Zoek in de site...

Leve de alledaagsheid

Leve de alledaagsheid | Dubbellezing door filosofen Simon Gusman en Arjen KleinherenbrinkLeve de alledaagsheid | Dubbellezing door filosofen Simon Gusman en Arjen Kleinherenbrink | Dinsdag 13 maart 2018 | 20.00 - 21.30 uur | LUX, Nijmegen

Video | English review - Long Live The Mudane! | De Gelderlander - Maak van elke dag een avontuur

"Hartstikke leuke avond! Goede wisselwerking tussen de twee sprekers, interessante problematiek, sprekende voorbeelden." (uit een deelnemersevaluatie)

Tegenwoordig willen we maar al te graag dat ons leven spannend en avontuurlijk is. We willen een avontuurlijke baan, zoeken een spannende relatie en gaan op een betoverende wereldreis. We doen alles om aan de sleur van het alledaagse leven te ontsnappen en er één groot avontuur van te maken. Toch is dit verlangen niet vanzelfsprekend. Wat betekent het nou eigenlijk om een avontuur te beleven? En waarom verkiezen we deze avontuurlijkheid boven het alledaagse leven? Volgens filosofen Simon Gusman en Arjen Kleinherenbrink van de Radboud Universiteit is ons verlangen naar avontuur een misvatting. Alhoewel een avontuurlijk leven misschien leuk klinkt, doet het geen recht aan de werkelijkheid. Voor een uitverkochte zaal bespraken zij de maatschappelijke invloed en de gevaren van onze avontuurlijke verlangens. Het gesprek stond onder leiding van programmamaker Anouta de Groot.

Foto: Alexander Currie

De hedendaagse beeldcultuur

Het verlangen om ons leven zo avontuurlijk mogelijk te maken komt niet uit de lucht vallen. We zijn omringd door een beeldcultuur die ons constant vertelt dat avonturen voor het oprapen liggen. In boeken, films en reclame wordt ons wijs gemaakt dat iedereens leven een groot avontuur moet zijn, stelt Kleinherenbrink: “De beeldcultuur is zo wijdverspreid, dat het bijna onmogelijk is om er nog aan te ontsnappen. Er wordt een beeld geschetst dat iedere activiteit een normale en een avontuurlijke versie heeft en we worden aangespoord om voor het avontuurlijke te kiezen. We zijn verslaafd geraakt aan avontuur en dit manifesteert zich op veel terreinen.” Er wordt gesuggereerd dat ons leven avontuurlijk kan zijn, als we het maar willen. Deze boodschap komt zo vaak voorbij, dat we het normaal zijn gaan vinden om in de avontuurlijke sfeer meegevoerd te worden.

Het leven als verhaal

In avonturenverhalen zit een bekende structuur: de doodnormale hoofdpersoon blijkt voorbestemd te zijn voor grotere zaken in het leven en gaat op reis om een schatkist te vinden, de prinses te redden of de slechterik te verslaan. Alles wat er gebeurt is belangrijk om dit doel te behalen. Volgens Gusman projecteren we dit ook op ons eigen leven: “De mens is een narratief wezen: we denken graag over ons eigen leven in een verhaalvorm. We zijn de hoofdpersoon in ons eigen avontuur en zijn op weg naar een doel, net als de helden uit de verhalen. Net als deze helden zetten we alles wat ons overkomt in het licht van het bereiken van het doel.” Wanneer we bijvoorbeeld op wereldreis gaan, zien we dit als een avontuur met als doel om jezelf te vinden. Alles wat er op de reis gebeurt krijgt een speciale betekenis, zowel de positieve als de negatieve aspecten. Het komt in dienst te staan van het doel: jezelf vinden.

Foto: Alexander Currie

Paradox van het avontuur

De betekenis die we aan dit verhaal geven zorgt voor een groot contrast. Alhoewel we elke activiteit graag afschilderen als belangrijk en betekenisvol, zijn we in het normale leven constant bezig met zaken die nergens toe leiden. De meeste dingen die we doen zijn helemaal niet bijzonder en spannend, maar juist alledaags en gewoon. Dit wringt met het verwachtingspatroon dat we gecreëerd hebben. We zijn gaan geloven dat alles wat ons overkomt met een reden gebeurt, maar in werkelijkheid kunnen we deze trivialiteit helemaal niet vermijden. Wanneer we op stap gaan met vrienden willen we dat het een avond wordt zoals in de videoclips, en als we een festival bezoeken moet dit net zo geweldig worden als de aftermovie het laat zien. Triviale dingen moeten zo avontuurlijk mogelijk zijn en dat creëert een paradox. We willen dat het avontuur ons alledaagse leven wordt, maar avontuur kan helemaal niet alledaags zijn!

Teleurstelling en schuld

Deze paradox leidt vaak tot teleurstelling. Wanneer we verhalen horen van muzikanten of software-magnaten lijkt het wel alsof er nooit betekenisloosheid was. Dat deze mensen zouden doorbreken lijkt als een kosmisch script geschreven te zijn. Maar voor de meeste mensen die proberen hun eigen succesverhaal te schrijven pakt het helemaal niet zo voordelig uit. We kiezen het gevoel van avontuur boven het gevoel van rationaliteit en dit leidt tot teleurstelling. Een ander negatief effect van onze drang naar avonturen is dat het ons een schuldgevoel oplevert. Als de wereld vol is van verleidingen die zeggen dat het avontuurlijke leven binnen handbereik ligt, kan het alleen maar je eigen schuld zijn als je daar niet voor kiest. Het hebben van een alledaags bestaan is daarmee je eigen verantwoordelijkheid. Wie geen avontuurlijk leven leidt kan dat zichzelf kwalijk nemen!

Foto: Alexander Currie

Vrijheid

“Een echt avontuur kun je niet beginnen, maar moet je overkomen”, stelt Gusman. “Maar als het je moet overkomen, heeft het geen zin meer om ernaar opzoek te gaan. Het idee dat een avontuur met vrijheid te maken heeft klopt niet. Als iedere stap leidt tot een doel, ben je niet vrij om te zeggen: ik heb hier geen zin in.” Waar we wel vrijheid hebben is in het echte leven, beargumenteert Kleinherenbrink: “Het feit dat je leven geen vast script naar een vaste lotsbestemming volgt, geeft je de vrijheid om dingen te doen die te maken hebben met jezelf. We kunnen onze eigen keuzes maken en zelf onze doelen bepalen. De echte existentiële uitdaging ligt daarom in de gedachte dat betekenis nooit gegeven is en het leven voor een groot deel bestaat uit trivialiteit.”

Door: David Leeftink

Aankondiging

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.