De 27e editie van het Jaarboek heeft als thema ‘Parlement en politiek in tijden van oorlog’. Dat alle Nederlanders een informatieboekje ontvingen om ze voor te bereiden op noodsituaties toont de actualiteit van het onderwerp: sinds de Russische agressie jegens Oekraïne en de oplopende geopolitieke spanningen is de wereld onveiliger geworden. Het Jaarboek verkent wat dit betekent voor de Nederlandse parlement en politiek.
Parlement en Politiek in tijden van oorlog: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2025 gepresenteerd
Op dinsdag 25 november verscheen het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2025. In Perscentrum Nieuwspoort overhandigde Ingrid van Engelshoven, voorzitter van de Stichting Parlementaire Geschiedenis, de eerste exemplaren aan Wieke Paulusma, ondervoorzitter van de Tweede Kamer en Mei Li Vos, voorzitter van de Eerste Kamer.
Ronald Kroeze, directeur van het CPG, benadrukte het belang van het thema met de woorden van de historicus Timothy Garton Ash: ‘leren van het verleden zonder het zelf te hoeven doormaken.’
Na hem onderstreepte Alexandra van Huffelen, voorzitter van het college van bestuur van de Radboud Universiteit, bovendien de waarde van het Jaarboek als voorbeeld van wat de wetenschap voor het parlement kan betekenen in tijden van bezuinigingen op het hoger onderwijs.
Eén van de hoofdstukken in het Jaarboek komt van Beatrice de Graaf. Ze zette haar bijdrage uiteen in een lezing, waarin ze de vraag opwierp of Nederland wel over voldoende strategisch vermogen beschikt. Op basis van een historische analyse die liep van het Congres van Wenen in 1815 tot het heden oordeelde ze dat Nederland naar binnen is gekeerd, maar dat dat niet altijd het geval was. Vanaf de jaren ’50 ontwaart ze een ‘versuffing’ van ons strategisch vermogen, waarbij Nederland een ‘netto-profiteur van de internationale veiligheidsordening’ was onder aanvoering van de Verenigde Staten. De Graaf memoreerde dat de laatste herijking van het Nederlandse buitenlandbeleid dateerde van 1995, en dat het dus hoog tijd was om dit opnieuw te doen.
Hierop volgde de officiële overhandiging van de eerste twee exemplaren. Ingrid van Engelshoven verwees naar de eerste Prinsjesdag na de Tweede Wereldoorlog, die vorige week herdacht werd. Een lege plank in de Handelingenkamer in het parlement is nog altijd een monument van hoe die oorlogsjaren de parlementaire democratie het zwijgen oplegde. Om die reden verwelkomden ook beide Kamervoorzitters het Jaarboek.
Over het Jaarboek
Naast de bijdrage van Beatrice de Graaf bevat het Jaarboek hoofdstukken van historici, politicologen en juristen. Wolfgang Wagner vergelijkt in zijn hoofdstuk de rol van het Nederlandse parlement met andere landen. Rimko van der Maar analyseert het Vietnamdebat in de Tweede Kamer in 1967. CPG-onderzoeker Laurien Crump analyseert de Nederlandse opstelling binnen de NAVO in historisch perspectief. Het hoofdstuk Jörg Noll en Alexander Bon behandelt de betrokkenheid van het parlement bij militaire uitzendingen. Tot slot reflecteert Ronald Kroeze in zijn bijdrage op de integriteitsrisico’s die een verhoging van de defensie-uitgaven met zich meebrengen.
In de overige katernen van het Jaarboek is onder meer aandacht voor een spraakmakend Kamerdebat uit 2025, een analyse van notulen van de ministerraad na afloop van het mislukte EU-grondwetsreferendum van 2005, een interview met Nicolien van Vroonhoven, oud-fractievoorzitter van NSC en een kroniek van het politieke jaar 2025.
Vast onderdeel zijn ook de necrologieën van prominente oud-Kamerleden en politici die ons het afgelopen jaar ontvielen, zoals Jan Terlouw, Frits Bolkestein en Hans Wiegel. Tot slot zijn er de besprekingen van boeken over politiek en parlement die afgelopen jaar verschenen.
Het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis brengt het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis uit sinds 1999. De redactie bestaat uit Wilma Borgman, Rowin Jansen, Alexander van Kessel, Ronald Kroeze, Diederik Smit en Naomi Woltring.
Het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2025 is te bestellen bij Boom.
Verslag: Koen van Zon
Fotografie: Hans Kouwenhoven
Contactinformatie
- Organisatieonderdeel
- Centrum voor Parlementaire Geschiedenis