Openingslezing
Gaat de chemie de harde schijf van de toekomst maken?
Dr. Hans Elemans – Radboud Universiteit
In een razend tempo koerst onze digitale wereld af op een enorm data-probleem. De hoeveelheid digitale data die de mensheid produceert vertoont al jaren een exponentiële groei: waar in 2015 de totale hoeveelheid opgeslagen data in de wereld 8.5 zetabyte bedroeg (1 zetabyte = 1 miljard terabyte), wordt intussen verwacht dat in de komende 15 jaar deze hoeveelheid zal oplopen tot duizenden zetabytes. De opkomst van sociale media, en met name de recente ontwikkelingen in de kunstmatige intelligentie, leiden tot de productie van een enorme extra hoeveelheid data. Naast het feit dat het verwerken hiervan in datacenters een grote hoeveelheid energie kost, is een ander probleem waar we tegenaan gaan lopen dat de hoeveelheid gespecialiseerd silicium voor de opslag van data zeer schaars zal gaan worden. Dit is nu al te merken aan het stijgen van de prijzen voor harde schijven en RAM-geheugen.
Als één van de oplossingen voor dit probleem wordt een fundamenteel nieuwe benadering van data-opslag gezien: gecontroleerde opslag op polymeer-moleculen. De natuur heeft hiervoor het goede voorbeeld gegeven met de evolutionaire ontwikkeling van DNA, het opslagmedium van de genetische code. Omdat DNA helaas niet heel stabiel is worden intussen alternatieven ontwikkeld waarbij binaire codes worden geschreven op kunstmatige polymeer-moleculen. In mijn onderzoeksgroep ontwikkelen we hiervoor een zogenaamde ‘moleculaire schijfkop’, een katalytisch holte-molecuul dat een poly-alkeenketen rijgt en daarbij dubbele bindingen omzet in chirale epoxides. Deze links- en rechtshandige epoxides zullen vervolgens worden gebruikt als de symbolen 0 en 1 in een binaire code.
Workshopbeschrijvingen
Ronde 1 – 11:00-12:15
AI in het scheikunde onderwijs
Luuk Knuiman
Let op: Voor deze workshop heb je een eigen laptop nodig. Neem deze dus mee als je aan deze workshop deelneemt.
In deze workshop ontdek je hoe je op verrassend eenvoudige én krachtige manieren AI kunt inzetten in het onderwijs. Je leert hoe je chatbots maakt en inzet om leerlingen te begeleiden. Ook gaan we kijken naar hoe je zelf interactieve simulaties ontwikkelt, denk aan PhET Colorado, die passen bij jouw eigen onderwijs. Je gaat inspirerende voorbeelden zien over hoe AI al een impact zou kunnen hebben in jouw les. Een opgeladen laptop is noodzakelijk om goed deel te kunnen nemen aan de workshop! Maak ook alvast een chatGPT en Lovable account aan. Deze websites gaan we gebruiken tijdens de workshop: Loveable en ChatGPT
Building Thinking Classrooms
Erik Kastenberg (Carmel College Salland)
In de klas wil je graag dat iedereen actief bezig is. En niet alleen met werken, maar ook met nadenken. Building Thinking Classrooms is een innovatieve onderwijsaanpak waarbij leerlingen op verticale, uitwisbare borden in willekeurige groepjes aan het werk zijn. Deze methode ontwikkelt de begripsvorming en draagt ook nog eens bij aan de groepsvorming in de klas. Er is sprake van veel kennisoverdracht tussen de leerlingen.
Conceptexamenprogramma’s scheikunde: wat staat er in en hoe gaat het verder?
Marijn Meijer (SLO)
De nieuwe conceptexamenprogramma’s scheikunde hebben veel aandacht voor samenhang, binnen scheikunde en met de andere natuurwetenschappelijke vakken. Ze bieden kansen om leerlingen echt aan het denken te zetten en relevant onderwijs te geven. In deze sessie maak je kennis met vernieuwde en nieuwe inhouden: de domeinen over denkwijzen en vraagstukken. We dagen je uit om na te denken over wat dit betekent voor jouw onderwijs. En je hoort hoe het verder gaat.
