Martin Drenthen, Bjorn Robroek en Pam Tönissen bij Bosbranden en de mens. Vijand of vriend?
Martin Drenthen, Bjorn Robroek en Pam Tönissen bij Bosbranden en de mens. Vijand of vriend?

Bosbranden en de mens. Vijand of vriend? | Radboud Reflects @Go Short met filosoof Martin Drenthen en ecoloog Bjorn Robroek

Wanneer bedreigt een bosbrand de natuur en wanneer is het er juist een deel van? En moet de mens altijd controle over de vlammen willen uitoefenen? Er gaat geen zomer meer voorbij zonder grote bosbranden. Het vuur verwoest vaak alles op zijn pad. Maar een vuurzee op zijn tijd hoort ook bij de natuur, en is in sommige ecosystemen zelfs onmisbaar. Moeten we het vuur wel altijd willen temmen, of maken we het daardoor alleen maar erger? En wat zegt de manier waarop we naar bosbranden kijken over ons beeld van wat natuur is? Leer van filosoof Martin Drenthen en ecoloog Bjorn Robroek verder over wat bosbranden zeggen over mens en natuur.

Woensdag 3 april 2023 | 19.30 – 20.30 uur| LUX, Nijmegen | Radboud Reflects en International short film festival Go Short. Bekijk de aankondiging.

Er is geen video of podcast beschikbaar van dit programma

Verslag Bosbranden; een samenspel tussen mens en natuur


Korte filmfestival Go Short vertoonde de korte film Watch the Fire or Burn Inside It over de spanning tussen mens, vuur en natuur. En deze spanning was ook het thema van een voorgesprek met milieufilosoof Martin Drenthen en ecoloog Bjorn Robroek van de Radboud Universiteit geleid door filosoof en programmamaker Pam Tönissen.


Heat Waves

Het thema van Go Short is in 2024 Heat Waves, daarbij kun je denken aan de hete zomers, maar ook bosbranden horen daarbij. In dit programma keken we of bosbranden altijd een bedreiging zijn voor de natuur of daar juist ook onderdeel van zijn. In Nederland zijn de afgelopen vijf jaar 3667 natuurbranden geweest. Veel meer dan het publiek verwachtte. Bjorn Robroek vertelde dat een brand wordt meegeteld als hij door een overheidsinstelling wordt geregistreerd. Vaak zijn dit kleinere branden, zoals bermbranden. De branden ontstaan door natuurlijke oorzaken zoals bijvoorbeeld blikseminslag, maar vaak ook door incidenten veroorzaakt door mensen. Denk hierbij aan glasresten waar de zon door brandt, sigarettenpeuken die brand starten en resten van barbecues.

Natuurbeheer als aanjager

Bosbranden zijn er altijd veel geweest, maar ze worden de laatste tijd wel vaak heviger. Dit heeft te maken met onze natuurbeheer manieren, zoals bijvoorbeeld het laten liggen van brandbaar materiaal, zoals dood hout. En paradoxaal genoeg zorgt ook het tegenhouden van bosbranden dat, als er een keer een brand is, er zoveel opgebouwde brandstof is dat deze extra hevig is. 

Schadelijk

De natuur is heel veerkrachtig en herstelt wel weer na een brand. Het hangt af van het soort ecosysteem of dit snel herstelt of dat dit heel lang duurt. Het zijn de mensen die het over schadelijk of onschadelijk hebben volgens Robroek. Milieufilosoof Martin Drenthen meent dat bosbranden wel degelijk schadelijk kunnen zijn voor de natuur, ook al vindt de natuur er inderdaad zelf niks van. We hebben lang gedacht dat vuur niet thuishoort in ecosystemen, maar dat is niet waar. Sommige soorten, zoals sequoia’s, hebben brand nodig om zich te kunnen voortplanten. En dit geldt ook voor sommige ecosystemen. Dus zowel bosbranden, als het tegengaan van bosbranden en het stilleggen van dit natuurlijke proces kan schadelijk zijn voor een ecosysteem.

In de kiem smoren

Mensen gebruiken al heel lang brand om ecosystemen te beheren. Zo zijn de prairies in Noord-Amerika vroeger in stand gehouden door gecontroleerde branden. Branden worden gebruikt om successie terug te zetten, dus om een ecosysteem in een andere (jongere) fase te houden. Denk maar aan de heidevelden die bossen zouden worden zonder begrazing en zonder regelmatig afbranden van de heide. Vaak gebeurt dit om een natuurgebied beter te kunnen exploiteren. Brand zorgt voor verjonging en zorgt voor nieuwe voedingsstoffen. Deze manier van natuurbeheer met bosbranden kan een hele duurzame manier zijn van omgaan met de natuur.


Vernietigende kracht

Vuur heeft ook een grote vernietigende kracht en is slecht beheersbaar. Het controleren van vuur vraagt veel maatregelen. Het zit Nederlanders in het bloed om de oncontroleerbare natuur te willen beheersen. Denk maar aan de brandcorridors in alle bossen. Brand mag er zijn, maar niet al te veel. Het is dus een vorm van natuurbeheer waarbij we het idee hebben dat we het (half) natuurlijke landschap van Nederland moeten beschermen en strak in de hand moeten en kunnen houden. Beheer is dan zorgen dat er precies groeit en leeft wat wij mensen willen en denken dat er hoort. 

Rewilding

Martin Drenthen vertelde dat er de laatste jaren een nieuwe vorm van natuurbeheer is opgekomen waarbij men meer echt de natuur de ruimte wil geven. Het gaat dan van een vorm van ‘tuinieren’ naar echt de natuur zijn gang laten gaan. Dat betekent echter wel dat er ecosystemen en soorten verdwijnen. De zogenaamde ‘rewilder’ zal er dus bij bosbranden op vertrouwen dat de natuur zich wel weer herstelt. Misschien komt niet dezelfde natuur terug, maar wel een sterk ecosysteem dat past binnen de huidige omstandigheden. Probleem hierbij is wel dat er in West-Europa een sterke versnippering is van de natuur, want hierdoor is er weinig mobiliteit van soorten.

 


Bedreiging van mensen

Zeker grote branden, die we moeilijk kunnen controleren en die vaak worden aangewakkerd door de manier waarop mensen het land gebruiken, kunnen heel bedreigend zijn voor mensen. Denk maar aan branden dicht bij bebouwing, of waarbij bebouwing verwoest wordt. Maar ook landbouwgebieden kunnen erdoor bedreigd worden. Dus een brand die voor een ecosysteem verjongend kan werken en kan schoonmaken, kan tegelijk heel verwoestend zijn voor mensen en hun bezittingen.

Aankondiging

Oorspronkelijke tekst.

Let op: pas publicatiedatum aan naar datum programma.
Archiefdatum aanpassen, zelfde als vervaldatum.

Contactinformatie

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Radboud Reflects? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief.

Organisatieonderdeel
Radboud Reflects
Gaat over persoon
dr. B.J.M. Robroek (Bjorn)
Thema
Actualiteiten, Duurzaamheid, Filosofie, Natuur, Samenleving, Wetenschap