Zoek in de site...

Een nieuwe manier van vertalen: quizzen en stappenplan

Ontwerpers: Maria van de Groep en Joske Piepersveluws college
Studie: Taalwetenschap
School: Veluws College Waterbosch, Apeldoorn
Begeleidende docent(en): Berenice Dikkers en Inès Koudijs-Duifhuizen
Schoolvak: Grieks
Onderwerp: Vertalen
Niveau: 3 gymnasium

Wens en doel

Het vak Grieks bestaat grotendeels uit het leren van de grammatica en woordenschat van de taal, om met die kennis klassieke teksten te leren vertalen. Bij vertalen komt echter meer kijken dan alleen het inzetten van deze feitelijke kennis; hoewel het bij korte teksten misschien voor de hand ligt om de zinnen simpelweg woord voor woord te vertalen, levert dit bij grotere teksten problemen op. Om een tekst van een hoger niveau te kunnen vertalen, is er een goede vertaalstrategie nodig. De huidige vertaalstrategie van de leerlingen is gebaseerd op Nederlandse woordbetekenissen; eerst vertalen ze alle Griekse woorden op volgorde naar het Nederlands en vervolgens proberen ze om van deze hoop met Nederlandse woorden een zin te ‘puzzelen’. Deze semantische strategie werkt misschien nog in de onderbouw,  maar zal de leerlingen in hogere klassen duur komen te staan. Doel is om leerlingen van deze semantische strategie af te helpen en ze te leren om de syntaxis bewust mee te nemen in hun vertaling. Op basis hiervan zijn drie onderdelen ontwikkeld, die samenkomen in één lesontwerp dat geschikt is voor Grieks op het niveau van 3 gymnasium.

Omschrijving van het ontwerp

Het ontwerp bestaat uit een quiz, een stappenplan en een vertaalopdracht.

Quiz

De quiz maken de leerlingen in groepen via Socrative. In de eerste vijf vragen van de quiz wordt gevraagd de persoonsvorm(en) in Nederlandse zinnen te zoeken. Soms is dit er één, in andere gevallen zijn dit er twee of drie. In het Grieks hebben leerlingen ook meer dan eens te maken met zinnen met meerdere persoonsvormen; maar kunnen leerlingen die in het

Nederlands herkennen? De overige quizvragen bevragen Griekse woordvormen: ‘welke vorm kan geen nominativus zijn?’, ‘welke vorm staat in de dativus?’ enzovoort. De vragen hebben niet alleen als doel om de leerlingen zelf inzicht te geven in welke kennis ze hebben en wat ze nog beter moeten bestuderen; ze zijn ook een handig hulpmiddel om juist de docent inzicht te geven in waar de leerlingen staan op het gebied van feitelijke kennis die nodig is bij het vertalen.

stappenplan vertalen

Stappenplan

Het stappenplan bestaat voornamelijk uit procedurele kennis en verwijst af en toe naar de tips op de achterkant om aanvullende (feitelijke of conceptuele) informatie te bieden. De volgorde van de stappen is geheel in lijn met hoe een Griekse zin het best aangepakt kan worden (persoonsvorm, stam van het werkwoord, onderwerp bij persoonsvorm zoeken etc) en het doorlopen ervan biedt de leerlingen een overzicht van de syntactische structuur van de zin.

Vertaalopdracht

De vertaaltekst leent zich perfect om de ‘nieuwe’ manier van vertalen goed te kunnen oefenen. Omdat het doel is om leerlingen bewust te maken van de syntaxis, en hiermee dus ook een beetje los te weken van de semantiek, is in de tekst gebruik gemaakt van non-woorden. Non-woorden zijn woorden die volgens de fonologische regels van een gegeven taal kloppende woorden zijn (ze zouden woorden kunnen zijn en worden door moedertaalsprekers geaccepteerd als (mogelijk) correct woord), maar die geen onderdeel zijn van het vocabulaire van de betreffende taal (ze hebben geen betekenis in deze taal). Basis voor de tekst is een fragment uit Thea Beckmans ‘Zwerftocht met Korilu’. Hierin zijn bestaande woorden van verschillende woordsoorten (in dit geval werkwoorden, zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden) veranderd in non-woorden, met als resultaat een semantisch relatief ‘lege’ tekst. Het geheel is vervolgens omgezet naar het Oudgrieks, waarbij wederom rekening is gehouden met de fonologie: de woorden moeten er ook in het Grieks uitzien als echte woorden, die zich qua verbuigingen exact hetzelfde gedragen als Griekse woorden. Deze woorden zijn opgenomen in een woordenlijst, die de leerlingen erbij krijgen. Dit alles resulteert in een tekst die op alle gebieden ogenschijnlijk een ‘gewone’ Griekse tekst is, maar qua onderwerp en inhoud toch totaal anders is. De tekst leent zich er zo voor om te oefenen met Grieks, maar dan op een manier die de leerlingen niet gewend zijn. Hun vertrouwde strategie, die voor veel leerlingen bestaat uit Griekse woorden naar het Nederlands vertalen en van de Nederlandse woorden een nieuwe zin bouwen, kan zo niet ingezet worden: om tot de juiste vertaling te komen, is het noodzakelijk om heel goed naar woordvormen te kijken.

Reacties

Docent: “Sluit goed aan bij een van de dingen die wij als vaksectie graag zien: dat leerlingen structuren gaan zien in de taal, dat het bestuderen van die structuren hen uiteindelijk helpt om tot een goede vertaling te komen. Prachtig tot in detail uitgewerkt materiaal dat verder reikt dan een les.”

Leerlingen: “Ik vond de vragen wel helpen, maar ik vond de tekst heel apart. Het stappenplan vond ik handig. Ik heb geleerd om meer naar de grammatica in plaats van de woorden te kijken.” “Ik heb veel geleerd, vooral om de zinnen, zoals in het stappenplan is aangegeven, in hoofd en bijzinnen te verdelen en woorden die congrueren bij elkaar te zetten door middel van haakjes.”

Materiaal downloaden

Docentenhandleiding
Griekse nontekst
Stappenplan Vertalen (pdf, 2,1 MB)