Al voordat de NAVO-top begonnen was voorspelde secretaris-generaal Mark Rutte dat het een “nieuw groot succes” zou worden in het inmiddels befaamde tekstberichtje aan de Amerikaanse president Donald Trump. Het is inderdaad een huzarenstukje dat het gelukt is “ze [de leiders van NAVO-lidstaten] te laten tekenen voor 5%”, zoals Rutte voorspelt in zijn berichtje. De eenheid binnen de NAVO is overeind gebleven, Trump heeft de stekker niet uit de NAVO getrokken en het besef is ingedaald dat Europa zijn eigen broek op moet houden. Dat Trump vol lof over de NAVO-leiders en met een positief gevoel over het bondgenootschap Den Haag verliet overtreft inderdaad alle verwachtingen. Hij nam zelfs zijn kritiek over “the free ride” van de Europese leiders terug en had een gesprek met zijn Oekraïense ambtgenoot Zelensky “that couldn’t have been nicer”, volgens Trump zelf. In het licht van een dergelijk “succes” lijkt Ruttes Trumpfluisteren geoorloofd.
Misplaatst triomfalisme
De collectieve opluchting over het feit dat de NAVO nog overeind staat eclipseert echter een aantal zeer problematische aspecten. Binnen een week blijkt het triomfalisme op een fundamenteel punt al misplaatst. Ondanks de gemoedelijke conversatie tussen de Amerikaanse en de Oekraïense president, heeft Trump besloten niet meer – zoals Zelensky had gevraagd – maar minder wapens naar Oekraïne te sturen. Een deel van de Amerikaanse luchtafweer is al naar Israël gestuurd in plaats van naar Oekraïne en Zelensky kan fluiten naar de door Biden toegezegde patriot-raketten. Op het moment dat Poetin juist extra gas geeft qua luchtaanvallen op Oekraïne, trapt Trump op de rem qua luchtafweergeschut. Het telefoongesprek tussen Trump en Poetin op donderdag 3 juli blijkt wederom volstrekt contraproductief: de nacht erna vond de grootste Russische drone-aanval plaats in Oekraïne sinds het begin van de oorlog. Ook het telefoontje tussen Trump en Zelensky de dag erna leverde niets op. Het triomfalisme over de nadruk op artikel 5 van wederzijdse verdediging en steun aan Oekraïne in de slotverklaring is daarom prematuur. Trumps laatste zetten zijn wederom een significante deuk in de Europese veiligheid en een geschenk voor Poetin.
Carte blanche voor Trump
Dat Europese veiligheid en de NAVO niet heel hoog op Trumps agenda staan bleek ook al uit zijn persconferenties, die grotendeels over de oorlog in Iran gingen. Rutte had hier al de rode loper voor uitgerold door zich in zijn tekstberichtje lovend uit te laten over de “werkelijk uitzonderlijke” Amerikaanse aanval op Iran. Rutte begaf zich daarmee op glad ijs. Iran valt buiten zijn bevoegdheid als secretaris-generaal van de NAVO en het is problematisch dat hij in die hoedanigheid een aanval prijst, waarbij het internationaal recht is geschonden. Het doel – Trump gunstig stemmen – heiligde klaarblijkelijk de middelen. Hetzelfde gold voor het feit dat Trump carte blanche kreeg om niet alleen zichzelf op de borst te kloppen, maar ook de vrije media de grond in te boren. Trump betoogde dat de journalisten van CNN en de New York Times “terrible people” en “scum” waren en gebruikte een brief uit Israël om zijn lezing over de verwoesting in Iran te ondersteunen. Zelfs premier Schoof wilde dat als gastheer desgevraagd niet veroordelen, omdat hij “de feiten niet kende”. Het is zorgwekkend dat persvrijheid blijkbaar niet langer een feit is, maar een mening. Met alle aandacht voor Iran verdwenen niet alleen de NAVO en Oekraïne, maar ook de humanitaire catastrofe in Gaza, die door zowel NGO’s, als Nederlandse en VN-experts inmiddels een genocide genoemd wordt, naar de achtergrond. Zo bood de NAVO-top ruimte aan Netanyahu’s agenda, die vandaag (maandag 7 juli) met alle egards wordt ontvangen in Washington.
Podium voor populisme
Het is dan ook geen toeval dat alle gebruikelijke verwijzingen naar artikel 1 van het NAVO-verdrag ontbraken in de slotverklaring. In dat artikel worden internationale vrede en rechtvaardigheid en de doelstellingen van de Verenigde Naties onderstreept. Daar heeft Trump duidelijk weinig affiniteit mee. In dat licht moet ook zijn onderonsje met Geert Wilders gezien worden. Trumps verklaring dat hem was ingefluisterd dat hij “de leider van de oppositie” moest ontmoeten is natuurlijk liederlijke onzin. De ontmoeting tussen Trump en Wilders tijdens de NAVO-top is volledig in lijn met die van zijn vice-president Vance en Alice Weidel, de extreemrechtse leider van Alternative für Deutschland, tijdens de veiligheidsconferentie in München in februari 2025. Trump en zijn side-kick geven het populisme graag een steuntje in de rug en deinzen er niet voor terug zich in binnenlandse politiek van bevriende mogendheden te mengen. Ook gebruiken zij allebei graag internationale toppen voor hun eigen doeleinden. Daarvoor kreeg Trump ook deze top alle ruimte.
De Amerikaanse agenda
Zo werd een NAVO-top op Nederlandse bodem het platform voor de zelfbewieroking van een Amerikaanse president, die internationaal recht met de voeten treedt en de vrije media de grond in boort. Het is inmiddels pijnlijk duidelijk geworden dat de president van de Verenigde Staten een heel andere agenda heeft dan de meeste van zijn Europese collega’s, die Trump momenteel nog bedreigt met monsterlijke handelsheffingen. De ongebreidelde vleierij van de secretaris-generaal, het nachtje op het Koninklijke Paleis Huis Ten Bosch en het knipmessen van vele aanwezigen hebben de Amerikaanse president fysiek binnenboord gehouden. Dat is op het eerste gezicht een succes. Mentaal hebben Trump en de zijnen echter allang een andere afslag genomen en dat is zorgwekkend, juist ook voor de NAVO.
Podcast Dit is de Dag
Expert internationale betrekkingen bij het Centrum Parlementaire Geschiedenis Laurien Crump was op vrijdag 4 juli 2025 te gast bij podcast Dit is de Dag om te praten over het telefoontje tussen Trump en Poetin. Luister het fragment hier terug: