Online nieuwjaarsbijeenkomst 4 januari 2021

Tijdens de online nieuwjaarsbijeenkomst op 4 januari blikte het college van bestuur terug op het veelbewogen jaar 2020, werd er vooruit gekeken naar 2021 en zijn de Hermesdorfprijzen uitgereikt.

Bekijk de hele nieuwjaarsrede of ga via de tekst eronder direct naar een specifiek deel ervan. 

Nieuwjaarsrede 2021

Beste studenten, collega’s en vrienden van de Radboud Universiteit,

Mede namens mijn collega-collegeleden Wilma de Koning en Han van Krieken heet ik jullie hartelijk welkom bij deze online nieuwjaarsbijeenkomst van onze universiteit. Vorig jaar schudden we elkaar hier nog de hand. Nu kunnen we elkaar helaas alleen online ontmoeten. Toch kijken we ook nu, net als in andere jaren, samen vooruit naar het nieuwe jaar, we reiken de Hermesdorfprijzen uit en om te beginnen blikken we terug.

Laten we interactief van start gaan. Hoe zouden jullie het afgelopen jaar omschrijven in drie woorden? Dit kun je laten weten via menti.com.

Terwijl jullie je reactie geven, ga ik naar de academiezaal. Wist je dat in deze aula afgelopen jaar zo’n 390 promoties plaatsvonden? Vooral aan het begin van de coronacrisis moest veel geannuleerd worden. Maar het bureau van de pedel is erin geslaagd veel in te halen; al kon een groot deel van het publiek er alleen online bij zijn. Wat voor opponenten van verre ook weer voordelen heeft.

2020 is een bijzonder jaar geweest. Aan de ene kant moesten we afstand houden, aan de andere kant hebben we elkaar meer dan ooit nodig. Niet alleen om samen vorm te geven aan het zogenoemde nieuwe normaal, maar ook om ervaringen te delen en elkaar te helpen bij verlies en ziekte. Tegelijkertijd ging het werken en studeren aan onze universiteit door. Gelukkig. Het was niet normaal, geen business as usual, maar wat is er veel gebeurd.

We zijn een bijzondere universiteit in een bijzondere tijd. In 2020 verwoordden we de missie voor onze universiteit als volgt. Voortgekomen uit de katholieke emancipatiebeweging willen we bijdragen aan een gezonde, vrije wereld met gelijke kansen voor iedereen. Kernwaarden daarbij zijn: verbonden, nieuwsgierig en reflectief. Helaas was een gezonde wereld ver te zoeken afgelopen jaar; en vrijheid om alles te doen, te gaan en staan waar we wilden, daar was ook geen sprake van.

Waarschijnlijk is dat terug te zien in jullie wordcloud.

Het was een moeilijk en zwaar jaar, voor studenten en medewerkers; voor docenten en ICT-ers, van hoogleraren tot roosteraars. Ik ga het hier niet mooier maken dan het is. Het viel en valt niet mee. Onze Radboud Campus maakte voor de meesten plaats voor een ruimte van slechts enkele vierkante meters, met internetverbinding. Alles ging online. En dat is behelpen. We missen elkaar, tijdens studie, werk en daarbuiten.

Onder deze moeilijke omstandigheden is veel van onze studie en werk doorgegaan. Niet zoals we gewend waren, maar toch. Dat is een gezamenlijke prestatie van formaat waar we trots op mogen zijn.

Techniek hielp ons daarbij. Zie bijvoorbeeld de inloggegevens van Kaltura, ons webcollegessysteem. Hier geeft de blauwe lijn aan hoeveel kijkers de onderwijsvideo’s via Kaltura zagen. Je ziet een behoorlijke stijging na de intrede van corona; en bij de start van het nieuwe collegejaar in september een indrukwekkende groeispurt. Niet alles liep soepel. De ICT-helpdesk heeft wonderen verricht. Ze kregen maar liefst 60 procent meer meldingen dan normaal en stonden altijd klaar, en dat terwijl ondertussen Radboud Services reorganiseerde in zes divisies voor nog betere dienstverlening.

Ook het jonge Radboud Teaching and Learning Centre hielp. Hier zie je hoe we dat in januari nog schouder aan schouder openden.

De techniek en alle voorzieningen en inzet ten spijt, het was niet zaligmakend. Corona en anderhalve meter afstand verhouden zich slecht tot onze onderwijsvisie.

Interfacultair onderzoek onder onze studenten, onder leiding van Hans Schilderman, wijst uit dat bijna 60 procent van hen moeite heeft met het vinden van een goed dagritme. 70 procent vindt het nu lastiger om gemotiveerd te blijven. Het overgrote deel van de studenten mist tijdens het volgen van onderwijs het contact met andere studenten (83 procent) en het live gesprek met docenten (77 procent). De coronacrisis hakt erin, went niet en zit steeds meer in de weg.

60 procent van de Radboudstudenten heeft het onderwijs als minder ervaren dan vóór de coronatijd, al huurden we, en dat was uniek voor ons land, concertgebouw De Vereeniging en de Schouwburg voor extra ruimte voor fysiek onderwijs. Rector Han van Krieken mocht dat nog toelichten bij Nieuwsuur. Een positieve noot is er gelukkig ook. Ruim de helft van de studenten ervaart de flexibiliteit van het thuis studeren ook als prettig en ongeveer een derde vindt op afstand studeren efficiënt.

Opvallend is dat studenten tot op heden vrijwel hetzelfde aantal studiepunten halen als een jaar eerder, met gemiddeld een iets hoger cijfer. Dat kan alleen door keihard werken door medewerkers en studenten, terwijl er mede dankzij een aangehouden bindend studieadvies minder uitval van studenten was. Maar er is daarnaast natuurlijk minder te doen voor studenten; helaas, want juist ook de activiteiten naast de studie dragen bij aan welzijn en vorming. Toen ik Daan Willems, voorzitter van de studentenraad, eind november vroeg hoe het ging, zei hij: ‘Ik snak naar goede berichten. Ik ben wel klaar met mijn vrije avonden’. Wie herkent dat niet? Ja, er waren en zijn klachten over het vele online onderwijs. Tegelijkertijd hebben veel studenten waardering voor de inzet van onze collega’s voor online onderwijs. Dat blijkt ook uit deze video, gemaakt door de studenten van SOFv – het Samenwerkingsoverleg Faculteitsverenigingen.

Dank aan de studenten van SOFv die deze film maakten. Maar vooral ook dank aan alle docenten en ondersteuners die met alle mogelijke middelen zich hebben ingezet om onze opleidingen draaiende te houden.

Gelukkig vonden onze studenten op vele, creatieve wijzen manieren om bezig te blijven met activiteiten naast de studie. Zie bijvoorbeeld deze geweldige quarantaine-cover van de Studenten Big Band Nijmegen die zij in april postte op Facebook.

De coronapandemie zet het belang van wetenschap vol in het licht. Onze medici publiceerden over de effectiviteit van het BCG-vaccin en de ineffectiviteit van hydroxychloroquine. En dan namen ze ook nog tijd om media uitgebreid te woord te staan; zoals Andreas Voss, tevens lid van het Outbreak Management Team. Niet alleen de wetenschappers, maar al onze collega’s van het Radboudumc zaten en zitten middenin de coronastorm en verzorgen vele extra patiënten. Een indrukwekkend beeld hiervan wordt geschetst in het fotoboek ‘Door onze ogen gezien’ van fotograaf en IC-verpleegkundige Marcel Rekers. Een aanrader.

Niet alleen van medici, maar vanuit de breedte van de wetenschappen aan onze universiteit kwamen waardevolle bijdragen aangaande de coronacrisis. Natuurlijk uit de bètahoek, maar ook van sociologen, filosofen, gedragswetenschappers, economen, juristen, historici, noem maar op. Tip: kijk of lees de Diesrede van Lotte Jensen van afgelopen jaar eens terug, over onze omgang met rampspoed door de eeuwen heen.

Ondertussen ging ook het niet-coronagerelateerde onderzoek van Radboud-wetenschappers zoveel mogelijk door; al ging dat geregeld gepaard met vertraging en daarmee stress. Zeker wanneer een onderzoeksproject afhankelijk is van een subsidie met een deadline. Alle respect hoe onderzoekers ondanks deze onzekerheden door zijn blijven werken vanuit laboratoria, huis- en zolderkamers.

Onze onderzoekers verwierven ook afgelopen jaar weer eervolle en mooie beurzen. Een greep daaruit: 13 jonge onderzoekers kregen een Veni, 9 kregen een Vidi en 7 een Vici.

Van de European Research Council kregen twee onderzoekers een ERC-Starting Grant, drie een Consolidator Grant en twee een Synergy Grant. U ziet hier hun namen.

Felicitaties aan hen die hier nu in de spotlight staan, maar eigenlijk vooral ook aan alle onderzoekers die dagelijks in voor- en tegenspoed hun onderzoekswerk voortzetten.

Erkenning voor onze onderzoekers was er ook via benoemingen bij de Academia Europaea en de KNAW. Hier ziet u hun namen in beeld.

Internationaal succes hadden we met NeurotechEU. Daarin werken we samen met de universiteiten van Oxford en Bonn, het Karolinska instituut, Miguel Hernández University, Boğaziçi University, UMF Cluj Napoca en de University of Debrecen. Bestuurders van de betrokken universiteiten ontmoetten elkaar pré-corona in ons academiegebouw, het Berchmanianum, voor de officiële aftrap van de samenwerking. Een paar maanden later erkende de Europese Commissie ons netwerk van Europese universiteiten. Tansu Celikel speelde een belangrijke rol bij de totstandkoming van dit netwerk dat uiteindelijk in de breedte van de wetenschappen, onderwijs en onderzoek zal gaan samenwerken aan op het brein gerichte of door het brein geïnspireerde oplossingen.

Dat de internationale samenwerking van onze wetenschappers groeit, blijkt ook uit publicaties. Maar laten we nu niet op aantallen publicaties focussen, maar op een interessant ander criterium. Wat is het aandeel publicaties waarin we samenwerken met internationale collega’s? Daarin is een boeiende trend te zien. Inmiddels komt 60 procent van onze artikelen met internationale samenwerking tot stand.

Op landelijk niveau riep de Keuzegids Universiteiten ons voor de negende keer in tien jaar uit tot beste brede universiteit. Erkenning voor al onze medewerkers, want deze uitverkiezing is in belangrijke mate gebaseerd op het oordeel van studenten. Dit collegejaar zijn dat er aan onze universiteit ruim 24.000: meer dan ooit.

Steeds vaker krijgen zij college van vrouwelijke hoogleraren. Volgens de Monitor Vrouwelijke Hoogleraren (2019) vormen zij 29,6 procent van ons hooglerarencorps (exclusief Radboudumc). Sinds afgelopen jaar horen we bij de eerste Nederlandse universiteiten die de grens van 30@ geslecht hebben (na OU en Maastricht). Op naar de 36 procent, ons nieuwe streefcijfer, inclusief de medische faculteit.

Wellicht kan Masa Hadros daar in de toekomst aan bijdragen. Zij komt uit Syrië en volgt bij ons een maatwerkprogramma voor vluchtelingstudenten om een soepele start van een universitaire opleiding mogelijk te maken. Dit was een zeer veel gedeeld Instagram-bericht van afgelopen jaar. Ik was onder de indruk toen ik haar sprak bij het ondertekenen van het nieuwe convenant dat we als Raboud Universiteit met de Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF gesloten hebben.

Straks krijgt ze mogelijk onderwijs in het schitterende Maria Montessorigebouw dat vandaag in gebruik wordt genomen. Een energieneutraal gebouw, dat ondanks corona op tijd is afgekomen. Laten we hopen dat we daar snel veel fysiek onderwijs kunnen geven. Verder openden we de hal van het gerenoveerde Erasmusgebouw en pasten we het Comeniusgebouw aan om het vanaf vandaag te kunnen gebruiken als toetslocatie. Straks om kwart voor een hebben 125 studenten daar het tentamen Globalising Worlds. Ik wens ze hierbij alvast heel veel succes.

