Zoek in de site...

Een toekomst met grote biodiversiteit is mogelijk wanneer we nu keuzes maken die dat als gevolg hebben

De onzichtbare eco-crisisDe onzichtbare eco-crisis. Hoe krijg je er grip op?| Dubbelcollege door toekomstonderzoeker Sietske Veenman en plantenecoloog Hans de Kroon | Dinsdag 23 januari 2018 | 19.30 – 21.00 uur | LUX, Nijmegen

"Ik dacht in eerste instantie: hoe krijgen ze die twee onderwerpen bij elkaar. Dat is af en toe wonderwel gelukt. Ik merk dat het is blijven hangen omdat ik de dag daarna (gisteren) aan verschillende mensen kon vertellen wat ik heb meegemaakt. Voor mij een goede graadmeter." (uit een deelnemersevaluatie)

Hoe krijgen we grip op een ecologische crisis waarvan we nauwelijks door hebben dat die plaatsvindt? Ondanks het feit dat onze autoruiten aanzienlijk schoner blijven in de zomer, hebben we weinig gemerkt van de dramatische afname van insecten in onze omgeving. De crisis voltrok zich in het onzichtbare, het ongrijpbare. Hoe moeten we daarmee omgaan? Toekomstonderzoeker Sietske Veenman en experimenteel plantenecoloog Hans de Kroon gingen in gesprek onder leiding van filosoof en programmamaker Lisa Doeland en kwamen tot een aantal handvatten voor hoe wij over de toekomst na kunnen denken en met deze crisis om kunnen gaan.

Foto: Ted van Aanholt

Denken over de toekomst

Er zijn verschillende manieren om na te denken over de toekomst, maar geen van alle zijn makkelijk of eenduidig. Nadenken over de “waarschijnlijke toekomst” kan worden gedaan door middel van forecasting. Forecasters trekken patronen uit het verleden en heden door om zo een voorspelling te kunnen doen over de toekomst. Dit resulteert in een verrassingsvrije toekomst, maar heeft als nadeel dat er geen rekening gehouden kan worden met het onverwachte. Is het immers niet zo dat in het verleden behaalde resultaten geen garantie bieden voor de toekomst? Nadenken over de “wenselijke toekomst” doen we door middel van backcasting. We denken na over een wenselijke uitkomst van ons handelen. Met die visie nemen we een stapje terug om actie te ondernemen waarvan we verwachten dat het de wenselijke uitkomst zal hebben in de toekomst. Deze manier van over de toekomst nadenken heeft als nadeel dat er maar één toekomstperspectief wordt geformuleerd. Dan is er nog foresight, een manier van nadenken over de toekomst met behulp van scenario’s, waarbij verschillende mogelijkheden onderzocht worden en zo meerdere toekomsten worden onderzocht.

De toekomst ligt in het heden

“De toekomst is open, maar niet leeg”, legt Veenman uit. Dit houdt in dat we nog veel kunnen vormen aan onze toekomst door middel van keuzes die we maken in het heden, maar bepaalde toekomsten zijn wel voorgesorteerd. Bij dit voorsorteren van mogelijke toekomsten speelt framing een rol. Iedereen heeft bepaalde frames. Een frame is een soort kapstok die is opgebouwd uit overtuigingen en ideeën en deze kapstok geeft ons ideeën over hoe de toekomst eruit komt te zien en bepaalt voor een deel welke keuzes we gaan maken. Voor iemand met het frame dat de biodiversiteit afneemt vanwege overmatig gebruik van pesticiden, is het aannemelijker dat de keuze gemaakt zal worden om biologisch voedsel te kopen, dan voor iemand met het frame dat afname van de biodiversiteit inherent is aan de menselijke vooruitgang. Vanwege de verschillende frames die mensen kunnen hebben, zijn er ook verschillende verledens, hedens en mogelijke toekomsten.

Foto: Ted van Aanholt

Het verhaal en de cijfers

Maar hoe moeten we omgaan met deze verschillende hedens om tot een toekomst te komen die we willen, namelijk een toekomst waarin de biodiversiteit behouden blijft? De Kroon legt aan de hand van zijn onderzoek en de uitdagingen waar hij tegenaan liep uit hoe we hiermee om kunnen gaan. Hij stelt dat het verhaal altijd krachtiger is dan de cijfers. Met andere woorden: een verhaal dat men herkent uit het alledaagse leven wordt eerder geloofd dan een wetenschappelijk onderzoek. Wanneer er een correlatief verband wordt aangetoond in een onderzoek, zoals bijvoorbeeld in het onderzoek van De Kroon naar de invloed van het zogenaamde bijengif in het oppervlaktewater op de omvang van vogelpopulaties, is het de uitdaging om het verhaal niet over de uitzondering op de regel te laten gaan. Tegenstanders zaaien graag twijfel en dat doen ze door deze uitzondering uit te lichten. Het is de taak van de wetenschapper om onderzoek goed uit te leggen aan het bredere publiek en mensen zo munitie te geven om gezamenlijk na te denken over een wenselijke toekomst.

Foto: Ted van Aanholt

Geen reden voor paniek

Hoewel het resultaat van het onderzoek van De Kroon dramatisch lijkt, namelijk een afname van 76% van insecten, wil hij zelf niet spreken van een “armageddon” zoals sommige media deden. Naar zijn mening is de natuur namelijk ontzettend veerkrachtig. Wanneer we nu actie ondernemen om de omstandigheden voor de natuur te verbeteren, zal de biodiversiteit zich herstellen. Wel denkt hij dat de angst die het gebruik van een begrip als armageddon oproept een functie heeft gehad, omdat het een momentum heeft gecreëerd. De Kroon benadrukt dat het belangrijk is om niet te blijven steken in de negatieve gedachten. Het onderzoek dient als een waarschuwing. Als de toekomst die bepaalde keuzes oplevert niet wenselijk is, wordt het tijd om andere keuzes te maken.

Door: Berit Akse

Aankondiging

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.