Foto Scheikunde dag
Foto Scheikunde dag

Studiedag Scheikunde 2024: De (ver)binding aangaan

Benieuwd naar de nieuwste ontwikkelingen in de wereld van de scheikunde? Kom naar onze scheikunde studiedag aan de Radboud Universiteit! Ontdek fascinerende inzichten, deel ervaringen met gelijkgestemde mensen en dompel jezelf onder in de boeiende wereld van de chemie.

    Algemeen

    Duik dieper in de fascinerende wereld van de scheikunde tijdens onze studie dag aan de Radboud Universiteit! Ontdek de nieuwste ontwikkelingen en onderzoeksmethoden, leer van vooraanstaande experts en neem deel aan boeiende workshops. Verken de grenzen van de chemie en ontmoet gelijkgestemde enthousiastelingen. Een dag vol ontdekkingen en inzichten wacht op je! Het programma zal er als volgt uit komen te zien: 

    Programma

    09:00 - 10:00   Ontvangst
    10:00 - 10:45   Openingslezing
    11:00 - 12:15   Workshop ronde 1
    12:15 - 13:15   Lunch
    13:15 - 14:30   Workshop ronde 2
    14:45 - 16:00   Workshop of lezing ronde 3
    16:00 - 17:00   Borrel

    Voor wie?

    Scheikunde docenten, TOA's havo/vwo

    Kosten

    Docenten en TOA's: 95 euro 
    Studenten: 35 euro

    Inschrijven

    De inschrijvingen zijn gesloten. 

    Startdatum

    02 april 2024, 10:00
    Kosten
    € 95
    Inclusief lunch en borrel
    Onderwijsvorm
    Op locatie
    Voertaal
    Nederlands
    Bijeenkomsten
    02 april 2024, 10:00 - 16:00

    Factsheet

    Type onderwijs
    Studiedag

    Contactinformatie

    Heb je vragen over deze studiedag? Stuur een e-mail naar pucofscience [at] ru.nl.

    PUC docentendag scheikunde 2024
    Alle workshops verdeeld over 4 lijnen

    Openingslezing 


    prof. dr. Roel Dullens (Hoogleraar Fysica en chemie van zachte materialen, RU)
    Scheikunde gaat over atomen en moleculen, maar ook over materialen en hun eigenschappen. Sommige materialen hebben door hun grootte heel bijzondere eigenschappen, zoals quantum-dots en colloïden. 

    De openings-lezing van dit jaar gaat over colloïden. Mengsels met colloïdale deeltjes komen in het degelijks leven veel voor, zoals in melk, kaas, aerosolen, verf en legeringen. De deeltjesgrootte van colloïden ligt tussen de 1 nanometer en 10000 nanometer. Colloïden zijn dus (veel) groter dan moleculen, maar sommige van hun eigenschappen zoals Brownse beweging in oplossing, komen wel met die van moleculen overeen. Doordat colloïden groter zijn dan moleculen, wijken sommige van hun eigenschappen in mengsels ook af van moleculen, zoals bij  lichtverstrooiing, grensvlakactiviteit en ook microscopische zichtbaarheid. 

    In deze lezing zal worden ingegaan op de bijzondere eigenschappen van colloïden en colloïdale mengsels, waarvoor ze kunnen worden gebruikt en hoe deze worden bestudeerd . 

    https://dullenslab.com/research/

     

    Workshopbeschrijvingen

    Ronde 1 

    De duurzame fabriek voor de onderbouw
    Winnie Meijer en Angelitha Kint (C3) 
    Verduurzamen is een complexe puzzel voor bedrijven. Belangen worden tegen elkaar afgewogen en vernieuwing gebeurt (helaas) niet van de ene op de andere dag. Om deze complexiteit voor leerlingen inzichtelijk te maken heeft C3 de les ‘De duurzame fabriek’ ontwikkeld. Leerlingen zetten online een eigen verffabriek op en ontdekken spelenderwijs wat de nieuwste ontwikkelingen in duurzaamheid zijn. Welke keuze maken ze en wat zijn de consequenties van de keuzes?  De les is geschikt voor de onderbouw als introductie op duurzame ontwikkelingen in de maakindustrie. In deze workshop ervaar je de les en het bijbehorende online spel. Daarna volgt er een discussie hoe je dit kan inzetten in het voortgezet onderwijs.