De destillatie(demonstratie)proef nader bekeken
Kees van der Velden, Pim Boons en Dyon Pieters (HAN)
Net als vorig jaar hebben we wederom een demonstratieproef kritisch onder de loep genomen. Dit jaar gaan we de diepte in op een proef die we allen jaarlijks uitvoeren: ‘destillatie’. We staan stil bij wat je kan waarnemen, hoe je de waarnemingen kunt verklaren én op welke manieren je de (demonstratie)proef kunt uitvoeren. Voor de cursus “Vakdidactiek van het practicum” binnen ons opleidingsaanbod hebben we talrijke uitvoeringen van de destillatieproef door verschillende docenten uitvoerig geanalyseerd. Dat leverde opvallende verschillen én interessante overeenkomsten op. We denken dat deze inzichten goed te gebruiken zijn om onze eigen demonstratieproeven vakdidactisch te versterken. In deze workshop analyseren we samen een veelvoorkomende uitvoering van de destillatieproef. Vervolgens delen we de inzichten die onze analyses hebben opgeleverd. Op basis daarvan stellen we een ‘alternatieve’ demonstratievorm voor, die zich goed leent voor de introductie van de scheidingsmethode in de onderbouw.
Meer dan micro-meso-macro bij tekenen in de scheikundeles
Lesley de Putter (Eindhoven School of Education) en Hannah van Dijk (RU)
Scheikundigen maken in hun werk vaak gebruik van tekeningen en ook voor leerlingen is tekenen een belangrijke vaardigheid. Via tekeningen kun je bijvoorbeeld communiceren over de structuur en eigenschappen van stoffen op verschillende lengteschalen. Door als docent tekeningen van leerlingen te bestuderen kun je ook beter inzicht krijgen in hoe je leerlingen denken. Maar, hoe geef je zo’n (formatieve) tekenopdracht precies vorm en waar let je op als je een stapel tekeningen voor je hebt liggen? Geïnspireerd door dit soort vragen en eerdere workshops hebben we vorig jaar praktijkonderzoek uitgevoerd met scheikundedocenten. Hieruit bleek dat vier categorieën tekeningkarakteristieken belangrijk zijn in de scheikundeles. In deze sessie krijg je een handzaam overzicht van deze karakteristieken en leer je hoe je deze kunt gebruiken om een tekenopdracht te formuleren en om gemaakte tekeningen te evalueren. We bespreken ook tekenvoorbeelden die je kunt gebruiken in je les.
Opleidersbijeenkomst: Let op alléén voor opleiders!
Jeroen Sijbers (C3), Alex van den Berg (RUG) en Sven de Jong (HU)
Het onderwijs is in voortdurende in beweging. Daarom is het essentieel dat lerarenopleiders binnen de chemie samenwerken, elkaar ondersteunen en hun kennis delen. Dit netwerk biedt een platform voor het delen van kennis, ervaringen en best practices, wat bijdraagt aan de professionele groei van de betrokkenen en de kwaliteit van het onderwijs. Door gezamenlijk te werken, kunnen lerarenopleiders beter inspelen op de uitdagingen en kansen binnen het chemieonderwijs, en innovatieve oplossingen ontwikkelen die aansluiten bij de behoeften van zowel docenten als leerlingen.
VR effectief gebruiken in het scheikunde onderwijs
Maurits Roselaar (VRbinding) en Alex Janmaat (VR-Expert)
Steeds vaker komt de vraag “hoe kan ik als scheikunde-docent VR gebruiken om mijn theorie nog leuker en duidelijker over te kunnen brengen?”. Veel docenten kunnen/willen de stap nog niet nemen, omdat er angst is voor deze techniek en hoeveel extra werk het zou opleveren. Gelukkig blijkt het tegendeel waar te zijn; in deze workshop laat scheikundedocent Maurits Roselaar samen met VR-Expert zien welke handvaten er zijn. Zo gaan we kijken naar op- en misvattingen over XR in onderwijs en krijg je ook de kans om scheikunde-apps in VR zelf te ervaren!
