Volker Manuth werd in 1956 geboren in Schönkirchen in Duitsland. Hij studeerde kunstgeschiedenis, filosofie en klassieke archeologie in Kiel, Bonn en Berlijn. In 1987 promoveerde hij aan de Freie Universität Berlin op een proefschrift over de iconografie van de oudtestamentische voorstellingen van Rembrandt. Na zijn werkzaamheden aan de Freie Universität Berlin en als Alfred Bader hoogleraar voor kunst van de Noordelijke barok aan Queen’s University in Kingston, Canada, kwam hij in 2003 naar Nijmegen, waar hij hoogleraar Kunstgeschiedenis van de (vroeg)moderne tijd werd.
Vanuit Nijmegen bouwde Manuth verder aan een indrukwekkende internationale reputatie. Zijn belangstelling was breed, maar de zestiende- en zeventiende-eeuwse schilderkunst van de Nederlanden nam daarin een centrale plaats in. Hij publiceerde over Rembrandt en de Rembrandtschool, Albrecht Dürer en zijn tijdgenoten, christelijke iconografie, portretkunst, verzamelgeschiedenis en de receptie van Nederlandse kunst uit de Gouden Eeuw. Daarbij wist hij het kunstwerk steeds te verbinden met de historische, religieuze en maatschappelijke context waarin het ontstond.
Zijn naam raakte vooral verbonden met Rembrandt. Manuth behoorde internationaal tot de vooraanstaande specialisten op het gebied van het werk van Rembrandt en zijn leerlingen. Zijn kennis maakte hem tot een veelgevraagd adviseur voor musea en onderzoekers. In 2005 werd hij benoemd tot de eerste honorair conservator zeventiende-eeuwse schilderkunst van het Rijksmuseum. Ook was hij betrokken bij de bestandscatalogus van de zeventiende-eeuwse schilderkunst en de voorbereidingen voor het Rembrandtjaar 2006.
Manuth stond bekend om zijn brede netwerk in binnen- en buitenland en zijn goede contacten met musea. Hij was onder meer lid van het College van Adviseurs van de Vereniging Rembrandt, bestuurslid van de Stichting Nijmeegse Kunsthistorische Studies, lid van de redactie van het Rijksmuseum Bulletin, lid van de Raad van Toezicht van Museum Het Valkhof en het Frans Hals Museum. Zijn verbinding met de museumwereld vormde een belangrijke aanvulling op zijn academische werk en droeg bij aan een vruchtbare wisselwerking tussen wetenschap en praktijk.
Een belangrijk voorbeeld van zijn wetenschappelijke betekenis was het Rembrandt Documents Project (RemDoc), dat in 2011 aan de Radboud Universiteit van start ging. Onder leiding van Manuth en in samenwerking met onder meer Museum Het Rembrandthuis werden schriftelijke documenten over Rembrandt en zijn omgeving systematisch verzameld en digitaal ontsloten. Daarmee droeg hij bij aan nieuwe kennis over Rembrandt én aan de ontwikkeling van digitale vormen van kunsthistorisch onderzoek. Ook buiten de academische wereld wist hij zijn kennis voor een breed publiek toegankelijk te maken. In 2019 verscheen, samen met Marieke de Winkel en Rudie van Leeuwen, het omvangrijke Rembrandt. The Complete Paintings.
Manuths wetenschappelijke belangstelling beperkte zich nadrukkelijk niet tot Rembrandt. Dat bleek ook uit zijn afscheidsrede, die hij in 2023 uitsprak onder de titel Rembrandt en Dürer. Ter gelegenheid van zijn afscheid werd hem een liber amicorum aangeboden, Not Always Rembrandt: 37 Studies in Baroque Art. De bundel, met bijdragen van collega’s uit binnen- en buitenland, weerspiegelt de breedte van zijn onderzoek, van Rembrandts leerlingen en portretidentificatie tot grafische kunst, religieuze schilderkunst, herkomstonderzoek en de artistieke relaties tussen Nederland en Duitsland.
Als hoogleraar heeft Manuth bovendien generaties studenten en jonge onderzoekers begeleid. Zijn invloed reikte daarmee verder dan zijn eigen publicaties. Onderzoekers die onder zijn begeleiding promoveerden, zijn inmiddels zelf werkzaam in de academische of museale wereld. Zijn onderwijs verbond grondige kennis van kunstwerken en bronnen met aandacht voor de historische en religieuze context waarin kunst tot stand kwam.
Ook na zijn emeritaat bleef Manuth actief als onderzoeker en gesprekspartner van musea en collega-wetenschappers. Hij bleef betrokken bij onderzoek naar Rembrandt en zijn tijdgenoten en bij nieuwe tentoonstellingen en publicaties, zoals de met veel lof ontvangen tentoonstelling Meesterlijk mysterie over de Meester I.S. in de Lakenhal in Leiden (2025/26). Zijn vakinhoudelijke kennis en internationale contacten maakten hem ook in deze jaren tot een gewaardeerde gesprekspartner binnen de kunsthistorische wereld.
Met het overlijden van Volker Manuth verliest de kunstgeschiedenis een geleerde die met grote deskundigheid en vasthoudendheid heeft bijgedragen aan ons begrip van de vroegmoderne schilderkunst. Voor de Radboud Universiteit betekent zijn overlijden het heengaan van een hoogleraar die gedurende twintig jaar een belangrijk gezicht van de Nijmeegse kunstgeschiedenis was. Zijn onderzoek, zijn publicaties en vooral de vele onderzoekers en studenten die hij heeft geïnspireerd, zullen zijn wetenschappelijke nalatenschap blijvend zichtbaar maken.
Volker laat zijn partner prof. dr. Marieke de Winkel (bijzonder hoogleraar Kunstgeschiedenis aan onze faculteit) en twee kinderen achter.
De Faculteit der Letteren van de Radboud Universiteit herinnert Volker Manuth met grote waardering en dankbaarheid.