    Diagnostische vragen bij scheikunde
    Loes Vermeij en Jan Scheele (NVON)
    Welke waarheid leeft er in het hoofd van een leerling? Met een diagnostische vraag kun je veelvoorkomende misvattingen snel zichtbaar maken. Als de leerling of docent er vervolgens een actie aan verbindt is het een manier om makkelijk formatief te handelen in de les. In deze workshop waarin we eerst op de theorie in gaan leer je wat een diagnostische vraag is, hoe je hem effectief inzet en waar je ze kunt vinden. Omdat de bestaande vragen niet altijd goed op het Nederlandse curriculum aansluiten leer je ook hoe je ze zelf kunt maken en hoe de NVON werkt aan een databank van goede diagnostische vragen. Je gaat naar huis met een set vragen die bij jouw leerlingen past

    Een Olympiade in het laboratorium!
    Jeroen Sijbers (C3) en Tom Bloemberg (RU)
    In deze workshop doe je het scheikunde practicum van de voorronde van de EOES uit schooljaar 23/24. De European Olympiad of Experimental Science (EOES) is een olympiade gericht op onderzoekspractica met als doel het uitdagen, stimuleren en samenwerken van bovenbouwleerlingen. De opdrachten voor de EOES bevatten zowel biologische, scheikundige als natuurkundige experimenten gerelateerd aan een maatschappelijke context. De EOES daagt leerlingen in teamverband uit om hun kennis en kunde in te zetten en met elkaar tot bèta technische oplossingen te komen. Het wedstrijdelement werkt als een vliegwiel. 

    Op naar nieuwe examenprogramma’s scheikunde!
    Bas van Rijen, Theo Reijnen en Martin Vos (SLO)
    De examenprogramma’s voor scheikunde van vmbo, havo en vwo worden vernieuwd. De vakvernieuwingscommissie is een heel eind op stoom. Het examenprogramma voor vmbo scheikunde bestaat sinds 1999 en is sinds die tijd niet meer inhoudelijk vernieuwd. De programma’s op havo en vwo worden geactualiseerd. Maar wat houdt dat in? In deze werkgroep praten we je bij over de actualisatie van het examenprogramma scheikunde en nask2. 
    Aan de hand van concrete voorbeelden van eindtermen gaan we graag met je in gesprek over de inhoud, oud en nieuw, haalbaarheid en overladenheid. Met jullie feedback gaat de commissie weer aan de slag. Verder informeren we je over het traject en het tijdspad.

    Project Bellenblaas: Ontwerpend leren binnen scheikunde
    Sebastiaan de Lavoir en Marie-Jetta den Otter (TU Delft)
    Ontwerpen is onderdeel van de syllabus onder domein A6, maar anders dan onderzoekspractica zijn er weinig voorbeelden hoe dit praktisch vormgegeven kan worden binnen het huidige scheikunde onderwijs. Het project 'groene bellenblaas' is bedacht om ontwerpen in te passen tijdens de lessen in 4HAVO en 4VWO over mengen van moleculaire stoffen. Bijkomend doel is tijdens het ontwerpen (waarbij structuur-functie denken een onderdeel is) aandacht te besteden aan het micro-macro denken van leerlingen. We gaan zelf een deel van het project uitvoeren in een practicum setting waarbij we tijdens de ontwerpstappen gaan kijken naar momenten waarop het micro-macro denken nodig is voor leerlingen en op welke manier je dit als docent kan (of misschien wel moet) stimuleren. Uiteindelijk hopen we dat de deelnemers een beter beeld hebben wat ontwerpen inhoudt, waarin dit verschilt van onderzoekspractica en dat ze met ideeën of handvatten naar huis gaan om ontwerpen vorm te geven binnen de eigen lespraktijk.