De komende jaren blijven we onze campus verder ontwikkelen. Natuurlijk spelen we daarbij in op de nieuwe situatie. Wist u dat 65 procent van onze medewerkers ook na de coronacrisis nog minimaal 1 of 2 dagen per week wil thuiswerken? Goed voor het beperken van vervoerskilometers en vierkante meters werkruimte, inclusief schoonmaak en onderhoud; goed voor de duurzaamheid.

Over duurzaamheid gesproken. Met als thema ‘De stikstofcrisis’ organiseerde Radboud Reflects in januari het eerste van een reeks Radboud actualiteitencolleges in Den Haag voor beleidsmakers en politici. Milieukundige Ingrid Visseren Hamakers en ecoloog Hans de Kroon spraken over duurzame uitwegen uit deze impasse.

De coronacrisis maakte veel positieve acties los van studenten en medewerkers. Leden van studentenvereniging Ovum Novum deden boodschappen voor ouderen, hielpen met tuinieren en voerden een intercomactie (samen met Bindkracht) waarbij ze contact legden met ouderen om te zien waaraan zij behoefte hadden. Hier zie je een van de meest succesvolle Instagram-berichten van onze universiteit. Ook via social media blijven we verbonden. Onze insta-posts zijn wel 25 miljoen keer bekeken.

Ons Radboud Sportcentrum hield ons in beweging via het populaire Radboud Sport TV op het Youtubekanaal van de universiteit.  Zo leerde ik hoe je aan je bureau met een tennisbal onder je voeten in beweging blijft en tegelijkertijd je voeten masseert. Hele bruikbare tips. En zeer populair.

Het Radboud Fonds haalde met de campagne Samen stoppen we het coronavirus ruim 225.000 euro op voor onderzoek, beschermingsmiddelen en nazorg van coronapatiënten.

We hebben zorg voor elkaar. Het afgelopen jaar wees ook weer uit hoe belangrijk het is om met elkaar te werken aan een veilig studie- en werkklimaat waarin we zorgen voor elkaar. Dat is niet altijd een vanzelfsprekendheid. Daarom is het goed om te weten dat we sinds december een team van vertrouwenspersonen hebben. Zij zijn er om naar je te luisteren en je te adviseren en ze helpen je bij het zetten van eventuele vervolgstappen. Je kunt ze bereiken via www.ru.nl/vertrouwenspersoon. Uiteraard kun je zaken ook eerst met je eigen docent, collega, medestudent bespreken. Maar houd het alsjeblieft niet voor jezelf; blijf er niet mee zitten.

Een prettige studie- en werkomgeving heeft onze gezamenlijke aandacht. Die willen we ook bieden aan de 460 nieuwe collega’s die afgelopen jaar bij ons kwamen werken, onder wie Tom Elfring, de nieuwe decaan Managementwetenschappen en daarmee de opvolger van Paul Hendriks. Paul, bedankt, en Tom, in jou heet ik alle nieuwe medewerkers welkom en wens jullie veel succes toe in jullie nieuwe functies. Het valt niet mee om een nieuwe baan te starten in deze coronatijd. Alle respect voor hoe jullie dat voor elkaar krijgen.

2020 was ook het jaar dat Willy van Lieshout overleed. Hij was onze collegevoorzitter van 1974 tot 1991, en heeft veel voor onze universiteit en voor het onderwijs in Nederland betekend.

Tenslotte: 15 november 2020 was voor onze universiteit een historische dag. De bisschoppenconferentie ontnam ons op die dag het predicaat katholiek. Onze universiteit, ooit opgericht met dubbeltjes en kwartjes van het katholieke volksdeel, gaat verder zonder formele bestuurlijke band met de katholiek kerk. Dat doet bij sommigen pijn, terwijl anderen juist opgelucht zijn. Hoe dan ook blijven wij verbonden met de traditie waaruit we zijn voortgekomen. Straks meer daarover.

