Radboud Universiteit
Zoek in de site...

Bart Jacobs ontvangt Stevinpremie 2021

Stevinlaureaat Bart Jacobs staand portret NWO, fotografie Studio Oostrum

Bart Jacobs (1963), hoogleraar Security, Privacy en Identity aan de Radboud Universiteit, ontvangt op 13 oktober de Stevinpremie 2021. De Stevinpremie is de hoogste onderscheiding in de wetenschap voor een onderzoeker (of een combinatie van twee à drie onderzoekers) in Nederland die een bijzonder succes heeft behaald op het gebied van kennisbenutting voor de samenleving.

Simon Stevin (1548 – 1620) wordt wel de Archimedes van de lage landen genoemd. Hij was een briljant wiskundige en waterbouwkundig ingenieur. Hij publiceerde vooral in het Nederlands en introduceerde veel terminologie die we nog steeds gebruiken, waaronder het woord 'wiskunde', door Stevin 'wisconst' genoemd: het zekere weten. Jacobs is de eerste wiskundige die de Stevinpremie ontvangt, vooral voor de toepassingen en breedte van zijn onderzoek.

Security en privacy

Bart Jacobs is een internationale autoriteit op het gebied van computerbeveiliging en privacy, met veel interesse in de daarmee samenhangende maatschappelijke discussies. Hij zet het publieke debat rond de beveiliging van onze digitale systemen en gegevens regelmatig op scherp. ‘Ik ben een klier, maar een nuttige klier’, zo omschreef Jacobs zichzelf ooit. Hij liet onder andere kwetsbaarheden zien in de beveiliging van pinpassen, autosleutels en de OV-chipkaart, bracht onder de aandacht dat stemcomputers het stemgeheim niet kunnen garanderen, dat sommige ‘slimme’ meters behoorlijk slordig werken, en dat in talloze databases onze privégegevens niet veilig zijn. Zijn kritische commentaar op de European Payment Service Directive PSD2 – hij noemde het in 2017 ‘een Europese strategische blunder’ – leidde tot een hoorzitting in de Tweede Kamer en gaf het debat een totaal andere wending.

Hoewel er tegenwoordig haast dagelijks nieuws rondom cybersecurity te melden is, was Jacobs er al vroeg bij. ‘Journalisten die me vijftien jaar geleden belden, waren onwetend, naïef eigenlijk. Dat gold voor de hele maatschappij: er was toen nog een groot vertrouwen in digitale ontwikkeling,’ vertelde hij in 2017 aan Follow the Money. ‘Het heeft bijvoorbeeld heel lang geduurd voor men overtuigd raakte dat je stemcomputers kon manipuleren. Politici, beleidsmakers en het bedrijfsleven weten tegenwoordig wel degelijk dat security en privacy issues je plannen kunnen maken en breken.

Na de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 en het Brexitreferendum is duidelijk geworden in welke mate grote landen proberen elkaars verkiezingen te manipuleren. Daarmee is ook duidelijk geworden dat we niet naïef moeten zijn en dat onze verkiezingen hackproof moeten zijn.

Logica en informatica

Journalisten bellen en mailen Jacobs regelmatig om van hem duiding te krijgen bij de laatste ontwikkelingen op het gebied van online beveiliging. Hij is tevens een van de internationaal toonaangevendste wetenschappers in zijn oorspronkelijke vakgebied: logica en theoretische informatica. Hij behaalde in 1987/8 twee masters aan de Radboud Universiteit, in de wiskunde en in de filosofie, en promoveerde in 1991 op onderzoek naar theoretische informatica. Jacobs publiceerde twee handboeken in dit veld die inmiddels standaardwerken zijn geworden.

In 2012 ontving Jacobs een ERC Advanced Grant van 2,5 miljoen euro, een prestigieuze onderzoekssubsidie voor de beste onderzoekers in Europa, voor onderzoek naar quantumberekeningen, logica en beveiliging. Quantumlogica is wezenlijk anders dan ‘normale’ logica en is probabilistisch van aard. Juist dat probabilistische redeneren is essentieel in allerlei nieuwe ontwikkelingen, niet alleen in beveiliging, maar ook in artificiële intelligentie.

Cyber in de samenleving

Vanwege zijn brede kennis van zowel theorie als praktijk wordt Jacobs ook vaak gevraagd voor advies door overheden en andere organisaties. Zo is hij lid van de Kenniskring CTIVD (Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten) die onderzoekt of de geheime diensten in Nederland rechtmatig handelen. Gedurende 2020 was hij lid van de commissie die de wet op inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WiV) evalueerde (commissie Jones-Bos). Tevens is Jacobs vanaf het begin lid van de Cyber Security Raad, die het kabinet adviseert over cybersecurityraagstukken. Lange tijd was hij verbonden aan digitale rechtenbeweging Bits of Freedom, onder andere als voorzitter van de Raad van Advies.

