Inge Kiezebrink

Constructive Alignment

Geschreven door: I.M. Kiezebrink (Inge) MA MEd 17 juni 2026

Past alles in mijn cursus wel bij elkaar? 

De studiegidsinformatie is net aangeleverd. Mogelijk heb je met enige haast je leerdoelen voor je cursus van komend academisch jaar doorgegeven, de kaders voor de onderwijsactiviteiten in je cursus geschetst en de toetsvormen van je summatieve toetsen geselecteerd. Fijn, want dan hoef je daar in ieder geval niet meer over na te denken. Maar past dit gekozen geheel eigenlijk wel bij elkaar? Zijn de kennis en vaardigheden die je studenten wilt bijbrengen met jouw cursus wel goed te toetsen met de door jou gekozen toetsvorm? En stimuleren je onderwijsactiviteiten wel voldoende het gewenste studiegedrag bij studenten? In deze blogpost lees je meer over hoe leerdoelen, onderwijsactiviteiten en toetsen op elkaar aansluiten.

Het model, waar je hoogstwaarschijnlijk al wel eens over gehoord hebt, dat de basis vormt voor een samenhangend curriculum is constructive alignment van Biggs (1996). In het Nederlands wordt dit ook wel constructieve afstemming genoemd. Dit model laat zien dat er een relatie is tussen de leerdoelen, onderwijsactiviteiten (of didaktiek) en toetsing. Hierbij gaat het om het creëren van een omgeving waarin studenten de vaardigheden op de geformuleerde leerdoelen kunnen ontwikkelen en op een passende manier kunnen aantonen dat zij de gewenste vaardigheden bezitten. Het model is in essentie te vergelijken met een driepotige kruk; als één van je poten gemankeerd is, dan is de kruk wiebelig of valt deze, in het ergste geval, zelfs om. Dat moeten we zien te voorkomen, maar hoe doe je dat?  

Constructive alignment
Visuele weergave van constructive alignment (Radboud Universiteit, 2026)

Onderwijs ontwerpen 

In je cursusontwerp ga je waarschijnlijk eerst aan de slag met de leerdoelen, vervolgens de onderwijsactiviteiten, eventuele formatieve toetsen en als laatste de summatieve toetsen. Je kunt immers niet alle onderdelen tegelijk ontwikkelen, maar je wilt wel dat alle onderdelen op elkaar aansluiten. Tijdens het ontwikkelen van het ene onderdeel is het dan ook van belang dat je oog blijft houden voor het andere onderdeel en specifiek de relaties tussen beide onderdelen. De vragen, en bijbehorende producten om de constructive alignment tastbaar te maken, die in de tabel hieronder staan kunnen je wellicht meer houvast geven tijdens je cursusontwerp. 

Vragen constructive alignment
Fictief voorbeeld zorgopleiding (Sluijsmans, 2026)
Visualtisatie constructive alignment
Uitgebreidere visualisatie van constructive alignment (Sluijsmans, 2026)

Je ziet door de vragen in de tabel waarschijnlijk al dat constructive alignment niet enkel op het niveau van de cursus van belang is, maar ook tijdens de individuele onderwijsactiviteiten die studenten tijdens je cursus ondernemen. Om dit inzichtelijk te maken presenteert Dominique Sluijsmans (2026) een uitgebreider model dat niet enkel kijkt naar constructive alignment op cursusniveau (periode genoemd in de figuur), maar ook naar de onderlinge afstemming op het kleinere niveau van een enkele onderwijsactiviteit (les) en op een cursusoverstijgendniveau (programma).  

