Zoek in de site...

Beschaafde minachting als antwoord op politiek rechts?

Terugblik en index plaatje strengerThe End of Political Correctness | Lecture by psychologist Carlo Strenger | Tuesday 7 November 2017 | 19.30 - 21.00 hrs. | Collegezalencomplex Radboud University

Podcast | Video

Kun je andere culturen verachten zonder te haten en dehumaniseren? Dat is de vraag die psycholoog Carlo Strenger, verbonden aan de Universiteit van Tel Aviv, centraal stelde in zijn lezing voor Radboud Reflects. Politieke correctheid zet onze liberale orde volgens Strenger onder druk en geeft politiek rechts de ruimte om met kritiek op andere culturen aan de haal te gaan. Dit bracht hem tot het schrijven van Beschaafde Minachting: een handleiding voor het verdedigen van onze vrijheid, naar het Nederlands vertaald door Uitgeverij Klement. Het strijdlied van Strenger is kort en krachtig: we moeten leren beschaafd te minachten. Wordt dit de nieuwe kritische middenweg tussen politiek correcten en rechts extremisten?

The right to have rights

“Ik heb de neiging boeken te schrijven over dingen waar ik me druk om maak”, stelt Strenger. In de laatste tien jaar was dat onze liberale orde, die voor zijn gevoel onder druk staat. Daarmee doelde hij op de globale orde die door Hannah Arendt is samengevat als the right to have rights. Arendt had goede redenen om deze frase te munten. Ze moest zelf vluchten uit Duitsland omdat ze joods was en toen ze in de Verenigde Staten aankwam, bleef ze lang zonder staatburgerschap. “Het idee dat mensen het recht hebben om rechten te hebben is deel van mijn persoonlijke verhaal”, vertelt Strenger. “Wanneer ik verhalen hoor over mensen die niet dat recht hebben, het idee dat er mensen zijn buiten de liberale orde, vind ik dat moeilijk te accepteren.”

Foto: Ted van Aanholt

Kwetsbare idealen

Strenger vraagt zich af hoe het kan dat de liberale orde zo kwetsbaar is in momenten van crisis. “De liberale orde is een ontzettend ingewikkeld complex van cultuur en instituties die elkaar in evenwicht houden en zich baseert op feiten en geweldloosheid.” De generaties na de babyboomers zien de liberale orde volgens Strenger echter steeds meer als een grondrecht zonder te weten wat onze liberale waarden daadwerkelijk inhouden. “Ze weten niet meer wat nodig is om de liberale orde te verdedigen.”

Het einde van de vanzelfsprekendheid

De periode tussen 1995 en 2000 was een tijd van grote economische groei en was ongeëvenaard in de geschiedenis van de mensheid. Maar deze periode van economische voorspoed bleek uiterst kwetsbaar. “Iedereen weet waarschijnlijk nog precies waar hij of zij was op 11 september 2001. Sindsdien begrijpen we dat de liberale orde de wereld niet vanzelf zou veroveren, zoals Fukuyama destijds had voorspeld. We moeten ons realiseren dat we onze idealen moeten verdedigen tegen de krachten die erop werken.”

Foto: ted van Aanholt

De paradox van de democratische kennis

De kracht van buitenaf die op dit moment onder een vergrootglas ligt, is de radicale islam. "We worden overspoeld met claims dat Europa islamiseert en dat de radicale islam Europa's grootste gevaar is”, vertelt Strenger. “Maar de gemiddelde moslimpopulatie in Europa ligt rond de 5% en zal groeien tot maximaal 8% in 2035. In tegenstelling tot wat de populistische politici claimen, is het grootste percentage van deze mensen goed geïntegreerd in de Europese samenlevingen, niet betrokken bij terrorisme en zijn ze niet tegen de fundamenten van de liberale orde”. In Beschaafde Minachting is veel aandacht voor wat Strenger noemt ‘verantwoorde meningsvorming’. Strenger stelt dat het heel gemakkelijk is om op andermans emoties in te spelen, maar dat het juist de kunst is om anderen te overtuigen door middel van eerlijke cijfers en oprechte claims. “De paradox is dat toegang tot kennis gedemocratiseerd is, maar juist de populisten de feiten niet kennen. Hoe kan het zo zijn dat feiten voorhanden zijn, maar toch een verschuiving heeft plaatsgevonden naar politiek rechts, met als meest dramatisch voorval de overwinning van Donald Trump?” Het antwoord op deze vraag ligt volgens Strenger vooral in politieke correctheid.

Beschaafde minachting

Politieke correctheid is dominant geworden in onze westerse cultuur, maar tot een punt dat het destructief is geworden voor onze eigen idealen. Daarom pleit Strenger voor wat hij ‘beschaafde minachting’ noemt: ”Beschaafde minachting definieer ik als een houding op grond waarvan mensen geloofsuitspraken, handelwijzen en waardebepalingen van anderen mogen verachten, wanneer deze irrationeel, immoreel of zelfs onmenselijk zijn.” Strenger voegt daaraan toe dat minachting zich echter nooit tegen het individu mag richten, alleen tegen zijn of haar opvattingen. ”Het richt zich tegen meningen, geloofsinhouden en waarden.” Beschaafde minachting is de vaardigheid om te verachten zonder te haten of te dehumaniseren. “Het doel is om met elkaar te kunnen samenleven, niet om het per se met elkaar eens te zijn.”

Door: Berit Akse

Podcast:

Aankondiging


Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Do you want to stay up to date about our activities? Please sign in for the English newsletter.