Portret hoogleraar Ronald Kroeze
Portret hoogleraar Ronald Kroeze

Publicatie: Straffen en sancties in de internationale politiek

Oxford University Press publiceerde onlangs de bundel Punishment in International Society. Norms, Justice, and Punitive Practices. Een van de redacteuren is Ronald Kroeze, hoogleraar parlementaire geschiedenis en directeur van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis (CPG). De bundel bevat relevante inzichten in een tijd van conflicten (o.a. Oekraïne-Rusland) die leidden tot sancties maar ook spanningen tussen het Westen en de rest van de wereld. 

book cover punishment in international society

Samen met de Indonesische historicus Farabi Fakih (UGM Yogyakarta) schreef Kroeze ook een hoofdstuk over een ‘strafmaatregel’ die tot flinke beroering leidde in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. In 1992 weigerde de Indonesische president Suharto nog langer ontwikkelingshulp van Nederland. Die beslissing betekende het einde van het Nederlandse voorzitterschap van de Inter-Governmental Group on Indonesia (IGGI).   

De functie van straffen in de internationale politiek

Hoe staten elkaar straffen maakt de normen en onderliggende machtsstructuren van de internationale politiek zichtbaar, zo tonen de bijdragen aan deze bundel. Afhankelijk van tijd en plaats is ook een gevarieerde set van strafmaatregelen ingezet, met verschillende intenties en uitkomsten. In de tijd van het kolonialisme werden strafexpedities gebruikt om de ongelijke machtsstructuur tussen delen van een koloniaal rijk te handhaven. Na de Tweede Wereldoorlog werden veel voormalige koloniën onafhankelijke staten die formeel op gelijke voet met andere staten kwamen te staan. Tegelijkertijd bleven er verschillen, bijvoorbeeld tussen de normen van het mondiale Noorden met een nadruk op geïndividualiseerde, vergeldingsgerichte straffen voor gruweldaden en een mondiaal Zuiden dat neokolonialisme bekritiseert en herstelbetalingen voor vroegere koloniale misstanden op de agenda zet.

Een van de andere conclusies van de redacteuren – naast Ronald Kroeze zijn datWolfgang Wagner, Linet R. Durmusoglu, Barbora Holá, Jan-Willem van Prooijen, en Wouter G. Werner – is dat in de recente internationale politiek de legitimiteit van sancties vaak betwist wordt. In tegenstelling tot in een natiestaat waar de overheid het geweldsmonopolie heeft, is de macht om te straffen ter verdediging van de internationale orde meer omstreden. Hoewel er procedures en instellingen zijn, blijft de legitimiteit van een dergelijk gezag betwist, aangezien binnen de Verenigde Naties lidstaten conflicten hebben over nomen en regionale organisaties de VN beconcurreren om de normatieve orde te bepalen.

Nederland bestraft door president Suharto in 1992

In een van de bijdragen behandelen Farabi Fakih en Ronald Kroeze de rol van straffen in de geschiedenis van koloniale en postkoloniale relaties, met bijzondere aandacht voor het einde van de Inter-Governmental Group on Indonesia (IGGI), een organisatie onder Nederlands voorzitterschap die de Westerse donorgelden van Indonesië coördineerde. Dat einde was een gevolg van een serie strafmaatregelen over en weer tussen Nederland en Indonesië. De directe aanleiding was het bloedige neerslaan door Indonesische veiligheidstroepen van een demonstratie voor onafhankelijkheid op Oost-Timor in november 1991– een flagrante mensenrechtenschending. In reactie daarop kondigde minister Jan Pronk (PvdA) voor Ontwikkelingssamenwerking aan de hulpgelden aan Indonesië on hold te zetten. De Indonesische president Suharto was furieus en beschuldigde Nederland van neokolonialisme. Het Nederlandse bedrijfsleven vreesde de economische gevolgen, in het parlement kwamen de coalitiegenoten PvdA-CDA tegenover elkaar te staan. Achter de schermen organiseerde Indonesië rugdekking bij grote donors zoals Japan en de Verenigde Staten. Toen die eenmaal gegarandeerd was, moest Nederland inbinden. Premier Ruud Lubbers (CDA) en minister van Buitenlandse Zaken Hans van den Broek (CDA) poogden de relatie te herstellen. Dat lukte, maar Nederland verloor zijn speciale positie als voorzitter van IGGI want deze donororganisatie werd opgeheven in 1992. Vanuit een langer historisch perspectief toont deze casus de afgenomen macht van Nederland om internationale normen te zetten. 

Contactinformatie

Voor vragen of meer informatie over de Grondwetbundel kan er contact opgenomen worden met het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis via cpg [at] ru.nl (cpg[at]ru[dot]nl). De bundel is te bestellen bij Oxford University Press.  

Thema
Geschiedenis, Politiek