    Recent kankeronderzoek als context voor chemische binding
    Tim van Dulmen (Gymnasium Apeldoorn en Universiteit Twente)
    In het kader van mijn promotieonderzoek heb ik lesmateriaal ontwikkeld dat gebaseerd is op onderzoek dat recent op de UT heeft plaatsgevonden. De module is getiteld “Vroege kankerdiagnose” en het onderwerp dat in het lesmateriaal aan bod komt, is chemische binding. De module is opgebouwd volgens het ‘5E instructional model’ waarin leerlingen in vijf à zes lessen in onderzoeksteams aan de slag gaan. 
    Ik heb onderzocht waar het lesmateriaal aan moet voldoen om leerlingen te enthousiasmeren en leerlingen én docenten te laten leren. In het eerste deel van deze workshop neem ik je mee in de belangrijkste bevindingen van mijn onderzoek. In het tweede deel van de workshop ga je zelf aan de slag met een deel van het ontwikkelde lesmateriaal. Je krijgt na afloop het volledige lesmateriaal en de bijbehorende docentenhandleiding mee.

    Spectrometrie 
    Iris Verhoeff, Universiteit van Amsterdam
    Deze werkgroep geeft een inkijkje in het scheikunde practicum Spectrometrie van Bètapartners voor bovenbouwleerlingen vwo. Met behulp van zichtbaar licht kunnen de absorptie- en emissiespectra van stoffen gemeten worden aan de hand van spectrometrie. De verkregen informatie kan vervolgens gebruikt worden om de chemische eigenschappen van een stof te bepalen. Deze techniek gebruikt men ook in medische wereld. Bijvoorbeeld bij onderzoek naar de werking van photosensitizers, stoffen die men inzet bij de behandeling van kanker. Een bekende photosensitizer is chlorofyl. In dit practicum extraheren de deelnemers zelf chlorofyl uit spinazie en vervolgens maken zij een ijklijn waarmee zij in een volgende stap een onbekende concentratie chlorofyl in een oplossing berekenen. Scheikunde studenten begeleiden het practicum en verzorgen een inleiding waar spectrometrie in de context van medisch onderzoek centraal staat. De deelnemers werken in tweetallen met een spectrometer. Praktisch, betekenisvol en scheikunde bovendien. Deze werkgroep bestaat uit een ingekorte versie van dit practicum om hiermee kennis te maken.

    Ronde 2

    Jouw vmbo leerlingen winnen het betatournament! 
    Bas van Rijen (SLO), Marijn Melgers (Summa Laboratorium) en Boyan Artz (Rijn Ijssel)
    Het Bèta-tournament is een jaarlijkse wedstrijd voor vmbo-leerlingen. Jouw leerlingen gaan in een heus laboratorium aan de slag met een vakoverstijgende praktische bedrijfsopdracht onder begeleiding van mbo-studenten. Op deze manier ervaren ze het studeren aan een mbo en het werken in laboratorium. Afgelopen februari werd het Beta-tournament op 2 locaties georganiseerd namelijk  in Eindhoven en Arnhem. Je gaat werken aan de praktische opdracht van de afgelopen editie, je wordt geïnformeerd over ervaringen en successen. En natuurlijk over de komende edities. 

