Energieverbruik van AI op scholen: weet wat je doet!

Datahonger neemt toe

Er komen door AI wereldwijd steeds meer servers bij. In 2024 schatte de IEA het elektriciteitsverbruik van datacenters wereldwijd in op 415 terawatt per jaar, ofwel 1,5% van het totale verbruik. Dat lijkt misschien niet veel, maar dit cijfer groeide maar liefst 12% in 5 jaar. En dat is een probleem als energiebronnen schaars worden en de natuur steeds minder in staat lijkt om CO2 op te nemen (zie NOS). Daar kan geen nieuw windpark tegenop. In Nature verscheen onlangs het artikel Light bulbs have energy ratings – so why can’t AI chatbots, en daar zit wat in!

Wat deels werkt: efficiënter programmeren

Het lijkt een simpele oplossing die nog lang niet overal wordt toegepast: energiezuiniger programmeren. Bernard: “Dat moeten we ook zeker doen. Bij NOLAI zijn we bijvoorbeeld het energieverbruik van alle projecten door aan het rekenen waarin prototypes van educatieve AI worden ontwikkeld. Ook hier geldt: meten is weten! Dat doen we in ons Software Energy Lab. Maar daarmee zijn we er nog niet. We kennen al sinds 1865 de Jevons-paradox: efficiency verlaagt de kosten, hierdoor stijgt de vraag en neemt het totale gebruik juist toe. Efficiënter programmeren is nodig, maar niet de oplossing. Er is meer te doen, en ook scholen kunnen hierin hun steentje bijdragen.” Uit Bernards onderzoek is ook gebleken dat er aan de organisatiekant kansen liggen. Door lagere eisen te stellen, bijvoorbeeld alleen tijdens schooltijden afspreken dat systemen altijd beschikbaar zijn, of door te kijken naar groene hosting en hardware langer gebruiken. 

Wat écht werkt: bewust omgaan met gebruik op school

Bernard geeft scholen 8 tips om bewuster om te gaan met energieverbruik. Want scholen willen dit graag, maar weten vaak niet hoe en waar te beginnen. Hier kunnen scholen die nieuwe ICT- of AI-toepassingen overwegen concreet mee aan de slag. 

Download de checklist hier

1. Bevraag je leveranciers 
   Aanbieders van ICT en AI worden nog te weinig gevraagd naar het verbruik van hun producten. Niet alleen de kosten van aanschaf en beheer zijn van belang, vraag ook zeker naar het elektriciteitsverbruik, daar kunnen grote verschillen in zitten. Ook goed voor de portemonnee, win-win. 
2. Blijf bij de bedoeling
   Mensen hebben de neiging om nieuwe technologie toe te passen omdat het nieuw is, niet omdat het per se iets toevoegt. Onthoud dat AI en ICT ‘slechts’ ondersteunende middelen zijn, als de ondersteuning niet direct aansluit op het leren en lesgeven is er iets vreemds aan de hand. 
3. Follow the data
   Weet wat er verbruikt wordt op school en door wat. Maak een overzicht op de manier die jou past, al is het op de achterkant van een servet. Begin door alle data stromen in kaart te brengen. Wat voor data is er, waar staat deze opgeslagen, en hoe wordt deze data uitgewisseld. Wij doen dit ook voor onze projecten, en het blijkt dat er vaak blinde vlekken zitten waar (te) snel overheen gekeken wordt. Maar juist daar kunnen kansen voor duurzaamheid zitten (of privacyrisico's). 
4. Let op de tijd
   Zeker op scholen hoeft niet alles 24/7 beschikbaar te zijn. Die eis loslaten, scheelt al bergen energie. Pauzeer schoolsystemen, bijvoorbeeld de internetverbinding, in avonden, weekenden of schoolvakanties.
5. Durf los te laten
   Waar voorheen uitpuilende archiefkasten vanzelf zorgden voor een geregelde opruimactie, is al die online informatie nu uit het zicht. Spreek duidelijke maximale opslagtermijnen af voor data. Dat mag best heel ruim, als het maar weg is wanneer het geen nut meer dient. Niet opruimen moet moeite kosten, maar juist verlengen. Anders gaan we lijden aan data-obesitas.
6. Blijf een vrijbuiter
   Grote technologie-aanbieders weten heel goed je in een fuik te trekken zodat het op een gegeven moment bijna onmogelijk wordt om nog over te stappen. Dat noemen we vendor lock-in, een toenemend probleem. Vraag dus naar opzegtermijnen en overstapmogelijkheden, ook als je daar nog lang niet (en misschien wel nooit) aan toe bent. Dan kun je ook in de toekomst nog wisselen naar groene producten.
7. Rek zo lang mogelijk
   Voor ‘eindgebruiker’ apparaten zoals smartphones en laptops geldt vooral dat de productiekosten belastend zijn, niet zozeer het gebruik ervan. Dan is het zaak het gebruik zo lang mogelijk te rekken. Misschien kan die laptop nog wel een jaartje langer mee, al dan niet na kleine reparaties…
8. Houd het klein
   Algemene AI, zoals ChatGPT of Microsoft Copilot zijn gemaakt voor grote, complexe berekeningen. Vaak is niet al die capaciteit nodig voor de oplossing die je zocht. Nog los van privacy- en soevereiniteitsvraagstukken is dit een heel goede reden om te kiezen voor AI op maat, ofwel educatieve AI. Specifiekere modellen leveren hogere kwaliteit voor dat specifieke doel, en er kan ook beter onderzocht worden of ze wel verantwoord zijn voor gebruik op scholen. En deze specifiekere modellen gebruiken, omdat ze kleiner zijn, ook minder energie.