Wij zijn chemie, meetbaar en inzichtelijk met Coach
Henriette Klein Bluemink (CMA)
In deze workshop staat het thema ‘Wij zijn chemie’ centraal. Chemie is overal om ons heen – en in onszelf. Vanuit dit gedachtegoed ga je actief aan de slag met Coach, waarbij theorie en praktijk op een natuurlijke manier samenkomen. Wat kun je verwachten? Praktisch werken met Coach in betekenisvolle chemische contexten. Inspiratie om het thema ‘Wij zijn chemie’ te vertalen naar de eigen lespraktijk. Concrete werkvormen en ideeën die direct toepasbaar zijn in het onderwijs. Actieve deelname: zelf meten, onderzoeken en ervaren. De workshop is geschikt voor zowel docenten als TOA’s scheikunde die hun lessen willen verrijken met actueel, praktisch en contextgericht chemieonderwijs.Laat je inspireren, experimenteer mee en ontdek hoe je chemie nog dichter bij de leerling brengt. Wij zien je graag bij deze workshop!
Scheikunde onderwijzen als creatief vakgebied
Marion van Brederode
Creativiteit is niet alleen een veelgevraagde vaardigheid, een creatieve leeromgeving motiveert en beloont ook studenten en docenten emotioneel. Het kan zijn dat een misverstand over de betekenis van creativiteit tot een wat onderbelichte rol in het scheikundeonderwijs heeft geleid. Creativiteit betekent bijvoorbeeld niet vrijheid, minder kennis, minder structuur, of het toevoegen van irrelevante informatie. De vaardigheden die gezamenlijk creativiteit opbouwen zijn divers en kunnen best los van elkaar aangeleerd worden. In deze workshop wordt onderzocht hoe bij scheikunde vakkennis en vaardigheden verbonden kunnen worden met creatief- en kritisch denken. Enkele nieuwe formats voor praktische-opdrachten, die dit jaar uitgetest gaan worden met leerlingen, zullen worden besproken.
Literatuur: van Brederode, M. E. (2025). Teaching chemistry as a creative subject Chemistry Education Research and Practice, 26(3), 594-602. https://doi.org/10.1039/D5RP00068H
Ronde 2 – 13:15-14:30
AI in het scheikunde onderwijs
Luuk Knuiman
Let op: Voor deze workshop heb je een eigen laptop nodig. Neem deze dus mee als je aan deze workshop deelneemt.
In deze workshop ontdek je hoe je op verrassend eenvoudige én krachtige manieren AI kunt inzetten in het onderwijs. Je leert hoe je chatbots maakt en inzet om leerlingen te begeleiden. Ook gaan we kijken naar hoe je zelf interactieve simulaties ontwikkelt, denk aan PhET Colorado, die passen bij jouw eigen onderwijs. Je gaat inspirerende voorbeelden zien over hoe AI al een impact zou kunnen hebben in jouw les. Een opgeladen laptop is noodzakelijk om goed deel te kunnen nemen aan de workshop! Maak ook alvast een chatGPT en Lovable account aan. Deze websites gaan we gebruiken tijdens de workshop: Loveable en ChatGPT
Building Thinking Classrooms
Erik Kastenberg (Carmel Salland College)
In de klas wil je graag dat iedereen actief bezig is. En niet alleen met werken, maar ook met nadenken. Building Thinking Classrooms is een innovatieve onderwijsaanpak waarbij leerlingen op verticale, uitwisbare borden in willekeurige groepjes aan het werk zijn. Deze methode ontwikkelt de begripsvorming en draagt ook nog eens bij aan de groepsvorming in de klas. Er is sprake van veel kennisoverdracht tussen de leerlingen.
Chemische cinematografie
Lukas Evers en Arnold Dubbelman (Veluwse onderwijsgroep)
Chemische Cinematografie is een unieke workshop waar scheikunde en filmkunst samenkomen. Met behulp van speciale camera's brengen we chemische reacties en processen op een manier in beeld die normaal gesproken onzichtbaar blijft voor het menselijk oog. Door gebruik te maken van bijvoorbeeld een time-lapse (versnelling) en slow-motion (vertraging) maken we de verborgen schoonheid en complexiteit van scheikunde zichtbaar en begrijpelijk.
Wat ga je doen?
