Zoek in de site...

Uit de ivoren Erasmus toren

Uit de ivoren ErasmustorenUit de ivoren Erasmus toren | Gesprek met filosoof Philippe van Haute, theoloog Daniela Müller en religiewetenschapper Paul van der Velde | Radboud Reflects Maand van de Ethiek @ Faculteit der FTR | Donderdag 1 februari 2018 | 16.00 - 17.30 uur | Erasmusgebouw 15.39 + 15.41, Radboud Universiteit

Mengen de filosofen, theologen en religiewetenschappers van de Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen zich vaak in het publieke debat? Voelen zij daar de behoefte of de plicht toe? Hoe voorkomen zij dat hun inbreng als expert ‘ook maar een mening’ is? Filosoof Mathijs van de Sande, theoloog Daniela Müller en religiewetenschapper Paul van der Velde bogen zich tijdens deze bijeenkomst, die in het kader van de Maand van de Ethiek op de FFTR werd georganiseerd, over deze vragen. Filosoof Marcel Becker modereerde het gesprek tussen de sprekers en met het aanwezige publiek aan de hand van enkele prikkelende stellingen.

Foto: Ted van Aanholt

FTR wetenschappers in het publieke domein

Müller is theoloog en kerkhistorica. Vooral in Duitsland en Frankrijk wordt zij vaak door de media benaderd om zich uit te spreken over allerhande religieuze kwesties. Ook Van der Velde wordt als kenner van Aziatische religies vaak door de media benaderd. Zo zat hij bijvoorbeeld eens bij RTL Late Night aan tafel. Hij onderstreept het belang van dergelijke activiteiten. “Vroeger vulde je bij een NWO aanvraag onder het kopje maatschappelijke relevantie gemakkelijk drie kruisjes in; niks. Dat kon toen gewoon. Tegenwoordig is dat ondenkbaar. En ergens ook wel terecht. Ik heb in de jaren vele vakgroepen en instituten opgeheven zien worden omdat ze simpelweg weigerden, of niet aan konden tonen wat de meerwaarde er van was voor de maatschappij.” En heb je eigenlijk wel bestaansrecht als de maatschappij helemaal niets meekrijgt van jouw expertise?

Subjectieve meningen of objectieve feiten?

Als politiek filosoof bestudeert Van de Sande hedendaagse protestbewegingen. Niet alleen schrijft hij er vanaf de zijlijn beschouwingen over, maar hij engageert zich er ook actief mee. Als filosoof probeert hij zo een bijdrage te leveren aan het bereiken van een collectief doel. Soms wordt hij daarop aangesproken. Dient hij als wetenschapper niet neutraal en objectief te zijn? “Ik krijg juist vaak het verwijt dat ik niet genoeg in mijn ivoren toren zit, dat ik niet objectief genoeg ben.” Van der Velde merkt op dat hij juist vaak het omgekeerde verwijt te horen krijgt. “Ik schrijf en spreek veel over Boeddhisme. Ik krijg dan kritiek van Boeddhisten, die vinden dat ik het daar niet over kan of moet hebben omdat ik zelf geen Boeddhist ben.” Waar Van de Sande dus het verwijt krijgt dat hij ‘te dicht’ op de materie zit om er wetenschappelijk over te kunnen spreken krijgt Van der Velde te horen dat hij er ‘te ver’ vanaf staat. Een interessant spanningsveld.

Foto: Ted van Aanholt

Jip-en-janneke-taal en maatschappelijke impact

Zou je aan tafel gaan zitten bij een programma als De Wereld Draait Door als je daarvoor uitgenodigd wordt? Of vind je het ongepast voor een (geestes)wetenschapper om je in een zeer beperkte tijd, in Jip-en-janneke-taal, uit te moeten drukken? Deze vraag wordt de sprekers voorgelegd. Zij zijn het er allen over eens dat je dit als academicus moet kunnen. “Naast onderzoeker ben je ook docent. Je moet moeilijke kwesties ook in eenvoudige taal uit kunnen leggen.” Müller vraagt zich echter wel af wat de impact is van dergelijke vluchtige publiek optredens. “Stel ik geef in drie minuten een pleidooi voor meer duurzaamheid, maakt dat ook maar enig verschil?” Van der Velde is van mening dat je dat toch niet moet onderschatten. “Ik ben wel eens met een itempje van slechts enkele seconden op televisie geweest. Ik vroeg me af, wat is hier de impact van? Maar achteraf kreeg ik mailtjes van mensen die dat gezien hadden en naar aanleiding daarvan mijn boek gingen lezen.”

Foto: Ted van Aanholt

Een verdiepende jukebox

Kun je als geesteswetenschapper overal over meepraten? Of kun je beter zwijgen over zaken die buiten je expertisegebied vallen? Van de Sande: “Publieksfilosofen worden in de media nog wel eens gepresenteerd als een soort van verdiepende jukebox. Je gooit er een kwartje in, en ze komen met een mening over eender welke kwestie aanzetten. Dat vind ik toch wel problematisch.” Dat neemt echter niet weg dat filosofen in zijn optiek over vaardigheden beschikken die bij iedere kwestie van pas kunnen komen, zoals analyseren en het doorzien van implicaties. Van der Velde merkt nog op: “Ik heb wel geleerd goed op mijn woorden te passen. De media smullen van sappige citaten en ongenuanceerde standpunten. Ze schromen dan ook niet om te knippen en te plakken in hetgeen je te berde brengt. Ik bouw mijn zinnen expres zo op, dat er niet mee gesjoemeld kan worden.”

Door: Rob van de Ven

Aankondiging

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.