Æterna Memoria Digna Monumenta: De herinneringspraktijken van Athanasius Kircher

donderdag 18 juni 2026, 12:30
Promovendus
M. de Vries
Promotor(s)
prof. dr. M.J.G. Depourcq, prof. dr. E.M. Moormann, prof. dr. S.T.M. de Beer
Locatie
Aula

Hoe bewaar je een herinnering? Een vraag en wens even oud als de mensheid, en toch onverminderd actueel. Altijd al hebben mensen geprobeerd herinneringen te bewaren, en daarvoor hebben ze verschillende materialen en talen ingezet. Als één van beide of de combinatie ervan de verbeelding prikkelt, vergroot dat de kans op het voortbestaan van die herinnering. Dit proefschrift belicht de manier waarop Athanasius Kircher (1602-1680), een zeventiende-eeuwse Jezuïet die in Rome woonde, rondreisde en een museum beheerde, zich toelegde op het maken en bewaren van herinneringen. Leden van de katholieke Jezuïetenorde waren meesters in het prikkelen van de verbeelding, zowel met taal als met materiaal. Ze leerden hun leden hoe het menselijk geheugen werkt, en hoe herinneringen gekoppeld zijn aan (ingebeelde) ruimtes. Niet alleen hoe die ruimtes eruitzien en welke mensen daarin aanwezig zijn is relevant, maar ook wat je er kunt ruiken, voelen of proeven, en welke emoties die zintuiglijke ervaringen oproepen. Al die elementen maken het ingebeelde levendiger, intenser, en vergemakkelijken daardoor de vorming en duurzaamheid van herinneringen. Kircher zette deze lessen in om monumenten en herinneringen uit verleden en heden te vereeuwigen voor de toekomst op een manier die nu nog altijd effectief en toepasbaar is.

Martje de Vries studeerde Griekse en Latijnse Taal en Cultuur aan de Radboud Universiteit (BA) en de Universiteit Leiden (RMA). Voor haar promotieonderzoek verbleef ze in 2017 een semester aan Princeton University (Verenigde Staten) en daarnaast verbleef ze verspreid over jaren vele maanden voor onderzoek aan het Koninklijk Nederlands Instituut te Rome (onder meer gefinancierd door het Ted Meijer stipendium en Erasmus+-beurzen van de Radboud Universiteit). In voetsporen van de door haar bestudeerde zeventiende-eeuwse Jezuïet Athanasius Kircher reisde ze ook veel rond in de omgeving van Rome, mogelijk gemaakt door een beurs van het Philologisch Studiefonds. Momenteel geeft zij les in Grieks en Latijn aan het Bonaventura Lyceum in Leiden en werkt ze als onderzoeker in het Anchoring Innovation project vanuit de Radboud Universiteit mee aan een tentoonstelling over de figuur van Medusa die eind 2026 opent in het nieuwe Valkhof Museum te Nijmegen.