In het model zie je al dat niet enkel de doelen, toetsing en onderwijsactiviteiten op ieder niveau moeten samenhangen, maar dat er ook onderlinge samenhang is tussen de doelen op lesniveau, periodeniveau en uiteindelijk programmaniveau. Met de kleine doelen die je voor iedere onderwijsactiviteit stelt, en hopelijk deelt, zetten je studenten kleine stappen om uiteindelijk de cursusdoelen te beheersen. Vervolgens zetten de studenten met het beheersen van de cursusdoelen stappen om uiteindelijk de eindtermen (programmadoelen) te beheersen, waarop ze hun diploma in ontvangst mogen nemen. Logischerwijs betekent dit dus ook dat er samenhang moet zijn tussen de onderwijsactiviteiten op ieder van de niveaus en de toetsing op ieder van de niveaus. 

In het ontwerpen van je onderwijs werk je in het ideale geval van de grote doelen terug naar de kleine doelen (backwards design). Begin bij het bepalen van de stappen die studenten moeten zetten om het beheersen van een eindterm aan te kunnen tonen: welke doelen liggen hieronder? Als je vervolgens je cursusdoelen hebt gedefinieerd is het zaak om te bedenken welke kleine stappen studenten zullen moeten zetten om de cursusdoelen te halen (lesdoelen), hoe ze deze stappen kunnen gaan zetten (individuele onderwijsactiviteiten) en hoe ze laten zien dat ze de leerdoelen beheersen (summatieve toetsing, feedbackmomenten, etc.). Om deze opbouw in het ontwerp van je onderwijs te illustreren vind je in de tabel hieronder een fictief voorbeeld van een zorgopleiding (Sluijsmans, 2026). In deze tabel zie je de samenhang tussen de onderdelen op een bepaald niveau (horizontaal), maar ook de samenhang tussen een onderdeel op verschillende niveaus (verticaal). 

Fictief voorbeeld zorgopleiding

Niet altijd zul je als docent van een cursus te maken hebben met het ontwikkelen van het curriculum, dus een dergelijke tabel als hierboven zul je niet volledig kunnen invullen. Het is wel aan te raden om de tabel eens in te vullen voor je eigen cursus(sen). Hoe hangen alle onderwijsactiviteiten samen? Welke leerdoelen liggen er onder je cursusdoelen en aan welke specifieke onderwijsactiviteiten zijn deze verbonden? Hoe zorg je ervoor dat je zicht krijgt op het leren van de studenten en studenten zelf ook weten waar ze staan naar ieder van de onderwijsactiviteiten? Het stellen van dit soort vragen (meer inspiratie staat in de eerste tabel) zorgt ervoor dat je zicht krijgt op punten van je cursusontwerp waar wellicht nog wat aandacht nodig is. Op die manier kun je stap voor stap je cursus nog effectiever maken dan deze nu al is. 

Hulp nodig? 

Het TIP kan je ondersteunen in de constructive alignment op programma, cursus en lesniveau. We kunnen je helpen door (kritisch) met je mee te denken, maar hebben ook templates klaarliggen voor toetsmatrijzen, toetsspecificatietabellen en een constructive alignment tabel. Ook kunnen we op aanvraag helpen met het ontwikkelen van producten, van welke vorm dan ook, om te zorgen dat de verschillende delen in je onderwijs nóg beter zijn afgestemd op elkaar. 

Lees verder 

  • Biggs, J. (1996). Enhancing teaching through constructive alignment. Higher Education, 32(3), 347-364. https://doi.org/10.1007/BF00138871
  • Biggs, J., & Tang, C. (2011). Teaching for quality learning at university (4e editie). Open University Press.
  • Radboud Universiteit. (2026). Constructive alignment toepassen in je onderwijs. https://www.ru.nl/medewerkers/docenten/onderwijs-ontwerpen/cursussen-ontwerpen/leerdoelen-integreren
  • Sluijsmans, D. (2026). Verbindend toetsen in een doordacht curriculum. In A. van Berkel & D. Sluijsmans (Red.), Toetsen in verbinding: perspectieven en praktijkvoorbeelden voor het hoger onderwijs (pp. 20-45). Telos Uitgevers.
TIP Letteren