    Building Thinking Classrooms
    Maarten Müller 
    In 2020 was het boek Building Thinking Classrooms het hoogtepunt van 15 jaar onderzoek door de Canadese hoogleraar Peter Liljedahl. Zijn onderzoek is erop gericht een zo groot mogelijk deel van de leerlingen zo lang mogelijk in de les te laten nadenken en niet passief aanwezig te zijn. Zijn onderzoek heeft zich met name afgespeeld in wiskundelessen, maar ook in het basisonderwijs, waarbij het zich niet beperkte tot rekenen. Inmiddels wordt in Canada en de Verenigde staten al veel nagedacht over hoe dit er bij andere vakken uitziet. In deze workshop mag je zelf een scheikundeles volgen in een thinking classroom. In een thinking classroom zie je onder andere een docent die denktaken mondeling introduceert, waarna groepjes van drie leerlingen staand de lesstof ontdekken bij verticale uitwisbare oppervlakken (whiteboards bijvoorbeeld). De leerlingen ontwikkelen een hoge mate van autonomie in het leren, doordat ze elkaar helpen binnen hun eigen groep en tussen de groepen. De docent zorgt voor goede denkvragen, begeleidt het proces en brengt na het samenwerkend leren structuur aan voor leerlingen door met hen de activiteit na te bespreken, de leerlingen aantekeningen te laten maken en hen te voorzien van zogenaamde check-your-understanding questions op hun eigen niveau. Belangrijke waarden zijn doorzettingsvermogen, risktaking en samenwerken.

    De binding tussen VO en WO: constructieve overlap?
    Koen van Asseldonk (docent en onderwijsinnovator Moleculaire Wetenschappen, RU)
    Ieder jaar beginnen zo'n 160 eerstejaars aan de Radboud Universiteit met een bachelor Science, Chemistry of Molecular Life Sciences. Wellicht zitten daar enkele van jouw leerlingen tussen, waarbij het scheikundige vuurtje dusdanig is gaan branden dat ze nog véél meer willen leren over ons mooie vak. Hoe doen deze leerlingen het eigenlijk op de universiteit? Hoe ziet het onderwijs eruit dat zij vandaag de dag genieten? En over tientallen jaren? Welke chemische kennis, vaardigheden en attitudes brengen zij mee vanuit hun middelbareschooltijd en hoe komen die tot uiting in wat ze leren op de universiteit? In deze sessie gaan we in gesprek over de aansluiting tussen VO en WO met als centrale vraag: hoe kunnen we de 'constructieve overlap' tussen beide werelden vergroten? Ik laat eerst zien hoe onze bachelorprogramma's en onderwijsvormen in elkaar zitten en waar voor ons uitdagingen op onderwijsvlak liggen. Vervolgens gaan we de discussie aan over authentieke situaties uit de VO- en WO-onderwijspraktijk. Je gaat naar huis met een scherper beeld van de uitdagingen waar chemische eerstejaars tegenaan lopen en minstens één interessant idee om de aansluiting tussen het WO en je eigen lespraktijk te vergroten.

    Gamification, scheikunde verbinden aan spellen 
    Cheyenne Feijen (Udens College)
    Wil jij weten hoe je jouw scheikunde theorie kan verbinden aan een bord-, kaart- of dobbelspel? Kom dan naar onze workshop. Hier gaan we jou een handout geven om een eerste start te maken voor een spel bij jou in de klas!

    Op naar nieuwe kerndoelen onderbouw!
    Marijn Meijer (SLO) en Anika Embrechts (ROC van Twente)
    De kerndoelen voor het basisonderwijs en de onderbouw vo worden geactualiseerd. Het kerndoelenteam is intussen gestart. De kerndoelen bestaat sinds 2006 en is sinds die tijd niet meer inhoudelijk vernieuwd. Genoeg te doen dus, zou je zeggen. Maar wat dan? 
    In deze werkgroep praten we je bij over de actualisatie van de kerndoelen mens en natuur voor onderbouw klas 1 en 2. Het kerndoelenteam is keihard aan het werk. We zullen de eerste ideeën presenteren over kerndoelen scheikunde. Daarnaast besteden we aandacht aan: Wat is precies de essentie van het leergebied mens en natuur? Waartoe dient dat leergebied? In deze werkgroep gaan we met elkaar in discussie aan de hand van de eerste kerndoelen scheikunde. We zijn erg benieuwd naar je mening en ideeën!" 