Daarmee zijn we bijna aan het slot gekomen van deze korte terugblik op 2020. Zo dadelijk is het woord aan onze vicevoorzitter Wilma de Koning. Maar omdat beelden vaak zoveel meer zeggen dan woorden, maakte onze beeldredacteur Dick van Aalst een beeldmontage van afgelopen jaar. De muziek is van Thomas Dessing.

Felicitaties aan de winnaars van de Hermesdorfprijzen. Het is inspirerend dat een team de Hermesdorfprijs wint! Wat ons betreft zal in 2021 team science en het erkennen en waarderen van juist de verschillende bijdragen van een ieder vaker centraal staan.

Graag sluit ik deze digitale bijeenkomst af met een vooruitblik. Waar kunnen we als Radboud Universiteit naar uitzien in 2021?

Allereerst zien we ernaar uit om elkaar weer op de campus te kunnen ontmoeten om samen te werken en te ontspannen. De wetenschap, ook aan onze campus, heeft laten zien hoe belangrijk zij is voor onze toekomst. Dankzij de ontwikkeling van en onderzoek naar diverse vaccins belooft het leven in 2021 langzamerhand weer normaler te worden.

Hoe dit nieuwe normaal er ook uit gaat zien, het belang van wetenschappelijk onderzoek en onderwijs zal er niet minder om zijn. Integendeel. De coronacrisis is niet de enige uitdaging waar we met z’n allen voor staan. De almaar groeiende tweedeling tussen hoger en lager opgeleiden in de samenleving, de enorme uitdagingen op het gebied van duurzaamheid, de snelle ontwikkelingen op het gebied van ICT, artificiële intelligentie en sociale media, de ontwikkeling van een inclusieve samenleving waarin de kansen die diversiteit biedt centraal staan, ze vragen alle om een verbonden, nieuwsgierige en reflecterende generatie studenten, onderzoekers, docenten en medewerkers. Het is onze opdracht om dit in 2021 mogelijk te maken. Onze grootste verantwoordelijkheid in deze is dat wij de vormgevers van de toekomst opleiden, de toekomstige denkers en doeners, docenten en onderzoekers, bestuurders en ondernemers, ministers en leraren. Het gaat vooral ook om academisch geschoolde leraren in het primair en voortgezet onderwijs, om een leven lang leren voor iedereen en het opleiden van niet alleen oplossers maar juist ook van vragenstellers en spiegel-voor-houders. Daar ligt een belangrijke opdracht voor ons als Radboud Universiteit en daarom zullen we in 2020 niet alleen filosofie als onderdeel van alle curricula behouden, maar daaraan ook duurzaamheid in ons onderwijs aan toevoegen. Zodat elke student vanuit de eigen discipline kritisch leert te reflecteren op hoe we op een duurzame, gezonde wijze met onze aarde en met elkaar kunnen omgaan in de toekomst. Het gaat ook om onze eigen onderzoekers, docenten en medewerkers, die we waarderen om wat zij kwalitatief bijdragen aan het geheel, in plaats van ze kwantitatief af te rekenen als individu. Zo gaan wij het verschil maken in 2021.

De digitale invloeden op ons onderwijs, op de wijze waarop we samenwerken, hebben noodzakelijkerwijs een grote vlucht genomen het afgelopen coronajaar. Ik ben mijn zolderkamer en het kijken naar tweedimensionale afbeeldingen van u allen in een Zoom-, Skype-, of Teams-scherm inmiddels meer dan zat. Ik zal het eerlijk zeggen, ik mis jullie en kan me aan het einde van een lange videobeldag leeg en eenzaam voelen, terwijl echt contact juist energie geeft. Ik wens ons allen in 2021 weer veel, heel veel echte interactie toe.

