Zoek in de site...

Verslag van Green Deserts. How is This Possible? | Lezing


Green Deserts. How is This Possible?
Lecture by filmmaker and ecologist John Liu
Vrijdag 11 maart 2016 | 19.30 - 21.30 uur | LUX, Nijmegen

John Liu is filmmaker en ecoloog en hoofd van the Evironmental Education Media Project (EEMP), ambassadeur voor de Commonland Foundation en ‘visiting fellow’ bij het Nederlands Instituut voor Ecologie van de KNAW. Leon Lamers is hoogleraar Aquatische ecologie en milieubiologie aan de Radboud Universiteit. Hij deed vergelijkbaar onderzoek als Liu, maar dan op het gebied van wetlands. Annelies van Uden is promovenda aan de Radboud Universiteit en doet onderzoek naar de effecten van innovatie in ontwikkelingslanden.

Vergroening van woestijnen

Volgens filmmaker en ecoloog John Liu zijn woestijnen vruchtbaarder dan we denken. In 1994 filmde hij de ecologische transformatie van het Chinese Löss-plateau, dat in vijftien jaar tijd veranderde van een door landbouw uitgeput gebied in een groene hoogvlakte. Vergroening van woestijnen werd vanaf dat moment zijn levensdoel. Liu raakte zo in de ban van het project, dat hij sindsdien de wereld over reist om politici, beleidsmakers en boeren te overtuigen om ecosystemen te herstellen.

Liu hield op uitnodiging van Radboud Reflects een lezing rond de vraag ‘zijn woestijnen het nieuwe ecologische goud?’ Liu toonde filmfragmenten en vertelde over de noodzaak van landschapsrestauratie. Gezonde landschappen voorzien ons van water, schone lucht, biodiversiteit, voedsel, een goede gezondheid en een stabiel klimaat. Een kwart van ’s werelds landmassa is echter ernstig gedegradeerd door eeuwen van ontbossing, vervuiling, overbegrazing en de aanleg van infrastructuur. Oorlogen en migratie zijn de gevolgen van deze problemen.

Liu legde uit hoe hij verschillende woestijnen heeft getransformeerd tot vruchtbare ecosystemen. De belangrijkste bevinding die hij op het Löss-plateau deed, is dat het mogelijk is om ernstig aangetaste ecosystemen te herstellen. ‘Als we daartoe in staat zijn, laten we het dan ook doen’ aldus Liu.

Als je in gebieden komt die ernstig zijn aangetast, besef je dat mensen niet stilstaan bij het ecologisch functioneren. Ze gaan voorbij aan de wetenschappelijke kennis hierover. En ze denken dat het vooral belangrijk is om dingen te produceren, in plaats van ervoor te zorgen dat de bron van die producten – ecosystemen – goed functioneren.

Het belangrijkste voor het duurzame voortbestaan van de mensheid, is dat niet alleen afzonderlijke gebieden, maar de hele planeet goed functioneert. Als we inzicht krijgen in hoe evolutionaire processen in de natuur werken en als we ze nabootsen en ze niet verstoren met ons gedrag dan kunnen we in een paradijs leven.

Hoe maak je een woestijn groen?

Na zijn lezing ging Liu onder leiding van Lisa Doeland in gesprek met ecoloog Leon Lamers en econoom Annelies van Uden, beiden van de Radboud Universiteit. Zij spraken over de ecologische achtergrond van zijn missie en over de spanning tussen natuur en mens. Hebben we echt te maken met een ecologische goudmijn? Hoe verhoudt Liu’s nieuwe natuur zich tot de alsmaar toenemende behoefte aan landbouwgrond? En is woestijn niet ook gewoon natuur?

Lamers vroeg zich af hoe we voorkomen dat de lokale bevolking arm wordt. We denken dat we steeds meer goederen moeten produceren, maar dat is een verspillende, weinig effectieve en zeker geen duurzame manier van leven. Met zeven miljard mensen, en per twaalf jaar een miljard erbij, kan dat volgens Liu gewoon niet. Er moet een nieuw model komen. En met dit model kun je volgens Liu het oorspronkelijk functioneren herstellen. Het is bewezen dat je hiermee het hydrologisch functioneren en de vruchtbaarheid kan herstellen. Er zijn enorme gebieden die zijn aangetast en dus zijn er kansen te over. Bovendien schep je er banen mee voor miljoenen mensen.

Rijkdom

Met Annelies van Uden ging Liu in discussie over de rol die de economie en rijkdom speelt in dit verhaal. Rijkdom komt niet voort uit schaarste, het komt van overvloed. Goed functionerende ecosystemen zijn de basis voor rijkdom. De producten en diensten die ze voortbrengen zijn maar afgeleiden, dat moeten we niet vergeten. En die afgeleiden kunnen geen grotere waarde hebben dan de basis waar zij uit voortkomen. Dat is een proleem binnen ons huidige economische systeem, waarin producten en diensten een economische waarde vertegenwoordigen, maar de basis, het ecosysteem heeft geen waarde. Dat kan niet kloppen. De economische theorieën die wij erop na houden en de wereldwijde economische structuur die wij gecreëerd hebben, zijn volgens Liu dan ook gebaseerd op een denkfout. En als we die denkfout generaties lang doorgeven, wordt de fout steeds ernstiger.

Rijkdom is gelukkig zijn, in de natuur leven, schone lucht inademen. Geen last hebben van chemische vervuiling en andere problemen. Wij hechten waarde aan de natuur op een economische manier, maar misschien moeten we haar intrinsiek waarderen. Het is tijd voor en nieuwe invulling, een herijking van onze waardestelsels. Zoals het monetaire waardestelsel. Met geld op zich is niets mis, maar we moeten ons wel afvragen waar het op gebaseerd is. Als het gebaseerd is op functionerende ecosystemen, is de toekomst rooskleurig. Als we het blijven baseren op productie en consumptie, zal alles verwoestijnen.

Door: Heleen van der Meulen