    Scienceproeven voor de brugklas
    Jeroen Sijbers en Sophie van Nieuwkoop (C3) 
    Introduceer scheikunde en natuurkunde met deze 20 scienceproeven voor de brugklas. Met deze proeven maken brugklassers op een boeiende manier kennis met science. Ze maken bijvoorbeeld zelf parfum of sportdrank en gaan aan de slag met stuiterballen en diesel. Ook onderzoeken de leerlingen wat maagzuurremmers eigenlijk doen, zien ze lichtflitsen uit suiker komen en maken ze hun eigen thermometer. Elke proef bevat een duidelijk stappenplan, uitleg over de proef en informatie over beroepen.

    Uitwisselen is verbinden
    Erik Kastenberg (Carmel College Salland)
    Activerende werkvormen zijn er in veel verschillende soorten. Sommige kosten veel tijd om te ontwikkelen, anderen kosten weinig tijd. In deze workshop wil ik een aantal werkvormen laten zien en vervolgens werkvormen met elkaar uitwisselen. Wees zo vrij om iets leuk mee te nemen en te delen!

    Ronde 3

    De (ver)binding aangaan met Coach
    Henriette klein Bluemink en Ad Mooldijk (CMA)
    Heeft u er als eens aan gedacht om digitaal resultaten van experimenten te verzamelen? Om sensoren te gebruiken om deze resultaten te verkrijgen? Het programma Coach, op de meeste scholen wel op een of andere manier aanwezig net zoals sensoren, is hiervoor een mooi hulpmiddel. In deze korte workshop krijgt u de mogelijkheid om met Coach te werken, we hebben verschillende experimenten bij ons waarmee u aan de slag kunt. Deze workshop biedt u de kans om opnieuw de binding te vinden met Coach mocht die een beetje verloren zijn in de afgelopen jaren. Wij verzorgen de benodigde apparatuur tijdens de workshop, u kunt eventueel uw eigen device gebruiken waarop Coach 7.10 geïnstalleerd staat, helaas kunnen aan installeren van het programma tijdens de werkgroep geen aandacht besteden. Nieuwsgierig geworden naar wat CMA u kan bieden? Dan heten wij, Ad en Henriette u van harte welkom in onze workshop. 
    Remijns doel is dat iedereen met houvast voor de praktijk naar huis gaat. Met gerichte aanwijzingen kunnen leerlingen namelijk hun talenten, capaciteiten en ambities optimaal waarmaken. 

    Een meet- en regelsysteem opzetten in de klas 
    Ludovic Wallaart en Frank van den Berg (T3 Nederland/Texas Instruments)
    In de klas gebruiken we scheikunde om stoffen en reacties te leren begrijpen. In de industrie is vaak het aansturen van processen van belang.
    In deze workshop programmeren we een eenvoudig meet- en regelsysteem. Het systeem leest de metingen van één of meerdere sensoren en onderneemt op basis daarvan actie. Denk daarbij aan het automatisch stoppen of starten van een titratie of het geven van een waarschuwingssignaal.
    Het programmeren doen we op een grafische rekenmachine die de leerlingen in de bovenbouw havo/vwo al in hun tas hebben.

    Hoe maak je de verbinding met bedrijven in de opdrachten die je al doet? 
    Martha Hoebens (Bedrijf in de Klas)
    De kracht van een contextrijke opdracht ligt in het verhaal voor de leerling: kunnen zij zich identificeren met het verhaal? Zien ze wat de opdracht met de 'echte wereld' te maken heeft? Met wat bedrijven doen en zij misschien later zelf ook? De toolbox 'van Bedrijf tot Opdracht' helpt om zo'n context te zoeken en te schrijven. Daarnaast helpt de toolbox om een - betekenisvolle - bedrijfsactiviteit te koppelen aan de opdracht. Neem dus een opdracht mee die je graag wil verbinden aan een bedrijfscasus en maak in deze workshop kennis met de manier van denken van Bedrijf in de Klas. Met deze workshop wordt het bedenken van échte casussen een stuk eenvoudiger.

