Mijn proefschrift is een vergelijkend filosofisch onderzoek naar de zingevings- en legitimeringscrisis van de moderniteit, uitgaande van de polycrisis van de neoliberale, late moderniteit. Er staan vier denkers centraal: Semjon Frank (1877-1950), Herman Dooyeweerd (1894-1977), Niklas Luhmann (1927-1998) en Charles Taylor (1931). Zij vertegenwoordigen verschillende wijsgerige, wereldbeschouwelijke en politieke tradities.
Ik vergelijk hen op vier thema’s: secularisering, sociale differentiëring, (zelf-) reflexieve modernisering en transformatie van de moderniteit. De oogst van deze systematische vergelijking loopt uit op een poging om te denken voorbij zinloosheid en nihilisme; een problematiek die als contrapunt fungeert voor de vier denkers. De opbrengsten, inclusief de tekorten van de vier denkers, brengen mij tot vier argumentaties voorbij zinloosheid en nihilisme, te weten een ‘common sense’ argument (kern: de onleefbaarheid van zinloosheid en nihilisme), een ontologisch argument (kern: het antwoordkarakter van mens en werkelijkheid), een ethisch argument (kern: een hermeneutiek van liefde en ontvankelijkheid) en een geschiedfilosofisch argument (kern: de vraag naar de zin van de geschiedenis). Gemeenschappelijk is een doorbreking van onze immanente ervarings- en verwachtingshorizon. Mijn belangrijkste conclusie is dat, gegeven de huidige apocalyptische crises, er een radicale zelfkritiek en systeemkritiek nodig zijn. Dat vraagt om een even radicale en integrale transformatie van de (late) moderniteit.
Arthur Zijlstra studeerde natuurkunde in Leiden en vervolgens wijsbegeerte aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Daarna werkte als studiesecretaris bij het Centrum voor christelijke filosofie (Utrecht); vervolgens als onderzoeker bij het Instituut voor CultuurEthiek (Amersfoort) Parallel hieraan was hij docent filosofie van de Christelijke Hogeschool Ede. Vervolgens docent sociologie en wetenschapsfilosofie bij de opleiding Sociologie aan de VU. Tenslotte de Hogeschool van Amsterdam als docent sociologie en wetenschapsfilosofie en als onderzoeker bij een Hrm-lectoraat. Sinds 1993 was hij gastdocent bij het Religieus-Filosofisch Instituut van Open Christianity in St. Petersburg en de Faculty of Sociology of St. Petersburg State University (sinds 2005). Hij gaf in 2017 gastcolleges over thema’s uit zijn proefschrift aan de Lobachevski Universiteit in Nizjni Novgorod. Daarnaast was hij vanaf 2005 tot de Russische invasie in Oekraïne (2022) bestuurslid van de culturele Stichting Vrienden van St. Petersburg. Sindsdien is hij mentor bij het mentoraatsprogramma van de University of New Europe, gericht op gevluchte studenten en onderzoekers uit Oekraïne en Rusland.