Zoek in de site...

“We moeten ideologie weer terugbrengen in onze machtspolitiek”

terugblik holslagDe wereldorde op zijn kop | Lezing door politicoloog | Jonathan Holslag | Donderdag 28 september 2017 


"Wat een geweldig inspirerende spreker!" (uit een deelnemersevaluatie)

Podcast

De wereldorde verandert in rap tempo. Terwijl de Verenigde Staten zich onder leiding van Trump vooral op zichzelf richten onder het hun ‘America First’, groeit China stilletjes door als grootmacht. Volgens Jonathan Holslag, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Vrije Universiteit van Brussel, heeft dit grote gevolgen voor Europa, dat aan zichzelf lijkt te zijn overgeleverd. Wat betekent dit voor ons? Hoe kunnen wij ons staande houden in deze nieuwe wereld?

Vertrouwen

De macht evolueert weg van de Atlantische regio, de Verenigde Staten en Europa, naar de Oosterse regio’s als China en Rusland”, stelt Holslag stevig vast. Er zijn verschillende factoren die een rol spelen bij het ontstaan van deze nieuwe internationale orde. De achterblijvende economische groei is hierin erg belangrijk: “Sinds de economische crisis hebben we weinig vooruitgang geboekt. Ondanks het toenemende optimisme, blijft de groei in koopkracht uit”. Ook het vertrouwen in de economie is sterk afgenomen: bedrijven investeren minder in capaciteit. Terwijl de Europese economie gestaag groeit, groeien andere economieën in een razend tempo. Onze rol in de wereldpolitiek wordt hierdoor kleiner en kleiner.

Foto: Ted van Aanholt

Verdeeld Europa

In het machtsvacuüm dat ontstaat duiken verschillende spelers op die hun invloedssfeer proberen te vergroten, zoals Rusland en Turkije. Het alternatief dat deze landen bieden is echter niet bepaald constructief voor de Europese waarden en normen. Om onze waarden te verdedigen en een tegenwicht te bieden, moet Europa volgens Holslag eendrachtiger worden. “We zien echter het tegenovergestelde gebeuren. Er lijkt een compleet gebrek aan samenhang te zijn en nationalistische en eurosceptische partijen winnen terrein. De internationale druk wordt omgezet in angst en verdeeldheid, terwijl we juist zouden moeten samenwerken.”

Afhankelijkheid

De druk van buitenaf wordt steeds groter, omdat we steeds afhankelijker worden van andere wereldmachten. “Aan de ene kant zijn we grotendeels technologisch afhankelijk van de Verenigde Staten. Dit gaat dan voor een groot deel om militaire technologie en informatica. Het gevolg is dat onze kennisintensieve industrie achterblijft en we als het ware een technologisch aanhangsel van de Verenigde Staten zijn geworden.”   Aan de andere kant wordt de druk vanuit China steeds groter. Dit gaat dan vooral om de niet-kennisintensieve sectoren, zoals de massaproductie van goedkope producten. “De Europese fabrieken kunnen amper concurreren met hun Chinese tegenhangers, terwijl we meer Chinese producten blijven kopen." Er vindt als het ware een omgekeerde opiumoorlog plaats: "De chinezen maken ons verslaafd aan import van goedkope massaproducten.” Dit is niet zonder gevolgen: "Zowel China als de Verenigde Staten drukken via publieke diplomatie een grote stempel op Europees beleid. Dit gebeurt erg gesofisticeerd, door bijvoorbeeld lezingen vanuit het buitenland te financieren. Wanneer er dus discussies over handel en politiek plaatsvindt, kan Europa nauwelijks nog voor zichzelf nadenken." Ook in de politiek komt het steeds vaker voor dat politici zich laten omkopen of beïnvloeden. Zo heeft Holslag van dichtbij meegemaakt hoe de Europese Unie heeft afgezien Chinese milieuvervuiling te bestraffen, ondanks de bewijzen hiervoor. Buitenlandse invloeden werken steeds verder door op ons eigen beleid.

Foto: Ted van Aanholt

Strijdvaardigheid

Toch betekent dit niet dat Europa de strijd verloren heeft, betoogt Holslag. “De kern van het probleem is niet zozeer de directe bedreiging van grote landen, maar Europa’s eigen inherente zwakte. We zijn onze eigen strijdvaardigheid en streven naar vooruitgang verloren. Daarmee zijn we vergeten de condities te verbeteren voor bedrijven om een zwaardere industrie op te bouwen.” Zolang we dat niet doen, blijven we volgens Holslag economische en militaire draagkracht verliezen. Wat essentieel is voor Europa is om die strijdvaardigheid terug te vinden. “We hebben als Europeanen veel invloed, maar hier moeten we wel gebruik van maken. In plaats van antwoorden te zoeken in nationalisme en xenofobie moeten we ons richten op positief ondernemerschap en duurzaamheid om ook in de toekomst relevant te blijven.”

Ideologische machtspolitiek

We moeten weer de trots en ambitie terugbrengen in de samenleving, betoogt Holslag. Maar dit is niet iets wat tot uiting kan komen in de grondwet: het zal vanuit de burgers zelf moet komen. “Het gaat er juist om hoe we ons gedragen in het dagelijkse leven. Door als mensen te streven naar het goede zullen we veel beter aanvoelen waar we eigenlijk heen moeten.” Het is belangrijk dat we het heersende cynisme overwinnen. Met een nieuwe moraal zouden we ons moeten richten op de machtspolitiek. “Door macht en idealen te koppelen kunnen we echt iets moois bereiken, in plaats van rondjes te blijven draaien. Door ideologie weer terug te brengen in de machtspolitiek, moeten we proberen onszelf staande te houden in de nieuwe wereldorde.”

Verslag: David Leeftink

Aankondiging

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.