Romeinse erfenis als nationaal en internationaal erfgoed
Dat de Romeinen een groot deel van Nederland tot hun Romeinse Rijk rekenden in de eerste eeuwen van onze jaartelling, weten de meeste mensen wel. In 2021 erkende Unesco de waarde daarvan al met het opnemen van de Neder-Germaanse Limes, de grens van het Romeinse rijk in Nederland en westelijk Duitsland, op de Werelderfgoedlijst. In de afgelopen decennia heeft archeologisch en oudheidkundig onderzoek veel nieuwe kennis en inzichten opgeleverd over de Romeinse periode in Nederland. Ook wordt steeds duidelijker hoe de Romeinse cultuur onze geschiedenis en huidige maatschappij heeft beïnvloed, en dat eigenlijk nog steeds doet. Om dit onderzoek te kunnen voortzetten, relevante kennis en expertise te bundelen en duurzaam te verankeren, nieuwe specialisten op te leiden en onderzoek voor een breed publiek toegankelijk te maken, is er een dringende behoefte aan een centraal, interdisciplinair en inspirerend instituut dat kennis over de Romeinse tijd in Nederland ontsluit. De urgentie wordt bovendien sterker nu bezuinigingen op universiteiten ook de culturele wetenschappen hard raken en het steeds lastiger wordt om nieuwe experts in de archeologie op te leiden.
De vertaling van al dat (wetenschappelijk) onderzoek is van belang om een breed publiek kennis te laten nemen van deze periode in onze nationale geschiedenis en de rol die de Romeinen speelden voor de vorming van onze hedendaagse wereld. De erkenning door Unesco van het belang van het Romeinse verleden van Nederland onderstreept de verantwoordelijkheid van wetenschap, beleid en samenleving om de kennis hierover duurzaam te borgen, te ontsluiten en te vertalen naar een hedendaagse context. De toegankelijkheid en actualiteit van de beschikbare publicaties is echter beperkt. De wetenschappelijke kennis gaat hiermee langzaam verloren, maar ook het benutten van Romeinse verhalen bij musea en andere recreatieve en educatieve activiteiten schiet tekort.
Een centrum dat kennis verbindt, produceert en vertaalt
Om deze plannen te realiseren heeft de Radboud Universiteit de handen ineengeslagen met de gemeente Nijmegen om een kwartiermakersduo in te zetten voor de verdere verkenning en het opzetten van een Kenniscentrum Romeins Nederland. Dr. Saskia Stevens (Radboud Universiteit) is archeoloog en oudhistoricus, projectleider van het onderzoeksproject Constructing the Limes, en tevens verbonden aan de Universiteit Utrecht. Ilona Haas (Gemeente Nijmegen) is senior beleidsadviseur archeologie en programmamanager Romeinen in Gelderland voor de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Zij werken samen met partners zoals het Valkhof Museum/Museum Kam, de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, provincie Gelderland en de Nederlandse Limes Samenwerking (NLS). Het centrum richt zich op beleidsmakers, onderwijsinstellingen, archeologische bedrijven, musea, onderzoekers en amateurarcheologen.
Verhalen die verbinden
“Dit nationaal kenniscentrum biedt een unieke kans om alle vormen van kennis over de Romeinse tijd in Nederland bij elkaar te brengen,” zegt Saskia Stevens. “Zo kunnen we gezamenlijk het verhaal van de Romeinen in Nederland verder ontwikkelen en vertellen.”
Ilona Haas vult aan: “Gemeenten en provincies hechten waarde aan het zorgvuldig omgaan met Romeins erfgoed. Het centrum maakt wetenschappelijke kennis toegankelijk en toepasbaar in herkenbare verhalen voor het publiek.”
Vooruitblik: structurele samenwerking en innovatie
Een concreet voorbeeld van de meerwaarde van het kenniscentrum is het faciliteren van structurele samenwerking tussen kennisinstellingen, overheden en commerciële archeologie. Denk aan gezamenlijke onderzoeksprojecten, gedeelde databanken en publieksgerichte initiatieven. Het kwartiermakersduo heeft tot taak om een plan op te stellen voor duurzame organisatie en financiering van het Kenniscentrum.