Student lerarenopleiding voor de klas op middelbare school
Student lerarenopleiding voor de klas op middelbare school

Radboud Universiteit zet schouders onder lerarentekort: ‘De professionalisering van leraren is een collectieve opgave’

Er waait een krachtige wind van verandering door het onderwijslandschap. Met vele initiatieven, substantiële investeringen en een gedeeld gevoel van urgentie is dit hét moment om samen de professionalisering van leraren naar een hoger niveau te tillen. De Radboud Universiteit werkt als lerarenopleider én kennispartner met schoolbesturen, docenten en andere partners in de regio samen aan concrete oplossingen met grote maatschappelijke impact.

Het lerarentekort loopt in zowel het primair als voortgezet onderwijs op tot duizenden fte’s, met grote gevolgen voor kwaliteit en continuïteit. Een grote groep leraren bereikt de pensioenleeftijd, de instroom van nieuwe leraren weegt daar niet tegenop en veel startende leraren verlaten het onderwijs al binnen vijf jaar. En dus luidt de vraag: hoe kunnen we meer docenten aantrekken en behouden?  

Perspectief op ontwikkeling

“Naast opleiden is professionaliseren een belangrijk deel van de oplossing”, zegt Vanessa Verhoeff. Als programmamanager Onderwijsregio’s is zij verantwoordelijk voor de samenwerking van de Radboud Docenten Academie (RDA; de lerarenopleider van de Radboud Universiteit) met scholen in het voortgezet onderwijs. En die samenwerking staat grotendeels in het teken van de strijd tegen het lerarentekort. Calijn de Jong, coördinator professionalisering bij de RDA: “Om leraren te behouden, moeten er in elk geval ontwikkelperspectieven en interessante loopbaanpaden zijn. Op dit terrein is de Radboud Universiteit een interessante kennispartner.”

Om leraren te behouden, moeten er in elk geval ontwikkelperspectieven en interessante loopbaanpaden zijn.

Foto van Calijn en Vanessa

Gezamenlijke opdracht

De professionalisering van leraren krijgt een sterke impuls door twee landelijke ontwikkelingen die elkaar versterken. Allereerst wordt met de komst van onderwijsregio’s professionalisering een gezamenlijke regionale opdracht. Hierbij bepalen scholen, beroepsverenigingen en lerarenopleidingen samen wat nodig is en hoe kennis, tijd en middelen het beste worden ingezet. Vanessa: “Waar scholen vroeger elk hun eigen budget kregen, verstrekt de overheid de helft daarvan nu rechtstreeks aan de samenwerkingsverbanden in de regio.”

Tegelijkertijd richt de Nationale Aanpak Professionalisering Leraren (NAPL) zich op het versterken van de ontwikkeling van leraren via onder andere een digitaal platform, cocreatielabs en nieuwe leerarrangementen. Binnen beide bewegingen werkt de Radboud Universiteit als kennispartner actief mee aan het ontwerpen, onderzoeken en realiseren van trajecten die direct bijdragen aan de ontwikkeling van leraren.

Professionalisering werkt beter in cocreatie

Die actieve rol – niet alleen opleiden, maar samen schetsen, passen, meten, creëren en voortbouwen – past de universiteit goed. Calijn vindt het belangrijk dat de universiteit zich binnen NAPL en in de onderwijsregio’s nu ook goed kan profileren als sparringpartner en cocreator. Zelf is ze lid van de NAPL-groep die zich bezighoudt met het landelijk definiëren van expertrollen voor leraren.“Wat ik zo mooi vind, is dat elke partij in deze groep – scholen, opleidingen, de beroepsgroep – iets in te brengen heeft waar de ander wijzer van wordt. En waar we dus samen verder mee komen. We vullen elkaar aan, combineren wetenschap met praktijk en professionaliseren zo ook elkaar.” 

Van vraag naar oplossing

Calijn geeft een voorbeeld: “De Radboud Universiteit heeft veel kennis over digitale geletterdheid en kunstmatige intelligentie. Als scholen in de regio willen onderzoeken hoe ze digitale vaardigheden in hun vakken kunnen verankeren, kunnen wij daarvoor onze experts en vakdidactici inzetten. En andersom: een school die vooroploopt op dit gebied kan ons uitnodigen onze expertise in te voegen om samen een wetenschappelijk onderbouwd praktijktraject te ontwerpen.”

Vanessa vult aan: “Het gaat steeds om die gezamenlijke zoektocht naar wat werkt. Wat is de vraag of de uitdaging? Wat is al aanwezig en wat ontbreekt nog? Wie hebben we daarbij nodig? Als we die inventarisatie samen goed doen en ons samen buigen over gedeelde oplossingen, kunnen we een doorlopende leerlijn ontwikkelen waarin bestaande initiatieven worden versterkt en nieuwe van de grond komen.”

Dit kunnen de scholen niet alleen, dit kunnen de opleiders niet alleen; dit vraagstuk moeten we echt samen aanpakken.

Knelpunten oplossen

Vanessa en Calijn zijn positief, maar wijzen erop dat veel docenten juist door het lerarentekort nauwelijks tijd kunnen vrijmaken voor professionalisering. Vanessa: “Het is prachtig dat er zoveel geld beschikbaar komt voor professionalisering. Maar als leraren zeggen: ‘Ik kan of wil mijn klas nu niet alleen laten, dan komen we niet veel verder. Dan werkt het lerarentekort het lerarentekort verder in de hand. Dat is een knelpunt dat we samen moeten oplossen. Ook dáárom is het zo goed dat we hier structureel samen de schouders onder zetten.Dit kunnen de scholen niet alleen, dit kunnen de opleiders niet alleen. Dit vraagstuk moeten we echt samen aanpakken.” 

Samen het verschil maken

“Het lerarentekort is een probleem waar wij als universiteit onze verantwoordelijkheid voor nemen”, zegt Calijn. “Dat is onderdeel van onze maatschappelijke taak.” De universiteit neemt die verantwoordelijkheid ook voor andere terreinen – denk aan de domeinen zorg en overheid, waar de krachtenbundeling van wetenschap, praktijk en maatschappelijke betrokkenheid essentieel zijn om te komen tot oplossingen die werkelijk verschil maken. Calijn: “Toch denk ik dat veel mensen niet weten wat een universiteit allemaal te bieden heeft bij de aanpak van dergelijke vraagstukken. Natuurlijk, we leiden studenten en zij-instromers op, bieden nascholing aan professionals en doen veel en gevarieerd onderzoek. En we zijn dus óók een goede partner om ontwerp- en ontwikkelprocessen mee op te starten. We kunnen helpen de juiste vragen te stellen, verbanden te leggen tussen wetenschap en praktijk en het gedeelde maatschappelijke belang scherp te krijgen. Zo kunnen we in samenwerking en cocreatie echt het verschil maken.”

Heb je interesse in een samenwerking of wil je meer weten over de (maatwerk)mogelijkheden? Neem dan gerust contact met ons op.

Contactinformatie

Organisatieonderdeel
Onderwijs voor Professionals
Thema
Onderwijs