In deze workshop voer je klassieke én verrassende scheikundige experimenten uit, terwijl camera's elk detail vastleggen. Je leert niet alleen hoe chemische processen werken, maar ook hoe je ze visueel kunt vertalen naar beelden die zowel educatief als artistiek zijn.
Waarom deze combinatie van kunst en wetenschap?
Scheikunde kan abstract en moeilijk voorstelbaar zijn. Door chemische processen te filmen en te manipuleren in tijd, maken we ze: Begrijpelijker, Toegankelijker maar zeker ook mooier. Denk aan beroemde wetenschapsfotografen zoals Harold Edgerton (bekend van zijn high-speed foto's van vallende druppels en kogels door appels) of moderne YouTube-kanalen zoals The Slow Mo Guys – zij tonen aan dat wetenschap spectaculair kan zijn wanneer je de juiste techniek gebruikt om het te laten zien.
Chemische Cinematografie toont dat scheikunde niet saai of abstract hoeft te zijn. Het is een levend, dynamisch en visueel spektakel als je maar weet hoe je ernaar moet kijken! Kunst in het oog van de beschouwer.
Experimenteel onderzoek naar de fluorescentie van stoffen onder uv-straling
Metin Saglam en Harm Vreeling (Thomas a Kempis College)
In dit experiment onderzoeken we of bepaalde stoffen of voorwerpen fluorescent zijn of niet. Als een stof fluorescent is, betekent dit dat zij licht kan absorberen en dit vervolgens weer uitzendt in een andere kleur. We gaan daarom testen welke materialen oplichten onder een blacklight en welke kleuren daarbij zichtbaar worden. Door verschillende alledaagse materialen onder het Uv-licht te houden, leren we hoe fluorescentie werkt en waarom sommige objecten plotseling fel beginnen te stralen terwijl andere helemaal donker blijven. Op deze manier krijgen we inzicht in de eigenschappen van moleculen die lichtenergie opnemen en weer afgeven. Dit experiment helpt ons beter te begrijpen welke rol fluorescentie speelt in wetenschap, kunst, veiligheid en zelfs in de natuur.
Goede HAVO/VWO toetsvragen maken: aandachtspunten en valkuilen
Evert Limburg (CITO)
We nemen je mee in het constructieproces van het maken van examenvragen voor HAVO/VWO. Waar moet je op letten bij open vragen?
Hoe kun je AI gebruiken om scheikunde echt betekenisvol te maken?
Martha Hoebens (Bedrijf in de Klas)
In deze workshop ervaar je hoe AI helpt om praktijkgerichte opdrachten te ontwikkelen die aansluiten bij bedrijven en de echte wereld. Je gaat aan de slag met opdrachten van échte bedrijven – en laat AI meedenken over oplossingen, stappenplannen en lesideeën. Wat komt eruit? En wat moet jij als docent nog aanpassen om het werkbaar te maken in de klas?Je loopt weg met frisse inspiratie, slimme prompts en een hoofd vol ideeën voor nieuwe praktijkgerichte opdrachten met AI.
Van zien naar begrijpen: Visualiseren van (alternatieve)concepten met practica
Talitha Visser en Leontine de Graaff (TU)
In deze workshop ontdek je hoe visualisatie kan helpen om leerling denkbeelden op microniveau inzichtelijk te maken. Chemische processen op microniveau zijn onzichtbaar, maar door practica en visualiseren kunnen we deze zichtbaar en begrijpelijk maken. Na een korte theoretische introductie gaan we aan de slag met de bekende staalwolproef uit de redoxchemie. Hierbij ervaar je zelf hoe je practica en visualisaties als krachtige tool kunt gebruiken. Daarnaast krijg je praktische handvatten om deze aanpak in je eigen lessen toe te passen en mogelijke alternatieve concepties in beeld te brengen. De basis van deze workshop is terug te vinden in het NVON-boek Show de Chemie: Effectief Demonstreren
VR effectief gebruiken in het scheikunde onderwijs
Maurits Roselaar (VRbinding) en Alex Janmaat (VR-Expert)
Steeds vaker komt de vraag “hoe kan ik als scheikunde-docent VR gebruiken om mijn theorie nog leuker en duidelijker over te kunnen brengen?”. Veel docenten kunnen/willen de stap nog niet nemen, omdat er angst is voor deze techniek en hoeveel extra werk het zou opleveren. Gelukkig blijkt het tegendeel waar te zijn; in deze workshop laat scheikundedocent Maurits Roselaar samen met VR-Expert zien welke handvaten er zijn. Zo gaan we kijken naar op- en misvattingen over XR in onderwijs en krijg je ook de kans om scheikunde-apps in VR zelf te ervaren!
