Zoek in de site...

Column: "Hoe maak je de wereld groter?"

Pokémon Go. De nieuwe blik naar buiten?
Actualiteitencollege met filosoof Laurens Landeweerd 
Dinsdag 6 september 2016 | 12.45 - 13.30 uur | Hal Erasmusgebouw

Hoe maak je de wereld groter?

Column door Joyce Gusman

Wordt onze wereld ‘meer’ of uitgebreider door augmented reality? Laten we om te beginnen eens kijken wat ‘augmented reality’ nu eigenlijk is. Letterlijk vertaald betekent dat ‘vergrootte of toegevoegde realiteit’. De realiteit wordt groter gemaakt, er wordt iets aan toegevoegd. Dat wordt duidelijk in Pokémon Go. Als je een Pokémon gaat vangen, zie je op je beeldscherm de buitenwereld door middel van de camera, maar je ziet meer dan dat: er is een Pokémon verschenen op je scherm. Die zie je niet zonder je telefoon.

Het antwoord lijkt simpel: er is iets meer, namelijk een Pokémon, dus de wereld wordt uitgebreider door Pokémon Go. Toch is het antwoord iets gecompliceerder. De wereld is niet simpelweg een optelsom van alle zaken die er zijn. Het is dus ook niet zomaar zo dat als er meer dingen zijn, de wereld dus groter is. Om zinvol over de wereld te kunnen spreken, hebben we het over een betekenisvolle wereld. De vraag kunnen we dan dus herformuleren naar “Wordt onze wereld betekenisvoller door augmented reality?”

Om die vraag te kunnen beantwoorden, wil ik graag één manier waarop de wereld betekenis voor ons kan hebben uitlichten. Dit doe ik met behulp van de Amerikaanse psycholoog J.J. Gibson. In de jaren ’70 van de vorige eeuw bedacht hij het concept “affordances”. Heel simpel gezegd zijn affordances de uitnodigingen die de wereld je geeft. Zo nodigt een stoel je bijvoorbeeld uit om te zitten, en een appel nodigt je uit om te eten. Volgens Gibson ligt deze handelingsmogelijkheid in het object zelf.

Ik zou daartegenover willen zetten dat handelingsmogelijkheden liggen in de interactie tussen het individu en het object. Het kan namelijk zo zijn dat affordances niet voor iedereen gelden. Als ik in de cockpit van een vliegtuig zou zitten, zouden alle lampjes, knopjes en schakelaars mij niet uitnodigen om met dat vliegtuig te gaan vliegen. Dat is zo, omdat ik simpelweg niet weet hoe ik met een vliegtuig moet vliegen. Voor een piloot is dat anders: een cockpit nodigt haar wel uit om te zullen gaan vliegen. Het is hetzelfde object, en toch ontvang ik geen uitnodiging, maar de piloot wel. Dat zou niet mogelijk zijn als de affordance uitsluitend in het object zou liggen.

Affordances verlenen betekenis aan de wereld. Doordat de wereld mij allerlei handelingsmogelijkheden presenteert, waarop ik al dan niet kan reageren, krijgt de wereld voor mij waarde. Ik zie geen willekeurige objecten, ik zie betekenisvolle gehelen. Het object stoel heeft betekenis gekregen, omdat ik er op kan gaan zitten. De vraag kan dan wederom geherformuleerd worden naar “Zorgt augmented reality ervoor dat er nieuwe affordances zijn?”

Op die vraag wil ik met een volmondig ‘ja’ antwoorden. Een augmented reality spel zoals Pokémon Go laat nieuwe handelingsmogelijkheden in de wereld zien. Een Pokémon die verschijnt nodigt je uit hem te vangen; een Pokéstop een paar straten verderop nodigt je uit om ernaartoe te lopen. Hierdoor worden spelers zelfs gedwongen hun wereld uit te breiden: het spel moedigt je aan om erop uit te trekken en nieuwe dingen te ontdekken. Niet alleen nieuwe Pokémon, Pokéstops of Gyms, maar ook nieuwe kunst of andere bezienswaardigheden. Die Pokéstops die iedere speler moet bezoeken, zijn namelijk vaak gelokaliseerd bij bepaalde bezienswaardigheden. De uitbreiding van je wereld ligt dus niet alleen op het scherm van je smartphone, maar juist ook daarbuiten. Pokémon Go vergroot