Tegelijkertijd bieden de digitale ontwikkelingen ook veel mogelijkheden. Moeten we wel elke dag in de file om naar het werk te gaan? Kunnen we niet veel minder reizen dan we vóór de coronacrisis deden voor vergaderingen en internationale conferenties? Moet het digitale onderwijs, bijvoorbeeld het terugkijken van opgenomen colleges en kennisclips, niet veel meer een vast onderdeel van ons onderwijs worden, naast het fysieke onderwijs? Moeten we niet anders gaan nadenken over toetsen, fysiek en op afstand? Maar hoe gaan we dan om met complexe vraagstukken op het gebied van privacy en digitale veiligheid? Hoe houden we onze digitale campus toegankelijk, gebruiksvriendelijk en tegelijkertijd veilig? Wat voor afspraken maken we als onafhankelijke universiteit met partijen als Microsoft en Google wanneer we steeds meer vanuit de cloud gaan opereren? In 2021 zullen we actief met vragen zoals deze aan de slag gaan, gekoppeld aan de geleidelijke invoering van Office 365. Voor ons als college van bestuur staat daarbij niet alleen de vraag centraal hoe veilig het gebruik van een dergelijk pakket is, maar ook wat de risico’s zijn wanneer we dat niet zouden doen.

Sinds 1 januari 2021 zijn we juridisch en financieel ontvlochten van het Radboudumc. Als twee afzonderlijke stichtingen hebben we nu meer ruimte om onze eigen koers te varen als universiteit in de universitaire context, en als academisch centrum in de context van de gezondheidszorg. Tegelijkertijd zijn we meer dan ooit verbonden met de medische faculteit. Het lijkt wellicht tegen-intuïtief, maar dankzij de ontvlechting hebben we nu meer ruimte om samen te werken op inhoud. In plaats van praten over geld en vastgoed zetten we nu in op het gesprek over onze gezamenlijke missie om een significante impact te hebben, zowel binnen als buiten het medisch centrum en de medische faculteit. De weerspiegeling van het UMC in het glas van het Erasmusgebouw symboliseert in deze foto onze blijvende samenwerking.

Als Europese Unie zijn we ontvlochten van het Verenigd Koninkrijk. Welke gevolgen dit voor ons als universiteit heeft gaan we komend jaar beleven. Wij zullen ons uiterste best doen alle samenwerkingen, zoals bijvoorbeeld in het eerder genoemde NeurotechEU, te behouden.

In 2021 dragen we als Radboud Universiteit niet meer het predicaat katholiek. Wat daarvan precies de betekenis zal zijn, daarover zijn we ons op dit moment aan het buigen. Maar wat zijn we trots op ons verleden als universiteit die voortkomt uit de katholieke emancipatiebeweging aan het begin van de vorige eeuw. En wat zijn we nog steeds nodig als universiteit waar juist ook eerste generatie-studenten (wier ouders niet aan een universiteit studeerden) zich thuis voelen, waar levensbeschouwelijke vragen vanzelfsprekend zijn, en waar een brede, multidisciplinaire blik, subsidiariteit, en medemenselijkheid in het DNA zitten. Dit jaar gaan we ons gezamenlijk buigen over onze bijzondere identiteit als Radboud Universiteit. Wij kijken als college van bestuur ernaar uit om hierover met jullie van gedachten te wisselen in de bijeenkomsten die we hiervoor op onze mooie campus zullen organiseren zodra de coronamaatregelen het toelaten.

Wat verwachten jullie van 2021? Wat willen jullie bereiken? Wellicht deelname aan de Olympische Spelen, zoals student Bart van Nunen die de limiet voor de marathon gelopen heeft. En hoe zal het rolstoelbasketbalster Julia van der Sprong vergaan die hier vorig jaar een presentatie hield voor een volgepakte aula over haar paralympische ambities?

Wat willen jullie bereiken? Ik ben benieuwd. Via menti.com kunnen jullie in maximaal drie woorden/termen aangeven wat 2021 voor jullie gaat betekenen. Ik ben benieuwd.

Mede namens rector Han van Krieken en vicevoorzitter Wilma de Koning wens ik jullie veel verbondenheid, nieuwsgierigheid en reflectie toe; en uiteraard een gelukkig en gezond 2021.

Aan deze website wordt nog gewerkt. Meer informatie: 'een nieuwe website'.