Ronde 3 – 14:45-16:00
Chemische cinematografie
Lukas Evers en Arnold Dubbelman (Veluwse onderwijsgroep)
Chemische Cinematografie is een unieke workshop waar scheikunde en filmkunst samenkomen. Met behulp van speciale camera's brengen we chemische reacties en processen op een manier in beeld die normaal gesproken onzichtbaar blijft voor het menselijk oog. Door gebruik te maken van bijvoorbeeld een time-lapse (versnelling) en slow-motion (vertraging) maken we de verborgen schoonheid en complexiteit van scheikunde zichtbaar en begrijpelijk.
Wat ga je doen?
In deze workshop voer je klassieke én verrassende scheikundige experimenten uit, terwijl camera's elk detail vastleggen. Je leert niet alleen hoe chemische processen werken, maar ook hoe je ze visueel kunt vertalen naar beelden die zowel educatief als artistiek zijn.
Waarom deze combinatie van kunst en wetenschap?
Scheikunde kan abstract en moeilijk voorstelbaar zijn. Door chemische processen te filmen en te manipuleren in tijd, maken we ze: Begrijpelijker, Toegankelijker maar zeker ook mooier. Denk aan beroemde wetenschapsfotografen zoals Harold Edgerton (bekend van zijn high-speed foto's van vallende druppels en kogels door appels) of moderne YouTube-kanalen zoals The Slow Mo Guys – zij tonen aan dat wetenschap spectaculair kan zijn wanneer je de juiste techniek gebruikt om het te laten zien.
Chemische Cinematografie toont dat scheikunde niet saai of abstract hoeft te zijn. Het is een levend, dynamisch en visueel spektakel als je maar weet hoe je ernaar moet kijken! Kunst in het oog van de beschouwer.
Duurzaamheid bespreekbaar maken van weerstand naar waarde
Anouk Brinker (HAN Green Office)
Duurzaamheid is in het onderwijs vaak een gevoelig onderwerp. Het roept uiteenlopende reacties op: van betrokkenheid tot weerstand, van idealisme tot vermoeidheid. Juist daarom vinden veel docenten het lastig om het thema in hun lessen te verweven, zeker binnen vakken waar de focus traditioneel ligt op feiten en formules. In deze workshop verkennen we waarom duurzaamheid soms op weerstand stuit, hoe je die dynamiek kunt herkennen en wat helpt om het gesprek open en constructief te houden. We delen inzichten, voorbeelden en tips om het onderwerp niet te vermijden, maar juist op een natuurlijke en vakgerichte manier in te brengen — zonder belerend te worden, en met ruimte voor verschillende perspectieven.
Een olympiade in het laboratorium (EOES)
Tom Bloemberg (RU)
In deze workshop doe je het scheikunde practicum van de voorronde van de EOES uit schooljaar 25/26. De European Olympiad of Experimental Science (EOES) is een olympiade gericht op onderzoekspractica met als doel het uitdagen, stimuleren en samenwerken van bovenbouwleerlingen. De opdrachten voor de EOES bevatten zowel biologische, scheikundige als natuurkundige experimenten gerelateerd aan een maatschappelijke context. De EOES daagt leerlingen in teamverband uit om hun kennis en kunde in te zetten en met elkaar tot bèta technische oplossingen te komen. Het wedstrijdelement werkt als een vliegwiel.
Goede VMBO toetsvragen maken: aandachtspunten en valkuilen
Nicole van Hezeken (CITO)
We nemen je mee in het constructieproces van het maken van examenvragen voor nask2. Waar moet je op letten bij open vragen en meerkeuzevragen?
Hé Collega, hoe leg jij ontledingsreacties uit? Introduceer je dit met verschijnselen of vanuit de micro-verklaring?
