Bij leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs, die niet of moeilijk spreken, vormt communiceren via een spraakcomputer een grote uitdaging. Kan educatieve AI het leren en lesgeven hierin ondersteunen?
Zelfstandiger communiceren met AI
Een co-creatieproject van NOLAI voor het speciaal onderwijs
- Looptijd
- januari 2026 tot heden
- Projecttype
- Onderzoek
- Organisatieonderdeel
- Nationaal Onderwijslab AI (NOLAI)
Uitdaging voor onderwijs
In het (voortgezet) speciaal onderwijs zijn er veel leerlingen die niet of slechts beperkt kunnen spreken. Zij gebruiken een spraakcomputer om te communiceren. Die hulpmiddelen zijn waardevol, maar in de praktijk ook begrensd. Het vinden van woorden kost vaak veel tijd en energie, relevante termen ontbreken geregeld en gesprekken verlopen daardoor moeizaam. Ook besteden leerkrachten veel tijd aan het handmatig klaarzetten van themakaarten en vocabulaire. Hierdoor kunnen leerlingen minder spontaan meedoen en blijven hun mogelijkheden vaak onzichtbaar.
Wat leraren willen
Op de Emiliusschool in Son en bij twee scholen van Stichting BOOR in Rotterdam zien leerkrachten dagelijks hoe sterk leerlingen afhankelijk zijn van bestaande woordenschat in hun spraakcomputer. Ze willen hun leerlingen meer zelfstandigheid geven in gesprekken, dat leerlingen sneller kunnen reageren en vaker spontaan iets kunnen inbrengen. Tegelijkertijd zoeken ze manieren om de voorbereidingstijd te verminderen, zodat er meer ruimte ontstaat voor echte interactie en lesgeven.
Samen slimmer door co-creatie
De scholen zijn door NOLAI gekoppeld aan ontwikkelaars van Jabbla en onderzoekers van Stichting OOK-OC om een prototype van een nieuwe AI-ondersteunde plug-in te ontwikkelen voor de bestaande spraakcomputersoftware MindExpress.
Ontwikkeldoelen
Een prototype van een plug-in die fungeert als slimme, contextbewuste assistent binnen de spraakcomputer. De tool luistert en kijkt mee in de klas, herkent relevante thema’s en stelt direct passende woorden of zinnen voor. Deze sluiten aan bij het taalniveau van de leerling én bij de bestaande woordenschat in MindExpress. Zo kunnen leerlingen makkelijker reageren, spontanere keuzes maken en meer initiatief nemen. Leerkrachten worden ontlast doordat themakaarten en vocabulaire niet steeds handmatig hoeven te worden voorbereid.
Onderzoeksvragen
- In hoeverre vergroot de AI-tool de snelheid, spontaniteit en zelfstandigheid van de communicatie van leerlingen?
- Hoe ervaren leerkrachten de inzet van de tool in de klas, in hun lesvoorbereiding, en in relatie tot werkdruk en didactisch handelen?
- Hoe worden de door de tool voorgestelde woorden daadwerkelijk gebruikt in interacties tussen leerlingen en leerkrachten of tussen leerlingen onderling?
- Wat is nodig voor duurzame inzet, zoals teamafspraken, nascholing en duidelijke communicatie richting ouders?
Stand van zaken
Dit project loopt van 2026 tot en met 2029 en is gestart met de voorbereiding en de conceptfase. In elk co-creatieproject wordt achtereenvolgens gewerkt aan een concept, een werkend prototype en validatie van het prototype. De resultaten worden steeds zo snel en open mogelijk online gedeeld zodat onderwijs, wetenschap en EdTech-bedrijven daar hun voordeel mee kunnen doen.
