Aan het eind van het interview op de ASML-campus in Veldhoven, het hoofdkwartier van ’s werelds grootste chipmachinebouwer, geeft Tom Tacken een rondleiding door het ‘Experience Center’ van het bedrijf. Zie het als een museum waar de bezoeker zich kan vergapen aan de wereld van de chiptechnologie. Het bedrijf telt ruim 44.000 werknemers (fte) in vijftien landen, noteert een omzet van jaarlijks ruim 28 miljard euro en voert met een beurswaarde van zo’n 265 miljard dollar de ranglijst aan van Nederlandse bedrijven (cijfers over 2024).
In het bedrijfsmuseum getuigt een fancy op de vloer geprojecteerd filmpje van alle zegeningen die het bedrijf over de wereld uitstrooit. In één zin: het versnellen van de digitale revolutie, met het oog op een betere aanpak van de uitdagingen die op ons pad komen. De film eindigt met het goede voorbeeld dat het bedrijf zelf geeft, met het reduceren en recyclen van afval, en het streven om de uitstoot van broeikasgassen terug te brengen naar nul. ‘De teksten over duurzaamheid zijn in 2023 toegevoegd aan de film’, meldt Tacken. De aandacht hiervoor is doorgedrongen tot in de diepste poriën van het bedrijf, mede door toedoen van Green ASML. Een netwerk van de medewerkers zélf dat onafhankelijk een visie opstelt voor een duurzaam ASML en zich inzet om deze transitie te versnellen. Ook binnen acht andere grotere vestigingen wereldwijd, zoals in Berlijn en San Diego, bestaat zo’n Green community.
Inspiratie opdoen
Met regelmaat zoekt Tacken kennis en inspiratie op via boardleden, leerboeken, podcasts en cursussen. In 2024 nam hij deel aan de cursus Young Leadership for Sustainability van de Radboud Universiteit, over de aanpak van duurzame uitdagingen in bedrijven en organisaties. ‘Mooi om te ervaren dat iedereen met dezelfde struggles bezig is. Bijna iedereen kent het probleem dat juist de meest zichtbare maatregelen weerstand oproepen.’ Tacken noemt de introductie van herbruikbare koffiemokken en het aanbod van vegetarische producten. ‘Overal roept dit emoties op, zulke maatregelen raken de mensen persoonlijk.’
Het is leerzaam om in zo’n training stil te staan bij de manier waarop je in het bedrijf met zulke relatief eenvoudige middelen impact kunt maken. Tacken wijst op een tegenstelling: de meest zichtbare zaken, zoals koffiemokken en vegetarische bitterballen, hebben een lage impact, terwijl de initiatieven die echt zoden aan de dijk zetten juist níet zichtbaar zijn. ‘Als we bij ASML alle producten per schip vervoeren in plaats van met vliegtuigen, wat nu gebeurt, maak je een enorme impact, maar voor de mensen is dat niet zichtbaar.’ Dit transport illustreert een mooie paradox, want elke nieuwe generatie machines die ASML maakt – met nog dunnere lijntjes om chips te printen – wordt almaar groter, met name omdat kleinere chips steeds grotere lenzen vergen. Voor het transport van één machine zijn nu maar liefst zeven Boeing 747-toestellen nodig, evenveel als voor 2.500 passagiers.
Onderbouwing als motor voor verandering
Green ASML probeert hierom dit transport op de agenda’s te krijgen in het bedrijf, als een van de prioriteiten waarvan Green zegt dat ASML er meteen actie op moet ondernemen. Daarbij gaat Green niet over één nacht ijs: op basis van eigen onderzoek en verslaglegging stapte Tacken vorig jaar naar de Head of Freight om de bedrijfsvisie op transport te bespreken en van commentaar te voorzien, met suggesties voor samenwerking. Dit leidde tot een gezamenlijke presentatie over een stappenplan voor duurzaam transport, met een ‘Green Talk’, een liefst één uur durende TEDx-achtige lezing voor een breed ASML-publiek; inzichten die daarna ook met een intern artikel, én met de beleidsafdeling en het hoogste bestuur werden gedeeld. Problemen benoemen, onderbouwen, van advies voorzien én zichtbaar maken, vat Tacken de werkwijze van Green ASML samen. ‘De Head of Freight was ontzettend blij met onze samenwerking, ook hij wil verder en sneller zonder fouten te maken, en wij helpen daarbij.’