    Tip: Alhoewel we daar deze keer niet op ingaan, past deze manier van werken past ook heel goed bij profielwerkstukken met bedrijven en bij het bedenken van opdrachten voor havo-PGP.

    Leren voor duurzame ontwikkeling 
    Menno Wierdsma (Firda)
    We staan als samenleving voor grote opgaven om een duurzame wereld mogelijk te maken waarin mensen en andere organismen met elkaar samen kunnen werken en leven. Dat vraagt om aandacht voor en hoop voor het hier en nu, maar met name ook voor toekomstige generaties. In deze workshop ga je samen verder dromen en nadenken over wat er nodig is om chemieonderwijs voor een duurzame w]toekomst mogelijk te maken. In een interactieve sessie bouw je met collega’s aan jullie dromen voor het onderwijs en ontwikkel je concretere stappen over wat je vandaag kan doen om bij die gedroomde toekomst te komen.

    Mentoraat met Resultaat
    Ankie Remijn (Investeren in Leren)
    Je wilt niets liever dan dat je leerlingen het beste uit zichzelf halen. Dat je leerlingen minder stress en betere resultaten ervaren zodat jij meer plezier en succes aan je werk ontleent. 
    Hoe inspireer en motiveer je je leerlingen? Welke manier van begeleiden is het meest effectief? Als je pubers hebt, kun je niet om de meest recente inzichten over het puberende brein heen. Dat het puberbrein onvolgroeid is, is inmiddels wel bekend. Maar hoe vertaal je deze inzichten? Hoe leer je als middelbare scholier méér in minder tijd met minder druk. En welke rol kun je daar als docent en mentor in spelen? 
    In deze workshop van Ankie Remijn staan de antwoorden op bovengenoemde vragen centraal. Haar boek Meer leren in minder tijd ligt ten grondslag aan deze lezing. Zij legt haar theorie uit aan de hand van praktijkvoorbeelden en verduidelijkend filmmateriaal. Tijdens de lezing krijg je als docent praktische handvatten om effectief en efficiënt leerlingen te begeleiden. 

    Lezing: Pharmaceutische ontwikkeling en productie – een inkijkje in het maken van vaccins bij Janssen
    Rob Dekker (J&J)

    Met mijn verhaal wil ik een inkijkje geven van nabij in de manier waarop we - in de farmaceutische industrie - processen en testen ontwikkelen voor de productie van pharmaceutische producten. Als voorbeeld voor deze pharmaceutische ontwikkeling zal ik het hebben over het ontwerpen, de ontwikkeling, de productie en het testen van vaccines bij Janssen. 

    Onderwerpen die ik zal behandelen:

    • Hoe doen we proces- en analytische ontwikkeling, van R&D tot markt registratie (Market Authorization Application – MAA)
    • Hoe valideren we onze processen en testen om zeker te stellen dat ze consistent hetzelfde werken op een gecontrolleerde manier.
    • Hoe passen we de kwaliteits- en regulatoire regels en richtlijnen toe, die er zijn om te garanderen dat we veilige en werkzame vaccins verstrekken.
    • Hoe vergelijkt deze ontwikkelingsaanpak zich met die van andere pharmaceutische producten, zoals “small molecules” en “large molecules”.
    • Hoe zijn we georganiseerd: de verschillende activiteiten en rollen van mensen in het ontwikkelingsproces.

    Mijn doel met dit verhaal is om een beeld te geven en begrip te creëren van het werk in een pharmaceutisch bedrijf. Daarmee hoop ik ook mijn enthousiasme te delen voor dit inspirerende en belangrijke werk.