Zoek in de site...

Alcoholgebruik en de rol van de arts

AlcoholAlcohol en de rol van de arts
Lezing en discussie met verslavingsarts Mary Janssen van Raay en arts-onderzoeker Isabelle Munsterman
Radboud Reflects Maand van de Ethiek @Radboudumc i.s.m. MFVN
30 mei 2017

In het kader van de Maand van de Ethiek streek Radboud Reflects in mei 2017 neer op het Radboudumc. Artsen in opleiding kwamen samen om na te denken over het thema alcohol. Wat doet alcohol met het lichaam? Wanneer is alcoholgebruik overmatig en dus problematisch? En wanneer en hoe grijp je als arts in?

Negen liter

(c) Ted van AanholtDe gemiddelde Nederlander drinkt ruim negen liter alcohol per jaar en dat gebruik zorgt voor een ziektelast van zo’n 2,6 miljard euro. Ondertussen weten we dat Nederland in de top drie staat van Europese landen met problematische drinkers. Alcohol slaat op de lever. In eerste instantie treedt vervetting van de lever op. In het tweede stadium treedt ontsteking op en als dat lang genoeg duurt, gaat de lever verlittekenen. Het laatste stadium is levercirrose. Buiten de effecten op de lever is ook bekend dat de hoeveelheid suiker in alcohol mensen dik maakt en leidt tot bloeddrukverhoging, nog los van de somberheidsklachten die op lange termijn optreden.

Alcoholvrije maand

Wat gebeurt er met je lichaam als je het drinken van alcohol tijdelijk staakt? Het is bekend dat een staking van het alcoholgebruik niet al te ernstige schade kan terugdraaien. Arts-onderzoeker Isabelle Munsterman van het Radboudumc deed in samenwerking met het televisieprogramma De Kennis van Nu  een klein onderzoek naar het effect van een droge maand op de gezondheid. Tien mannen en zes vrouwen uit dezelfde straat in Nijmegen deden mee aan het onderzoek van Munsterman, net als een vergelijkbare controlegroep van geheelonthouders.

Effecten

Wat bleek? De groep proefpersonen die een maand stopte met drinken had na die maand een afname van het buikvet en ook het gehalte ferritine – dat iets zegt over stress in levercellen – was afgenomen. De proefpersonen vonden zichzelf ook wat socialer dan de controlegroep. Munsterman zag ook dat de positieve effecten snel weer wegebben wanneer het drankgebruik weer toeneemt. En toch, zegt Munsterman, als je élk jaar een droge maand houdt, heb je op den duur een jaar niet gedronken. Dat is toch mooi meegenomen.

De cijfers

Mary Janssen van Raay, verslavingsarts, heeft in haar werk dagelijks te maken met mensen die verslaafd zijn aan alcohol of andere middelen. Ze trapte af met een citaat van psychiater René Kahn: ‘Het drinken van alcohol is na het roken van tabak, de belangrijkste vermijdbare oorzaak van sterfte ter wereld.’ Toch gebruiken heel veel mensen alcohol. In Nederland drinkt driekwart van de mensen tussen 12 en 65 jaar alcohol. Een kwart van die leeftijdscategorie rookt ook. Ruim acht procent van de bevolking drinkt volgens het CBS overmatig, vertelde Janssen van Raay.

Praten over alcoholgebruik

(c) Ted van AanholtWaar komt dat probleem nu precies vandaan? Janssen van Raay zegt dat veel mensen tegenover een arts niet open zijn over het alcoholgebruik. Zo iemand vertelt bij de huisarts wel over slaapproblemen en depressieve gevoelens, maar legt niet de link met de glazen alcohol die dagelijks naar binnen gaan. Wat ook meespeelt: iedereen drinkt wel eens wat. Dat maakt dat veel drankgebruikers het zo normaal vinden dat ze het probleem niet zien. En er zijn natuurlijk artsen die zelf drinken, en het daarom lastig vinden het gesprek aan te gaan.

Pscycho-educatie

En dat is jammer, vindt Janssen van Raay. “Zo laat je de kans schieten om met een patiënt te reflecteren op diens gedrag. Psycho-educatie is zo belangrijk. Vraag aan die patiënt: weet u wat het effect is van alcohol? Veel mensen hebben geen benul van de invloed op het cholestorolgehalte, de nachtrust en stemmingen. Bovendien laten we een aanzienlijke ziektelast voor de maatschappij liggen als we het alcoholgebruik niet bespreekbaar maken. Mensen kunnen zichzelf niet ontwikkelen wanneer ze last hebben van overmatig alcoholgebruik.”

Rol van de arts

Wat moet er gebeuren om artsen in de actie-stand te krijgen? Wat is er voor nodig om met patiënten te spreken over hun alcoholgebruik? Janssen van Raay: “In eerste instantie moeten patiënten weten welke vermijdbare schade alcohol aanricht. Ze moeten voldoende geïnformeerd zijn over de schadelijke effecten om vanuit daar een besluit te nemen. Het is bovendien belangrijk dat een arts leert reflecteren op zijn of haar eigen opvattingen over alcohol. En, heel belangrijk, artsen moeten echt oefenen met motiverende gespreksvoering. Dat houdt ook in dat je als arts bereid bent om over de shit in het leven van mensen te praten. Er is zó veel aan de hand. Probeer er achter te komen wat het alcoholgebruik triggert. Dat vraagt om een empathisch, luisterend oor. Kom niet meteen met een oplossing op de proppen, maar hoor en verdraag van een patiënt dat hij een heel naar verhaal te vertellen heeft. Eenzaamheid is een groot probleem – zeker bij senioren. Dan heb ik het nog niet over jeugdtrauma’s, waar veel verslaafden last van hebben. Veel van hen hebben te lijden gehad onder verwaarlozing en misbruik. Ook de overgang en relaties kunnen voor problemen zorgen.”

Door: Karlijn Ligtenberg

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.