‘Iedereen moet het gevoel krijgen dat duurzaamheid voor ASML een groot goed is. De cultuurverandering die daarvoor nodig is, wordt aangestoken door wat zichtbaar is.’ Ergo: met de koffiemok op zichzelf maak je niet gek veel impact, maar het bereidt wel mede de weg naar zaken die er echt toe doen. Zeker bij ASML. ‘Stel je voor dat heel ASML met trein en fiets naar het werk komt. Dat is een wereld van verschil.’
Hoe grote woorden kleine daden sturen
Soms botsen hoge idealen met de manier waarop bedrijfssystemen zijn ingericht. Tijdens de cursus van de Radboud Universiteit verwoordde hoogleraar Ingrid Visseren dit scherp: we sturen vaak op concrete doelen en cijfers, maar maatregelen blijven daardoor incidenteel. Haar vraag: waarom werken de systemen niet zó dat de gewenste effecten als vanzelf ontstaan? Waarom reduceren we afval achteraf, in plaats van te kijken hoe we afval al in het systeem kunnen voorkomen?
‘Een geweldig interessant inzicht,’ zegt Tacken. Het daagt ons uit om niet alleen naar losse maatregelen te kijken, maar naar de manier waarop processen zijn ontworpen. Hier liggen kansen om wetenschap en praktijk dichter bij elkaar te brengen. Door vragen uit de academische wereld te vertalen naar concrete stappen, ontstaat een dialoog die bedrijven verder helpen.
Tegelijkertijd merkt Tom Tacken op dat het hooggestemde bedrijfsideaal om bij te dragen aan een meer duurzame en sociale wereld voor de meeste medewerkers te abstract is. ‘Een vergezicht is waardevol om de richting te bepalen en innovatie te versnellen, maar de energie ontstaat bij de stappen die je vandaag en morgen kunt zetten.’ Het grotere ideaal blijft op tafel, maar de kracht zit in het vertalen naar concrete initiatieven die medewerkers direct ervaren en waar zij zelf aan mee kunnen doen.
Zoeken naar bondgenoten
Om als activistisch opererende geleding echte impact te maken, zijn bondgenoten in de organisatie onontbeerlijk, zegt Tacken. Als een van zijn belangrijkste troeven noemt hij de relatie met de ASML-afdeling ESG, de beleidsmakers die deze ‘zachte waardes’ (environmental, social en governance) vormgeeft in ASML, maar ook in de relatie met toeleveranciers, medewerkers, klanten en in de maatschappelijke omgeving. Als een van de belangrijkste succesfactoren noemt Tacken de sterke en gewaardeerde samenwerking met deze afdeling: ‘Die omvat tal van mensen die de zachte doelen een warm hart toedragen, wij als meer activistische partner en zij voor het beleid kunnen heel veel voor elkaar betekenen.’
Het beleid om de menukaarten in de keukens te verrijken met vegetarisch en vegan is een voorbeeld: ‘Dat komt er niet alleen omdat wij er aandacht voor vragen, maar ook omdat de verantwoordelijke afdelingen in het bedrijf er werk van maken. Succesvol beleid maak je niet in je eentje.’ Goed gezelschap brengt voor de voorvechters de duurzaamheidsdoelen dichterbij. Maar ook Tacken eet wel eens een stukje vlees, en omdat zijn partner een Mexicaanse is, wordt er met de nodige terughoudendheid af een toe een vlucht buiten Europa geboekt. Dít wil hij heel graag gezegd hebben: ‘Je hoeft geen heilige te zijn om in een bedrijf aan de duurzaamheidsdoelen te werken.’
Behoor jij tot de nieuwe generatie leiders die duurzame impact wil maken? De volgende cursus Young Leadership for Sustainability gaat van start op 20 november. In deze science-based cursus leer je hoe je anderen motiveert tot duurzame verandering en innovatie, hoe je hierover het gesprek voert, hoe je de leidende community versterkt én wat hierin jouw eigen drijfveren zijn.