Sonja Schoenmakers (RU) en Kees van der Velden (HAN Academie Educatie)
Hoe vaak denk jij na over vakdidactische aspecten van jouw lessen? Hoe doe je het nu in het echt? En hoe vaak praat of discussieer jij hierover met jouw collega(‘s)? In deze workshop gaan we precies dat doen. We kijken samen naar een les(deel), we analyseren wat er vakdidactisch gebeurt en gebruiken hierbij concrete kijkkaders. Aan de hand hiervan gaan we met elkaar in gesprek over vakdidactische aspecten en over hoe jij dat doet. Kortom, we gaan met elkaar in gesprek over wat effectief vakdidactisch handelen kan zijn, en je toetst je eigen handelen daar aan. De bedoeling is om je bewustzijn over en handelen in vakdidactische aspecten te verbeteren, zodat je nog beter weet waarom je doet wat je doet en je leerlingen nog beter van je kunnen leren. Én natuurlijk een fijn gesprek te voeren over scheikunde-onderwijs! In deze workshop doen we dit aan de hand van Ontledingsreacties, maar natuurlijk zijn er nog veel meer onderwerpen die zich hiervoor lenen, in zowel onder- als bovenbouw. We hopen dat je deze werkwijze ook op die onderwerpen kan gaan toepassen. Deze workshop is uitermate geschikt voor mensen die betrokken zijn bij het opleiden van (aanstaand) docenten scheikunde, voor collega’s die nieuwsgierig zijn naar het eigen handelen en/of die met hun sectie een goed gesprek hierover willen voeren.
Hoe kun je AI gebruiken om scheikunde echt betekenisvol te maken?
Martha Hoebens (Bedrijf in de Klas)
In deze workshop ervaar je hoe AI helpt om praktijkgerichte opdrachten te ontwikkelen die aansluiten bij bedrijven en de echte wereld. Je gaat aan de slag met opdrachten van échte bedrijven – en laat AI meedenken over oplossingen, stappenplannen en lesideeën. Wat komt eruit? En wat moet jij als docent nog aanpassen om het werkbaar te maken in de klas? Je loopt weg met frisse inspiratie, slimme prompts en een hoofd vol ideeën voor nieuwe praktijkgerichte opdrachten met AI.
Ontdek de papierfabriek met de onderbouw
Winnie Meijer (C3)
Let op: Voor deze workshop heb je een eigen laptop nodig. Neem deze dus mee als je aan deze workshop deelneemt.
Hoe wordt papier eigenlijk gemaakt? En welke chemische en technologische keuzes liggen daaraan ten grondslag? In de les De papierfabriek ontdekken leerlingen stap voor stap het productieproces van papier. Hoewel ze dagelijks met papier werken, weten ze vaak niet hoe grondstoffen, processen en duurzaamheid samenkomen in dit alledaagse product. Met een digitale papierfabriek kruipen leerlingen in de huid van papiermakers. Ze nemen zes beslissingen over grondstoffen, procesinstellingen en duurzaamheid. Die keuzes beïnvloeden direct de eigenschappen, kosten en milieubelasting van hun papierproduct. Uiteindelijk analyseren ze of hun ‘eigen’ papier voldoet aan de gestelde eisen – een mooie koppeling tussen scheikunde, technologie en duurzaamheid.
Tijdens deze actieve workshop ervaar je zelf hoe de digitale papierfabriek werkt en ontdek je hoe je deze les flexibel kunt inzetten in de onderbouw.
Scheikunde, groots in de nieuwe kerndoelen (klas1-3)!
Marijn Meijer (SLO)
De kerndoelen voor het basisonderwijs en de onderbouw vo zijn geactualiseerd. De huidige kerndoelen bestaan sinds 2006 en zijn dus vernieuwd. En er verandert wel wat! In deze werkgroep gaat het over de nieuwe conceptkerndoelen mens en natuur voor onderbouw klas 1, 2 en hv3. Je gaat aan de slag met de kerndoelen scheikunde. Hoe maak je hier scheikundeonderwijs mee voor vmbo-, havo- en vwo-leerlingen? Hoe breng je samenhang aan met andere vakken of leergebieden? En hoe neem je de basisvaardigheden mee? Bedoeling is dat je met concrete lesideeën de zaal uitloopt.
