Tekst uit een boek van het onderzoek PASSIM
Tekst uit een boek van het onderzoek PASSIM

PASSIM project

Patristische preken in de middeleeuwen

Projectomschrijving
 

De verspreiding, manipulatie en interpretatie van laatantieke preken in het middeleeuwse Latijnse Westen

PASSIM bestudeert de middeleeuwse receptie van de Latijnse preken van de vroege kerkvaders aan de hand van een digitaal netwerk van manuscripten.

De preken van Augustinus, Gregorius de Grote en andere patristische predikers werden door heel middeleeuws Europa verspreid in de vorm van prekenverzamelingen, bewaard in duizenden manuscripten. Bijna elk manuscript bevat een nieuwe combinatie van preken, wat getuigt van een voortdurende, grootschalige betrokkenheid bij de autoriteiten van de vroege Kerk. De dynamische traditie van het reorganiseren en herschrijven van het patristische erfgoed wordt grotendeels over het hoofd gezien door geleerden van middeleeuwse religieuze praktijken, die zich concentreren op middeleeuwse predikers, en door geleerden van het vroege christendom, die zich richten op de patristische context.

Middeleeuwse verzamelingen van patristische preken maakten deel uit van het liturgische leven van het klooster, maar ook van een intellectuele traditie. Ze bieden unieke inzichten in middeleeuwse opvattingen over autoriteit, technieken van toe-eigening, kerkelijke organisatie, monastieke netwerken en kennisuitwisseling. PASSIM voert de eerste grootschalige analyse uit van de ontwikkeling en de verspreiding van patristische prekenverzamelingen in middeleeuws Europa. Het project ontwikkelt een digitaal netwerk van manuscripten, waarbij gevestigde concepten uit de tekstkritiek worden gebruikt. Voortbouwend op dit netwerk volgt PASSIM drie onderzoekslijnen: het aanpassen van standaard liturgische verzamelingen als indicatie van individuele doeleinden en contexten, de invloed van overdracht op de populariteit van patristische preken, en pseudo-epigrafische preken als openbaring van middeleeuwse opvattingen over de kerkvaders.

PASSIM overbrugt twee disciplinaire gebieden, tussen patristische en middeleeuwse preekstudies en tussen tekstkritiek en receptieonderzoek. Door een interdisciplinaire methodologie te ontwikkelen die breed toepasbaar is in het onderzoek naar intellectuele geschiedenis, introduceert dit project het patristisch preken als een bruisende, rode draad binnen het tapijt van de middeleeuwse religieuze traditie.

Het PASSIM-project stelt momenteel een database samen van metadata van middeleeuwse manuscripten die verzamelingen van patristische preken bevatten. Deze database gaat verder dan een centrale opslagplaats voor informatie die momenteel te vinden is. De manuscripten zijn geïntegreerd binnen een digitaal netwerk, wat complexe zoekopdrachten en netwerkvisualisaties van de gegevens mogelijk maakt.

PASSIM Logo

Voor elk manuscript bevat de database een gedetailleerde analyse van de inhoud en informatie ervan over de datum, herkomst (indien bekend) en herkomst. Voor elke preek bevat de database incipit, explicit, toegeschreven auteur(s), nummering(en) in verschillende naslagwerken. De data zijn afkomstig van heuristische tools, manuscriptcatalogi, zowel digitaal als in gedrukte vorm (bijv. BnF, e-codices), relevante databases (bijv. IRHT Medium, Mirabile), kritische edities, studies naar de overlevering van manuscripten van de kerkvaders (bijv. HUWA), Claves, en casestudies in de belangrijkste tijdschriften op dit gebied.

Resultaten

Publicaties

  • Boodts, S., ‘Navigating the Vast Tradition of St. Augustine’s Sermons: Old Instruments and New Approaches’, Augustiniana, 69 (2019), 83-115 (Link).
  • R. Macchioro, 'The PASSIM Project (Patristic Sermons in the Middle Ages): Towards a Virtual Research Environment for the Study of Patristic Sermon Collections, in Ancient Manuscripts and Virtual Research Environments', Classics@, 18 (2021) (Link). 
  • Schmidt G. & S. Boodts, ‘Sermon / Homiletics’, in D.G. Hunter, P.J.J. van Geest, B. J. Lietaert Peerbolte (eds), Brill Encyclopedia of Early Christianity Online. First published online: 2022 (Link).
  • Denis I. & S. Boodts, ‘The pseudo-Augustinian S. App. 121 and its medieval textual connections. A testcase for the development of network visualizations in the PASSIM research tool’, Journal of Historical Network Research, 9 (2023), 1-35.

Financiering

Dit project is gefinancierd door de European Research Council (ERC) in het kader van het onderzoeks- en innovatieprogramma Horizon 2020 van de Europese Unie onder beursovereenkomst nr. ERC-2018-stg 802210.

Contactinformatie

Contactpersoon