Zoek in de site...

Verslag van do 18|02|16 Heumensoord. Mensonwaardig? | Actualiteitencollege


Heumensoord. Mensonwaardig?
Actualiteitencollege met rechtssocioloog Kees Groenendijk
Donderdag 18 februari 2016 | 12.45 - 13.30 uur | Hal Grotiusgebouw, Radboud Universiteit

Kees Groenendijk is emeritus hoogleraar rechtssociologie en oud-voorzitter van het Centrum voor Migratierecht. Hij is nauw betrokken geweest bij Heumensoord. Zo heeft hij met de Raad voor de Rechtsbijstand en advocaten overlegd over wat meer kan worden gedaan voor de rechten van asielzoekers.

Stress, slapeloosheid en depressiviteit. Heumensoord is, vooral vanwege de grootschaligheid, mensonwaardig. Dat stelden de Nationale Ombudsman en het College voor de Rechten van de Mens over de Nijmeegse vluchtelingenopvang, die in september 2015 nog vol trots werd aangekondigd door de gemeente. Is Heumensoord echt zo mensonwaardig als wordt gesteld in het rapport? En waarom voeren we een sober asielbeleid? In een overvolle hal van het Grotiusgebouw worden deze vragen besproken door Kees Groenendijk, onder leiding van filosoof Cees Leijenhorst.

Humaan

Sober, maar humaan. Deze woorden gebruikt de Nederlandse overheid voor zijn asielbeleid. Volgens Kees Groenendijk, emeritus hoogleraar rechtssociologie van de Radboud Universiteit, is vooral deze laatste zinsnede verdacht: “Ik zie dat als een teken dat ze eigenlijk twijfelen of de bejegening wel aan ethische of  juridische minimummaatstaven voldoet, maar dat ze hopen dat als je maar vaak genoeg “humaan” zegt, zijzelf en anderen gaan denken dat het aangebodene door de beugel kan.”

Gezondheidsproblemen

In beginsel hebben asielzoekers op veel vlakken dezelfde rechten als staatsburgers, aldus Groenendijk. Alleen gaapt er een kloof tussen rechten op papier en rechten in de praktijk. Dat heeft vooral te maken met gebrek aan kennis van die rechten en de afhankelijkheid van asielzoekers van de overheid. In dit kader concludeert het College voor de Rechten van de Mens dat er geen functionerend systeem is voor klachten van asielzoekers, er te weinig bescherming is tegen discriminatie en er in Heumensoord, ondanks de vele inspanningen van het COA, geen privacy is, geen leefgeld wordt uitgekeerd en dat er vooral grote onduidelijkheid is over de asielprocedure. Deze situatie zou bij veel asielzoekers leiden tot gezondheidsproblemen, zoals stress, slapeloosheid en depressie.

Boodschap uitstralen

Groenendijk benadrukt aan het begin van zijn lezing nog even dat de asielzoekers die hij zoal heeft gesproken vooral dankbaar zijn voor de veiligheid en het onderdak dat ze in Heumensoord genieten. Ook zijn ze vol lof over de vriendelijke ontvangst door de Nijmeegse bevolking en over de vele vrijwilligers die hen onder andere taalles geven. Maar, naast de klachten over de leefomstandigheden, is het vooral de onduidelijkheid over hun procedure die bij hen veel stress veroorzaakt, met name de vraag wanneer gezinshereniging kan plaatsvinden met de achtergebleven familieleden in Syrië. Volgens Groenendijk wil de overheid met zijn beleid vooral uitstralen dat Nederland geen aantrekkelijk land is om asiel aan te vragen. “Dat wordt natuurlijk nooit door de overheid met zoveel woorden gezegd. Maar iedere betrokkene weet dat het beleid mede door die overweging wordt bepaald.” Dat betekent volgens hem dat de behandeling van de asielzoekers in Heumensoord ook dient als instrument om het gedrag van andere vluchtelingen te beïnvloeden, iets wat in Duitsland strijdig is met de grondwet, maar in de Nederlandse wet niet zo expliciet staat vermeld. Het verdrag van Lissabon verplicht de Nederlandse overheid volgens Groenendijk overigens wel om de menselijke waardigheid in alle gevallen te respecteren en te beschermen.

Utilistische argumenten

Namens Berry Tholen, politiek filosoof aan de Radboud Universiteit, voegt Groenendijk hier aan toe dat het stellen dat vluchtelingen het hier beter hebben dan in de kampen in Griekenland, Turkije of Libanon, dat grootschalige opvang beter te organiseren is,  en dat het onaantrekkelijk maken van onze opvang om een aanzuigende werking te voorkomen, allemaal utilistische argumenten zijn. Het gaat er uiteindelijk om dat we mensen, die hun lot in onze handen hebben gelegd, bescherming en veiligheid bieden. Daarbij komt dat de meerderheid van de asielzoekers in Heumensoord uit Syrië en Eritrea komt, een groep die zondermeer een verblijfsvergunning krijgt.

Politiek probleem

Gespreksleider Cees Leijenhorst stelt de vraag of Groenendijk een idee heeft hoe het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) tegen de kritiek op Heumensoord aankijkt. Groenendijk heeft daar niet een heel duidelijk beeld van, omdat hij vooral met vrijwilligers heeft samengewerkt op Heumensoord. Hij stelt dat het wel lastig is voor hen, omdat de medewerkers op het vluchtelingenkamp overheidsbeleid moeten uitdragen, los van hun persoonlijke goede bedoelingen. Vanuit het publiek wordt de vraag gesteld wat we moeten gaan doen aan de aanpak van het COA. Groenendijk benadrukt dat het COA slechts beleid uitvoert en dat de problemen op Heumensoord eerder toe te schrijven zijn aan de overheid. Het huidige asielbeleid is een breed gedragen opvatting binnen de politiek en zit ingebakken in ons beleid. Politici hopen dat asielzoekers eerder naar huis gaan of niet kiezen voor Nederland als land van aankomst. Ook al hebben we nu vooral te maken met een groep oorlogsvluchtelingen waarop dit beleid geen effect heeft.

Door: Dave Willems