Spread the new(s)! Een verkenning van de standaardisatie van het Nederlands aan de hand van zeventiende-eeuwse kranten

dinsdag 23 juni 2026, 14:30
Promovendus
M.T. de Vos
Promotor(s)
prof. dr. N. van der Sijs, prof. dr. H. de Hoop
Locatie
Aula

Door verschillende sociale, politieke en economische veranderingen kwam in de vroegmoderne periode in Europa de behoefte op om de volkstalen te standaardiseren. Ook in de Lage Landen werd deze ontwikkeling zichtbaar: vanaf het einde van de zestiende eeuw verschenen de eerste spellinggidsen, grammatica’s en woordenboeken, waarin voorlopige regels voor het Nederlands werden geformuleerd. Nu verschenen in deze periode niet alleen de eerste normatieve werken, maar ook de eerste gedrukte kranten. In de Republiek werd de krant al snel bijzonder populair en ontwikkelde zich tot wat kan worden beschouwd als het eerste massamedium, met lezers van alle rangen en standen. Daarmee boden kranten potentieel een geschikt medium voor het verspreiden van niet alleen nieuws, maar ook nieuwe normen voor een zich ontwikkelende Nederlandse standaardtaal. Dit proefschrift verkent een cruciale voorwaarde daarvoor: aan de hand van onder meer het Couranten Corpus (Instituut voor de Nederlandse Taal) wordt onderzocht in hoeverre grammaticale normen, zoals vastgelegd in de eerste Nederlandse grammatica’s (ca. 1550–1650), terug te vinden zijn in het taalgebruik van gedrukte Nederlandse kranten (1618–1699). Het biedt daarmee inzicht in de relatie tussen normen, media en taalgebruik. Hoewel weinig bewijs is gevonden voor directe normverspreiding, suggereren de resultaten dat kranten mogelijk bijdroegen aan uniformere gebruiksnormen.

Machteld de Vos studeerde Nederlandse taal en cultuur (BA) en Wijsbegeerte (BA; beide cum laude) aan de Universiteit van Amsterdam, en ontving een HSP Talentenbeurs waarmee zij de onderzoeksmaster Europese Literatuur en Cultuur (MPhil) aan de University of Cambridge volgde. Na haar afstuderen bekleedde Machteld verschillende functies buiten de academische wereld. In 2020 begon ze als promovendus aan de Radboud Universiteit en het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) in het door NWO gefinancierde project Spread the new(s): Understanding standardisation of Dutch through seventeenth-century newspapers, onder begeleiding van Nicoline van der Sijs en Helen de Hoop. Tijdens haar promotieonderzoek gaf Machteld presentaties op talrijke (inter)nationale conferenties, en publiceerde zij verschillende artikelen. Ook ontving ze een CLARIAH-PLUS Research Fellowship voor een deelproject in samenwerking met het INT. Naast haar onderzoek werkte Machteld als beleidsmedewerker bij NWO en gaf ze colleges aan de Radboud Universiteit, de HAN en de Universiteit Gent.