Politieke partijen tussen vrijdheid en gebondenheid
Politieke partijen tussen vrijdheid en gebondenheid

Politieke partijen tussen vrijheid en gebondenheid

Dit project onderzoekt of een (grond)wettelijke regulering van de vorm, organisatie en het functioneren van politieke partijen wenselijk is. In het huidige Nederlandse recht worden partijen nauwelijks gereguleerd. Dat komt voort uit de vrijheid van vereniging: iedereen zou in beginsel in staat moeten zijn een politieke partij op te richten, volgens zijn of haar eigen gedachtegoed.

Het gebrek aan regulering staat echter op gespannen voet met de politieke praktijk, want partijen spelen een cruciale rol in onze representatieve democratie. Partijbesturen hebben bijvoorbeeld veel invloed op de kandidatenlijsten en op het stemgedrag van onze volksvertegenwoordigers. Mag dat wel aan partijen worden overgelaten, nu hun ledental terugloopt? Moet de overheid zorgen dat partijfinanciering transparant verloopt? Mag de staat eisen dat partijen hun leden inspraak geven? En wat gebeurt er wanneer politieke partijen morrelen aan de rechtsstaat? De Nederlandse grondwet biedt momenteel weinig regels om in dergelijke situaties in te grijpen. 

Nederland en Europa

Daar komt bij dat het Nederlandse recht afwijkt van veel andere West-Europese landen, waar (grond)wettelijke regulering van partijen al decennia lang in opmars is. De mate van regulering verschilt: in Engeland en Denemarken is er sprake van enige, beperkte regulering, in Duitsland en Spanje is deze meer uitgebreid vastgelegd. Laatstgenoemde landen hebben zelfs de mogelijkheid partijen op basis van de grondwet te verbieden.

Dit roept de vraag op of de Nederlandse wetgever deze internationale voorbeelden zou moeten volgen. Om die vraag te beantwoorden, analyseren de onderzoekers welke juridische status en welke functie politieke partijen zouden moeten hebben binnen het huidige constitutionele bestel.

Resultaten

Publicaties

Joris Gijsenbergh, Versplintering. Zoeken naar de balans tussen bestuurbaarheid en representativiteitDe Hofvijver 12:133 (2022).

Hansko Broeksteeg en Joris Gijsenbergh, De Evaluatiewet Wfpp: tussenstation of voorlopig eindstation?Tijdschrift voor Constitutioneel Recht 13:3 (2022) 200-218. doi: 10.5553/TvCR/187966642022013003003

Joris Gijsenbergh, Van ontploffen tot reguleren. De visie van D66 op partijregulering, 1966-2022 (pdf, 417 kB)Idee. Tijdschrift voor het sociaal-liberalisme (2022) 25-29.

Joris Gijsenbergh, Oneerlijk dat lokale partijen geen overheidssubsidie krijgen, Trouw (22 oktober 2021).

Hansko Broeksteeg, Financiering van politieke partijen. Tussen private vrijheid en publieke normenArs Aequi (maart 2020) 228–229.

Ronald Tinnevelt, PartijendemocratieArs Aequi (januari 2020) 4–5.

Ronald Tinnevelt, Political Parties and “The Long Road of Participatory Deliberative Democracy”Krisis. Journal for Contemporary Philosophy 40:1 (2020) 107-118). https://doi.org/10.21827/krisis.40.1.37060

Hansko Broeksteeg en Ronald Tinnevelt (red.), Politieke partijen als anomalie van het Nederlandse staatsrecht (Deventer 2015). Deze bundel biedt een eerste verkenning van de regulering van politieke partijen.

Interviews

Interview met Joris Gijsenbergh in Caspar van de Poel, ‘Een partijverbod: werkbaar instrument tegen extreemrechts?’, de Kanttekening. de andere k(r)ant (07-03-2022).

Bijdrage van Joris Gijsenbergh aan ‘De toekomst van de politieke partij’, een aflevering van de podcast Appèl van de Dr. Hans van Mierlostichting (03-05-2022).

Financiering

Dit onderzoek wordt gefinancierd uit het Fonds Staatsman Thorbecke, onder beheer van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW).

Contactinformatie

Meer weten over dit onderzoek? Media kunnen voor vragen contact opnemen nemen met de wetenschapsredacteur. Voor overige vragen, neem contact op met de onderzoeker.