Zoek in de site...

Een goede game laat ons vrijheid ervaren

A1_RR_videoDe filosofie van videogames | Lezing met game-fragmenten
Lezing door filosoof Stefan Schevelier
11 april 2017

Podcast | Foto's

Lees het Twitterverslag

Politiek filosoof Stefan Schevelier is een fervent gamer. En hoe kun je een lezing over gamen beter beginnen dan door live een spel te spelen? Schevelier ging gewapend met een controller bij de bezoekers in het publiek zitten. Tijd voor de onderwaterwereld van Bioshock, een spel dat je speelt in een stad die gemodelleerd is volgens de beginselen van Ayn Rands filosofie.

(c)-Ted-van-Aanholt_Stefan-SchevelierDagelijks leven

Spellen als Bioshock lenen zich uitstekend voor een filosofische analyse. Schevelier stelde allereerst vast dat je het dagelijkse leven altijd als jezelf ervaart. In een game is dat anders: je ervaart via het personage dat je speelt. “Mijn stelling is dan ook dat onze ervaring van de werkelijkheid een aantal eigenaardige eigenschappen heeft die games naar voren kunnen brengen.” In die context verwees Schevelier naar filosoof Thomas Nagel, die via een filosofisch experiment de vraag stelde hoe het is om een vleermuis te zijn. “Vanuit een wetenschappelijk oogpunt valt goed te verklaren hoe echolocatie functioneert en hoe vleugels fladderen. Maar weet je dan ook hoe het is om een vleermuis te zijn? Nee, wetenschap kan ons niet alles over de ervaring vertellen.”

Vincent van Gogh

Een andere vorm die ons een glimp van de werkelijkheid kan tonen is volgens Schevelier de schilderkunst. Hij laat een werk van Vincent van Gogh zien; Caféterras bij nacht. “Dit is geen realistisch schilderij. Het is overtuigend geen representatie van een terras. Van Gogh probeerde zijn ervaring op het doek te krijgen. Hij neemt dan ook op de koop toe dat hij groene verf gebruikt in plaats van blauwe. Dat laat hij zo omdat hij de emoties die in hem omgaan wil vatten.” De kunstvorm film is al een wat complexere kunstvorm: bewegende beelden volgen elkaar op. “Daarin kun je andere ervaringen vastleggen omdat de dimensie tijd ook een rol speelt.”

Robotdino’s

Hoe zit dat dan met games? Neem Horizon Zero Dawn. Je wordt meegevoerd in dat spel, maar dat komt niet alleen door het foto-realisme. Natuurlijk, de wolken zijn levensecht en ook de robotdino’s zijn reuze interessant. Maar wat zuigt je nu echt in dat spel?  Schevelier: “Het feit dat je op een zinvolle manier kunt interacteren met je omgeving. Je kunt schuilen achter een rots voor de dreiging van dino’s en door het gras sluipen om je te camoufleren.” Sommige games gaan nog verder in het creëren van zo’n ervaring. Neem het spel Commander Shepard, waarbij je zelf het geslacht, uiterlijk, de keuzes en de woorden van commandant Shepard mag kiezen. Zo wordt een verhaal gecreëerd dat heel eigen voelt.

Geloofwaardige game

Game-developers zetten ook trucs in om de ervaring geloofwaardiger te maken. Neem het spel Mirror’s Edge. Je begeeft je daarbij als een personage genaamd Faith door een stad. Ze is een runner die heel goed is in parcours. Ze kan dus als een speer door een stedelijke omgeving bewegen. De meeste mensen zijn echter geen goede parcoursrunner. De makers van de game moesten dus iets bedenken om die ervaring te creëren. Dat deden ze door de route die je kunt nemen met een bewegende rode streep te markeren. Die symboliseert dat zo’n runner altijd weet waar hij naartoe gaat. Omdat je in de echte wereld niet zo’n bewegwijzering tegenkomt, moet Faith een bril opzetten. Zo wordt de ervaring geloofwaardiger gemaakt.

Moreel

Er is nog een moreel aspect in games dat Schevelier graag wil benadrukken: vrijheid. “Je kunt invloed uitoefenen op een spel. Je hebt de vrijheid om in de wereld van het spel rond te wandelen. Vrijheid wordt in games vaak binair voorgesteld: er zijn twee alternatieven, vaak een goede en een kwade. In Bioshock word je bijvoorbeeld voor de keuze gesteld: red je het leven van een kind, of zet je haar DNA-materiaal in voor je eigen gewin. Keuzes worden vaak zwart-wit voorgesteld, terwijl je niet de keuze hebt om simpelweg uit de situatie te stappen.” Uit het terecht bejubelde Zelda stijgt een ander beeld van vrijheid op. Die spelwereld biedt heel veel opties om zinvol te interacteren met de omgeving. Er zijn substantiële ervaringen, zoals een beloning, maar je kunt ook een pot oppakken en die kapot gooien zonder reden. Dat heeft meer weg van Wanderlust: rondlopen in een wereld zonder echte ankerpunten, op zoek om je weg te vinden.

(c)-Ted-van-Aanholt_Frank-van-CaspelE-sports

Frank van Caspel is de oprichter van de stichting e-sports Nederland. Hij organiseerde de eerste Dutch Starcraft League en is groot fan van e-sports. Maar wat zijn dat eigenlijk? Van Caspel: “Niet elke game valt in de categorie e-sports. Het gaat om competitief gamen. Denk aan League of Legends, Starcraft, Counter Strike en FIFA. Zulke games hebben gemeen dat er een competitie is tussen mensen. E-sports kwamen op toen mensen begonnen te kijken naar die wedstrijden. Er zijn platforms die e-sports wedstrijden live streamen. Op dit moment streamen 2 miljoen gamers maandelijks hun wedstrijden online en honderd miljoen mensen kijken mee.”

Marketeers

(c)-Ted-van-Aanholt_DiscussieNiet alleen online gaming kan rekenen op een grote club toeschouwers. Van Caspel gaat zelf met vrienden weleens naar de kroeg om een avond Starcraft wedstrijden te kijken. Barcraften, noemen ze dat. Er zijn verschillende evenementen waarbij soms wel 45.000 bezoekers in een stadion kijken naar een game. Ook de Ahoy was eens tot de nok gevuld met e-sports fanaten. De populariteit van de online wedstrijden zorgt ervoor dat bedrijven, vanwege commerciële kansen, interesse hebben in de sector. Dit jaar worden bijna tweehonderd miljoen toeschouwers verwacht, en dat is interessant voor marketeers. Ook vanuit de wetenschap is er belangstelling. Volgens Van Caspel is gaming-gerelateerd onderzoek in opkomst. Adam Nobel heeft aan de Radboud Universiteit een promotieonderzoek gedaan. Hij onderzocht of spelers van Starcraft beter zijn in het managen van stress in het dagelijks leven. Dat bleek het geval te zijn.

Door: Karlijn Ligtenberg

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.