Projectomschrijving
De verspreiding, manipulatie en interpretatie van laatantieke preken in het middeleeuwse Latijnse Westen
PASSIM bestudeert de middeleeuwse receptie van de Latijnse preken van de vroege kerkvaders aan de hand van een digitaal netwerk van manuscripten.
De preken van Augustinus, Gregorius de Grote en andere patristische predikers werden door heel middeleeuws Europa verspreid in de vorm van prekenverzamelingen, bewaard in duizenden manuscripten. Bijna elk manuscript bevat een nieuwe combinatie van preken, wat getuigt van een voortdurende, grootschalige betrokkenheid bij de autoriteiten van de vroege Kerk. De dynamische traditie van het reorganiseren en herschrijven van het patristische erfgoed wordt grotendeels over het hoofd gezien door geleerden van middeleeuwse religieuze praktijken, die zich concentreren op middeleeuwse predikers, en door geleerden van het vroege christendom, die zich richten op de patristische context.
Middeleeuwse verzamelingen van patristische preken maakten deel uit van het liturgische leven van het klooster, maar ook van een intellectuele traditie. Ze bieden unieke inzichten in middeleeuwse opvattingen over autoriteit, technieken van toe-eigening, kerkelijke organisatie, monastieke netwerken en kennisuitwisseling. PASSIM voert de eerste grootschalige analyse uit van de ontwikkeling en de verspreiding van patristische prekenverzamelingen in middeleeuws Europa. Het project ontwikkelt een digitaal netwerk van manuscripten, waarbij gevestigde concepten uit de tekstkritiek worden gebruikt. Voortbouwend op dit netwerk volgt PASSIM drie onderzoekslijnen: het aanpassen van standaard liturgische verzamelingen als indicatie van individuele doeleinden en contexten, de invloed van overdracht op de populariteit van patristische preken, en pseudo-epigrafische preken als openbaring van middeleeuwse opvattingen over de kerkvaders.
PASSIM overbrugt twee disciplinaire gebieden, tussen patristische en middeleeuwse preekstudies en tussen tekstkritiek en receptieonderzoek. Door een interdisciplinaire methodologie te ontwikkelen die breed toepasbaar is in het onderzoek naar intellectuele geschiedenis, introduceert dit project het patristisch preken als een bruisende, rode draad binnen het tapijt van de middeleeuwse religieuze traditie.
Het PASSIM-project stelt momenteel een database samen van metadata van middeleeuwse manuscripten die verzamelingen van patristische preken bevatten. Deze database gaat verder dan een centrale opslagplaats voor informatie die momenteel te vinden is. De manuscripten zijn geïntegreerd binnen een digitaal netwerk, wat complexe zoekopdrachten en netwerkvisualisaties van de gegevens mogelijk maakt.
