Portret Marcel Schaaf
Portret Marcel Schaaf

Interview met hoogleraar moleculaire endocrinologie Marcel Schaaf

Sinds 1 februari werken Marcel Schaaf en Erin Faught bij de afdeling Plant & Animal Biology van RIBES. In dit interview lees je meer over Marcels onderzoek en plannen bij het Radboud Institute for Biological and Environmental Sciences (RIBES).

Achtergrond

Marcel Schaaf studeerde in Utrecht en is gepromoveerd in Leiden, en is al zijn hele carrière bezig met de werking van corticosteroïden, oftewel bijnierschorshormonen. Tijdens zijn promotietraject onderzocht hij de werking van het hormoon corticosteron in ratten (in mensen is dit cortisol) op het geheugen. Tijdens zijn postdocs in de VS en Engeland specialiseerde hij zich meer op de moleculaire kant, namelijk de werking van de receptor van cortisol in cellen. Hij gebruikt geavanceerde microscopie voor dit onderzoek. Zijn fundamentele onderzoek draagt bij aan meer begrip van de werking van hormonen en medicijnen zoals prednison. 

Zebravissen

Toen Marcel na zijn postdocs terugkwam in Leiden kwam hij in aanraking met de zebravis als model voor dit type onderzoek. Sindsdien werkt hij met zebravissen als model in twee verschillende onderzoekslijnen: enerzijds onderzoekt hij de werking van corticosteroïden als effectieve geneesmiddelen en hoe die minder bijwerkingen kunnen hebben; anderzijds is hij geïnteresseerd in de werking van cortisol tijdens een stressreactie. Cortisol heeft een slechte naam, maar heeft juist allerlei goede effecten op de korte termijn, bijvoorbeeld op ons immuunsysteem. Samen met Erin Faught onderzoekt Marcel hoe dit werkt, met name de interactie tussen verschillende receptoren in dit proces. 
 

Zebravissen in een aquarium

Biologie, ecologie, en aquacultuur

Veel van Marcels onderzoek is fundamenteel. “De zebravis dient voor mij als model voor biomedische toepassingen in geneeskunde, de ‘rode poot’ van het onderzoek. Een stevige fundamentele basis in het zebravis-onderzoek is echter ook van belang voor onderzoek in de ecologie (de ‘groene poot’), waarin wordt gekeken naar de invloed van externe factoren (zoals klimaatverandering en vervuiling) op vissen.  De derde toepassing van deze kennis is voor aquacultuur, oftewel het houden en kweken van vissen (de ‘blauwe poot’), zodat mensen dit op een effectieve en verantwoorde manier kunnen doen. Ik hoop alle drie deze poten te versterken en zo aan te sluiten bij het onderzoek wat hier al gedaan wordt.” 

Historie van vissenonderzoek in Nijmegen

Bij RIBES, voorheen het IWWR, is een lange historie van vissenonderzoek. Onder emeritus hoogleraar Gert Flik, en daarvoor Sjoerd Wendelaar Bonga, is in Nijmegen veel onderzoek naar stress bij vissen gedaan. Dit is mogelijk door de Radboud Zebrafish Facility. “Ik ben erg onder de indruk van de zebravis-faciliteit. Hij is groot, er zwemmen wel 10.000 zebravissen, en is uitstekend georganiseerd en onderhouden door toegewijde mensen. ‘Mijn’ vissen zijn hier in december, als eitjes, al naartoe gebracht. Inmiddels zwemmen ze hier rond, een paar centimeter groot.”

Samenwerking

“In Leiden werkte ik een beetje op een eiland, omdat mijn collega’s veelal ziektegericht onderzoek deden. Mijn groep was een beetje de vreemde eend in de bijt. Hier bij de Radboud Universiteit hoop ik meer interactie te krijgen met ander onderzoek, waaronder dat in het Radboudumc en het Donders instituut. Ik wil ook graag de bestaande contacten in de aquacultuur benutten.  
“Binnen RIBES kunnen we samenwerken met andere afdelingen: vissenonderzoek met de ecologen, maar ook met de microbiologen. Heel interessant is bijvoorbeeld dat we hebben ontdekt dat zebravissen die ‘germfree’ worden grootgebracht, geen cortisol aanmaken. Hoe zit dat? Daar moet het microbioom een rol in spelen. Dit zouden we samen kunnen onderzoeken.”

Contactinformatie

Contactpersoon
L.C. de Die (Lara)
Thema
Duurzaamheid, Natuur, Zorg & Gezondheid