Radboud Universiteit
Zoek in de site...

Een Romeinse weg in Nijmegen en op de campus van de Radboud Universiteit

Datum bericht: 10 september 2020

Door Stephan Mols

Nijmegen is de oudste stad van Nederland. De nederzetting lag aan de rand van het Romeinse rijk. Dat enorme rijk was door middel van een wijdvertakt wegennetwerk goed te bereizen. Wat maar weinigen weten, is dat de weg tussen Cuijk (Ceuclum) en Nijmegen dwars over de huidige campus van de Radboud Universiteit liep. Stephan Mols vertelt er meer over.

De vroegste stedelijke nederzetting in Nederland, Oppidum Batavorum, gesticht rond 10 voor Christus en gelegen in het centrum van wat nu Nijmegen is, moest natuurlijk wel gemakkelijk bereikbaar zijn. De stad besloeg een terrein dat grofweg overeenkwam met het gebied waar nu het Valkhof, het Kelfkensbos en de Sint Josephhof liggen. Oppidum Batavorum was het bestuurlijk centrum van het gebied van de Bataven dat kort daarvoor deel was gaan uitmaken van het Romeinse rijk.

Stephan Mols op het tracé van de Romeinse weg, daar waar deze samenvalt met het Toernooiveld op de Campus van de Radboud Universiteit. Foto: Dick van Aalst.

Enige jaren eerder, vermoedelijk in 19 voor Christus, waren hier vlakbij, op de Hunnerberg, de eerste Romeinse troepen neergestreken: duizenden soldaten en hun gevolg, die vanuit hun legerkamp op de hooggelegen stuwwal een goed uitzicht hadden dat tot ver in het vrije Germaanse gebied reikte. Zij hadden natuurlijk allerlei goederen en voedsel nodig dat vanuit het Romeinse achterland in het zuiden en zuidoosten moest worden aangevoerd. Datzelfde gold voor de bewoners van het bestuurlijk centrum dat ten westen daarvan ontstond.

Uit recent onderzoek is naar voren gekomen dat die Romeinen vermoedelijk via de Maas naar het noorden waren opgerukt en dat de aanvoer van goederen aanvankelijk ook via de Maas verliep. Het ligt daarbij voor de hand dat ze na het aanmeren een zo kort mogelijke weg over land hebben genomen in de richting van de legerplaats. Waar die oudste weg precies lag, is vooralsnog niet duidelijk, maar het ligt voor de hand dat hiervoor een zo recht mogelijke route werd gebruikt en dan kom je al snel uit bij de Maasoever iets ten noorden van het huidige Cuijk, vanwaar het maar ongeveer acht kilometer is naar Nijmegen.

In de late derde en vierde eeuw na Christus is Cuijk opnieuw een belangrijke plaats geworden en toen is ook de brug aangelegd waarvan resten zijn teruggevonden. Niet ver van het tracé van de weg die toen werd gebruikt om vanuit Cuijk Nijmegen te bereiken is onder meer de Romeinse wachttoren in Heumensoord aangelegd. Die weg volgde waarschijnlijk vanaf de Maas het moderne tracé van Lindenlaan, de Beukenlaan (ook in Heumensoord), en in Nijmegen de Driehuizerweg en Toernooiveld ten oosten van het Huygensgebouw op de campus van de Radboud Universiteit. De aanleg van de Spoorkuil in de negentiende eeuw maakt het moeilijk om het tracé verder naar het noorden te volgen, maar als de rechte lijn van de Driehuizerweg en het begin van het Toenooiveld wordt doorgetrokken, heeft het er alle schijn van dat het de route volgde van wat nu de Heyendaalseweg is vanaf de rotonde en kruising met de (Oude) Groenewoudseweg en het begin van de Coehoornstraat. De aanleg van middeleeuws Nijmegen met stadsmuren en grachten, en de afbraak van die stadsmuren en het dempen van de grachten in de negentiende eeuw, hebben uiteindelijk geleid tot een totaal andere topografie dan die in de Romeinse tijd. Wanneer men echter de lijn vanaf de Coehoornstraat denkbeeldig recht door laat gaan, is het eindpunt het Kelfkensbos: de plaats waar in de vierde eeuw het laat-Romeinse castellum werd aangelegd. Dat was ook de plaats waar zo’n driehonderd jaar eerder de voorganger van de oudste stad van Nederland, Oppidum Batavorum, had gelegen.

Dit geeft natuurlijk te denken. Zou die weg uit de vierde eeuw niet al veel eerder kunnen zijn aangelegd en stamt die misschien al uit de eerste eeuw na Christus of misschien zelfs nog eerder, uit de tijd dat Romeinse soldaten voor het eerst in groten getale het huidige Nederland binnentrokken?