Zoek in de site...

Zijn de insecten aan het uitsterven?

Terugblik en index plaatje insectsWhere Have All the Insects Gone? | Lunch lecture by ecologist Caspar Hallmann| Radboud Reflects Month of Ethics @ Faculty of Science | Tuesday 14 November 2017 | 12. 45 – 13.30 hrs | Central Hall Huygens building (Noordstraat) Radboud University

Podcast

De laatste 25 jaar is maar liefst drie kwart van de insectenpopulatie uitgestorven. Deze schokkende resultaten kwamen uit recent onderzoek van de Radboud Universiteit, waar spreker Caspar Hallmann onderdeel van heeft uitgemaakt. Alhoewel het gevoel dat er minder insecten waren al langer aanwezig was, is dit het eerste onderzoek dat ons laat zien hoe slecht de onderste laag van de voedselketen er werkelijk voor staat. In de Maand van de Ethiek voor de Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica presenteerde Hallmann het baanbrekende onderzoek voor een volle hal in het Huygens gebouw. Na afloop ging hij in gesprek met programmamaker Rob van de Ven om de gevolgen en mogelijke oplossingen voor deze ecologische ramp te bespreken.

Pesticiden en de voedselketen

In Nederland is de vogelpopulatie aan een hevige verandering onderhevig, bleek uit onderzoek drie jaar geleden. De hypothese was dat de vogels insecten aten die vergiftigd waren door het pesticidengebruik in de landbouw. Doordat de agrocultuur de insecten infecteerde, sloeg dit over op andere dieren in de voedselketen. Het onderzoek naar de vogelpopulatie heeft naast de ecologische problemen van de vogels zelf, ook de ecologische ramp onder insecten op de kaart gezet. Hoewel we nog erg veel niet weten over insecten, zijn de gevolgen van de ecologische ramp van ongekende schaal. “Wanneer we kijken naar de onderzoeksresultaten, zien we dat de afname van het aantal insecten meer dan 33.000 verschillende soorten beïnvloedt!”, concludeert Hallmann. “Omdat de afname zich betrekt op alle insectensoorten, is er meer aan de hand dan slechts een toevallige afname van enkele soorten. We hebben het hier over een grootschalige verandering in de natuur die enorme gevolgen met zich mee zal brengen.”

Het meten van de insecten

Om onderzoek te doen naar hoeveel insecten daadwerkelijk nog in de natuur leven, heeft Hallmann samen met de rest van het onderzoeksteam de biomassa van verschillende omgevingen gewogen. Dit wil zeggen dat de insecten gelokt worden en automatisch gevangen worden in een potje. Naarmate er meer insecten in de val trappen, wordt het potje zwaarder en krijgt het een nieuw gewicht. Deze toename in gewicht is de biomassa en geeft ons een indicator van hoe ecologisch dichtbevolkt een bepaald gebied is. Waar in de jaren ’80 de gemiddelde biomassa nog op 20 gram zat, is deze nu afgezakt naar slechts 5 gram. Deze afname komt in bijna alle gemeten gebieden voor. Dat er sprake is van een grote ecologische verandering is dus niet te ontkennen.

De oorzaak

Er zijn verschillende factoren die een invloed kunnen spelen bij het massaal sterven van de insecten. Belangrijke factoren kunnen bijvoorbeeld de klimaatverandering zijn, die ervoor zorgt dat de temperatuur minder aangenaam is geworden, en de landschapsverandering, doordat wilde natuur steeds meer plaats moet maken voor landbouw of nieuwbouw. Toch zijn dit volgens Hallmann niet de doorslaggevende zaken: “Wanneer we alle verschillende factoren met de grootte van hun invloed in één grafiek zetten, zien we dat ze elkaar opheffen. Zo heeft bijvoorbeeld het veranderende landschap een negatieve invloed, maar dit wordt gecompenseerd door andere factoren. De massale daling in insecten is dus niet te verklaren uit deze oorzaken.” Alhoewel er nog steeds niet met zekerheid gezegd kan worden wat de precieze oorzaak is, zijn de pesticiden gebruikt door boeren momenteel de hoofdverdachte. Toch zijn er nog andere mogelijke oorzaken waar nog niet genoeg onderzoek naar gedaan is om deze uit te sluiten, zoals overvoeding of de afname in natuuroppervlakte. “Alhoewel pesticiden een grote invloed lijken te hebben op de insectenbevolking, kunnen we nog niet met zekerheid zeggen wat de definitieve oorzaak is. De kans dat het een combinatie van verschillende factoren is, lijkt erg groot.”

Wat kunnen we doen?

Toch is het volgens Hallmann tijd om actie te ondernemen. “Dat we de precieze oorzaak niet definitief kunnen aanwijzen, betekent niet dat we moeten wachten met het bestrijden van het probleem. De cijfers laten zien dat er een enorm ecologisch probleem is ontstaan, dat onmiddellijke aandacht nodig heeft.” De beste manier om tot herstel van de insectenpopulatie te komen zou daarom zijn om bijvoorbeeld de pesticiden te verbieden. Alhoewel deze maatregel niet met volledige zekerheid effectief zal zijn, hebben we geen tijd meer om te wachten op een definitieve oplossing vanuit de wetenschap.

“Gelukkig zijn insecten als soort ontzettend weerbaar tegen uitsterven. Het is in de geschiedenis maar liefst vijf keer eerder gebeurd dat de insecten erg onder druk stonden.” Desondanks zullen we echter actie moeten ondernemen om de insecten te redden. Binnen de Europese Unie staat het verbieden van pesticiden inmiddels hoog op de agenda en in Engeland is het al verboden. Daarnaast kunnen we ook zelf helpen: “Dit kan door bijvoorbeeld meer groen in je tuin te maken, en daarmee meer leefgebied voor insecten te scheppen. Ook is het belangrijk om verantwoorde keuzes te maken met de producten die we kopen. Als we echt willen dat er iets verandert, moeten we overwegen om niet langer producten te kopen waar pesticiden voor zijn gebruikt.”

Door: David Leeftink

Podcast:

Aankondiging

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Do you want to stay up to date about our activities? Please sign in for the English newsletter.