Je uitspreken zonder bang te zijn voor de gevolgen
“Psychologische veiligheid voel je als je alles kunt zeggen wat je te zeggen hebt, zonder dat je bang hoeft te zijn dat er consequenties zijn,” legt Patrick Graman uit. Als communicatietrainer bij Radboud in’to Languages leert hij mensen over psychologische veiligheid en de communicatievaardigheden die daarvoor nodig zijn. “Dat kan gaan over het aanspreken van een collega die tijdens een vergadering te veel tijd in beslag neemt, bijvoorbeeld. Maar ook dat je een fout durft toe te geven zonder dat je belachelijk wordt gemaakt, of respect verliest.”
Dat betekent overigens niet dat iedereen zomaar alles moet kunnen zeggen. “Daarmee bereik je misschien juist het tegenovergestelde van een psychologisch veilige situatie,” aldus Patrick. “Maak voor jezelf altijd even de afweging: wat voegt het toe als ik dit zeg? En dan niet alleen voor jezelf, maar ook voor de ander en voor wie er verder bij betrokken is.”
Verschillende perspectieven
Het is ook goed om je ervan bewust te zijn dat iedereen met een andere blik naar de wereld kijkt. “Je kunt er niet vanuit gaan dat iedereen dezelfde normen en waarden deelt als jij. En dat wat jij ‘normaal’ vindt, hoeft dat voor een ander niet te zijn.”
Een voorbeeld. Iemand die altijd precies zegt wat hij denkt, kan dat zelf als open en transparant zien en dat ook verwachten van collega's. Maar voor mensen die gewend zijn voorzichtiger of subtieler te communiceren, kan dat als té direct overkomen en ongemakkelijk voelen. De meer indirecte manier van communiceren kan voor die eerste collega misschien juist weer als te vaag overkomen. Dat kan van beide kanten tot irritaties leiden.
Juist in zulke situaties is het belangrijk dat je met elkaar in gesprek gaat en blijft. Patrick: “Als dat lukt, ook in ongemakkelijke situaties, dan is er sprake van psychologische veiligheid. Het gaat erom dat je ondanks de verschillen in verbinding blijft met de ander.”
Drie bouwstenen: verbinden, openstellen en durven
Hoe bereik je dan die psychologische veiligheid? “In onze trainingen onderscheiden we drie onderdelen die hiervoor nodig zijn,” vertelt Patrick. “Het begint met verbinden. Belangrijk daarbij is dat je echt naar iemand luistert, zonder je eigen mening of oordeel te laten blijken. Wanneer we dat oefenen in de training, hoor ik vaak terug dat de spreker het als een weldaad heeft ervaren om in gesprek te gaan met iemand die geen merkbaar oordeel had over het onderwerp.”
De volgende stap is openstellen. “Dan moet je denken aan het openstaan voor ideeën van anderen, maar ook jezelf kwetsbaar durven openstellen. Een belangrijk aspect daarvan is feedback vragen en geven.” En de laatste stap? Durven. Er is moed nodig om je grens aan te geven of lastige onderwerpen bespreekbaar te maken.
Tijdens onze trainingen komen er veel casussen langs die voor veel mensen herkenbaar of goed te begrijpen zijn. Om nog een voorbeeld te noemen. Recent vertelde een deelnemer dat tijdens een zware periode in zijn privéleven, collega’s enkele werkzaamheden van hem overnamen om hem te ontlasten. Het hele team was vol begrip. Maar toen hij later weer volledig aan het werk was, baalde hij: bepaalde taken gingen nu standaard naar een collega, terwijl hij die graag zelf weer wilde doen. Maar hoe geef je zoiets aan, zonder ondankbaar over te komen?
Van individuele vaardigheid naar organisatiecultuur
Bovenstaande situatie laat zien dat zelfs wanneer er al een hele collegiale sfeer is, het nog lastig kan zijn om je uit te spreken. Patrick benadrukt dan ook het belang van het zo breed mogelijk nastreven van psychologische veiligheid binnen een organisatie. Een gezamenlijke basis en een cultuur waarin het normaal is om dingen bespreekbaar te maken, helpen medewerkers om zich open te stellen en ook moeilijkere gesprekken aan te gaan.
Verbinden, openstellen en durven worden dan niet alleen individuele vaardigheden, maar onderdeel van de manier waarop mensen binnen de organisatie met elkaar omgaan. “Je maakt psychologische veiligheid zo onderdeel van je bedrijfscultuur, want iedereen herkent waar het om gaat en beseft het belang dat eraan ten grondslag ligt. Een team dat psychologische veiligheid ervaart deelt meer ideeën, werkt beter samen, en voelt zich meer een team.”