Jacobs bepleit substantiële investeringen in cybersecurity, voor de bescherming van onze economie en maatschappij, en voor Europese geopolitieke autonomie. Zo vertelde hij in 2017 aan Follow the Money: ‘Ik val niet echt om van het bedrag dat het kabinet nu vrijmaakt, waarbij er van die 26 miljoen ook nog eens geen cent naar onderwijs en onderzoek gaat! Het blijft bij defensie, politie en inlichtingendiensten. Duitsland en Engeland investeren veel meer, nadrukkelijk ook in kennis. Ik merk het in mijn academische omgeving dat mensen uitnodigingen krijgen om in die landen te komen werken. Dat is voor Nederland echt een probleem, zeker op de langere termijn.’

De Cybersecurity Raad, waar Jacobs deel van uitmaakt heeft in 2021 het rapport Integrale Cyberweerbaarheid uitgebracht, waarin de (toegenomen) urgentie van het onderwerp en de noodzaak tot vergaande Nederlandse investeringen uitgebreid onderbouwd wordt. Het rapport bepleit voor de komende kabinetsperiode een forse investering van meer dan 800 miljoen.

iHub

Jacobs is, samen met naaste collega Prof. Tamar Sharon, oprichter van de Interdisciplinary Hub for Security, Privacy and Data Governance (of ‘iHub’) binnen de Radboud Universiteit. De interdisciplinaire onderzoeksgroep brengt de geesteswetenschappen, sociale wetenschappen, rechten en natuurwetenschappen bij elkaar voor onderzoek naar de invloed van digitale technologie op ons leven. Van gezondheid tot de politiek tot onze wetten tot nieuwe omgangsvormen: technologie speelt inmiddels in elke laag van de samenleving een belangrijk rol, waarbij publieke waarden aan verandering onderhevig zijn, of zelfs onder druk staan.

Om al die verschillende gevolgen goed te begrijpen, is volgens Jacobs interdisciplinair onderzoek van groot belang. iHub brengt niet alleen de gevolgen en effecten van digitalisering in kaart, maar zoekt ook actief naar oplossingen en ruimte voor waardengedreven verbetering, met eigen ontwerpen. Binnen iHub wordt actieve samenwerking tussen jonge en ervaren onderzoekers gesteund en is er veel ruimte voor verschillende onderzoeksmethoden. Het ultieme doel: een positieve impact op de digitale samenleving. De Stevinpremie kan gezien worden als een ondersteuning van deze brede aanpak.

IRMA

De digitale wereld is ons leven diep binnengedrongen, daar is Jacobs van overtuigd, maar voor gewone gebruikers zijn er nog altijd veel onzekerheden. Hoe houden we onze digitale persoonseigenschappen afgeschermd in een wereld waarin zowel de overheid als het bedrijfsleven onvoldoende doen om die gegevens te beschermen, of sterker nog, waarin het de werkwijze is van grote partijen om zoveel mogelijk persoonsgegevens te vergaren om mensen te kunnen manipuleren, commercieel of politiek? In 2014 ontwikkelden Jacobs en de onderzoeksgroep Digital Security ‘IRMA’, voor veilig en privacy-vriendelijk inloggen.

IRMA is een transparante (open source) app, waarmee gebruikers op een privacyvriendelijke én beveiligde manier online in kunnen loggen, door minimale eigenschappen van zichzelf te onthullen. Met IRMA kun je bijvoorbeeld bewijzen dat je ouder dan 18 bent, zonder iets anders van je zelf te onthullen. Daarmee wordt voorkomen dat de gebruiker een spoor van gevoelige, persoonlijke data achterlaat bij elke nieuwe profielregistratie.

In 2016 is IRMA buiten de universiteit ondergebracht bij de stichting Privacy by Design, waarvan Jacobs de (onbezolgdigde) voorzitter is. Samen met SIDN uit Arnhem, de beheerder van het .nl domein, wordt IRMA nu in Nederland uitgerold. Bijna 50.000 mensen hebben de app, wereldwijd, maar vooral in Nederland. IRMA wordt op steeds meer plaatsen toegepast, vooralsnog vooral in de zorg. Veel van de achterliggende ideeën van IRMA heeft de Europese Commissie onlangs overgenomen voor de ontwikkeling van een nieuwe Europese identity wallet.

Publicaties, prijzen, ander werk

Jacobs is sinds 2002 als hoogleraar verbonden aan de Radboud Universiteit. Sindsdien heeft hij verschillende prestigieuze prijzen ontvangen, subsidies verkregen en rollen vervuld. Zo is hij lid van de Koninklijke Nederlandse Academie der Wetenschappen (KNAW), de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen (KHMW) en de Academia Europaea.  In 2012 ontving hij de Huibregtsenprijs voor zijn onderzoek naar digitale beveiliging, en werd hij geridderd tot Officier in de Orde van Oranje Nassau. In 2018 ontving hij de Brouwer Prijs voor Wetenschap en Samenleving.

Contact

Meer weten over cybersecurity aan de Radboud Universiteit? Ontdek de studie Computing Science of lees meer over ons onderzoek binnen de iHub en het Institute for Computing and Information Sciences.

In de media

De aankondiging dat Bart Jacobs de Stevinpremie 2021 in ontvangst mag nemen, leidde tot aandacht in onder meer de volgende media: