eigen manier door.
Het lesmateriaal ‘De twee gezichten van Martha Waaldijk, een meisje in de oorlog’ is ontwikkeld in samenwerking met leerlingen uit 4 VWO van het Pax Christi College en bestaat uit een werkschrift, verdiepingsopdrachten en een rondleiding door Nijmegen langs plekken die met het verhaal van Martha samenhangen. Al het materiaal is hier te vinden.
In het voorjaar van 2026 start een nieuwe ronde van het verhaal van Martha Waaldijk met een 5 VWO klas van het Canisius College in Nijmegen (docent: Jeroen Langenhuizen).
Deelproject ‘Inheemse Bevrijders’
In het najaar van 2025 startte het deelproject ‘Inheemse Bevrijders’ met verschillende klassen van het NSG Groenewoud. Dit verhaal belicht de onvertelde verhalen van inheemse soldaten uit Noord-Amerika (VS en Canada) die meevochten in de Tweede Wereldoorlog. De leerlingen van 2 VMBO-T klassen (docent: Nedal Sawadi) hebben filmpjes gemaakt waarin zij de levensverhalen van soldaten Robert Simon Odjick of Albert Tarbell vertelden. De leerlingen van 5 VWO (docent: Julia van de Wiel) werkten aan een leporello over het leven van Robert Simon Odjick en een bijbehorende verdiepingsopdracht.
