Zoek in de site...

Aanslag met een Russische signatuur

Een diplomatieke oorlog met Rusland? | Actualiteitencollege met historicus Wim van Meurs en politicoloog Anna van der VleutenEen diplomatieke oorlog met Rusland? | Actualiteitencollege met historicus Wim van Meurs en politicoloog Anna van der Vleuten | Donderdag 29 maart  2018 | 12.45 -13.30 uur | Hal Erasmusgebouw, Radboud Universiteit

Nederland - Rusland, column door Peter van der Heiden | Podcast | Diplomaten uitzetten? Het is vooral symboliek - Voxweb | geen video

Het werd de grootste collectieve uitzetting van Russische diplomaten in de geschiedenis genoemd: als reactie op de aanslag op de voormalige Russische dubbelspion Sergej Skripal schaarden een groot aantal EU-lidstaten en de Verenigde Staten zich achter Groot-Brittannië door tientallen diplomaten het land uit te zetten. Zijn we beland in een diplomatieke oorlog met Rusland? Historicus Wim van Meurs en politicoloog Anna van der Vleuten, beiden werkzaam aan de Radboud Universiteit, bogen zich over deze vraag onder leiding van programmamaker Liesbeth Jansen. Maar eerst presenteerde parlementair historicus Peter van der Heiden het publiek een goede oude complottheorie.

Meesterspion

“Het leek wel een spannende, maar ietwat onnozele spionageroman een paar weken terug”, trapt Van der Heiden zijn column af. Een paar diplomaten uitzetten zet echter geen zoden aan de dijk. “Wat overduidelijk aan het worden is, is dat de westerse wereld absoluut niet in staat is om te anticiperen op Rusland.” Maar Van der Heiden biedt het publiek hoop en komt met een primeur. In de bossen van Zeist heeft een meesterspion namelijk besloten om het Nederlands elftal opzettelijk te laten verliezen van Frankrijk en Bulgarije om daarmee het WK in Rusland te boycotten. “Waar de Engelsen geen hoogwaardigheidsbekleders naar het WK sturen, blijven wij gewoon helemaal thuis. Rusland – Nederland, 0-1. Dat zal Poetin leren!”

Onschendbaarheid

Naast de James Bond-associatie roept het bestaan van spionnen in de diplomatieke wereld veel wilde gedachtes op. Wim van Meurs vertelt dat spioneren een geijkte manier van informatie verzamelen is onder diplomaten en dus in het verlengde ligt van diplomatieke betrekkingen. “Vaak werken spionnen vanuit ambassades om een dekmantel te hebben en omdat ze vanuit hun ambt als diplomaat onschendbaar zijn.” Die onschendbaarheid zouden we kunnen inperken, maar Anna van der Vleuten is daar geen voorstander van: “Het is vooral om te voorkomen dat diplomaten erg kwetsbaar zijn. Onschendbaarheid is namelijk ook in het voordeel van diplomaten die optreden in regimes die het niet zo nauw nemen met democratie en mensenrechten. Je wilt dan voorkomen dat ze gevaar lopen en beperkt worden in hun werkwijze.”

Vingerafdruk

Dat Sergej Skripal is omgebracht in opdracht van de Russische overheid is volgens Van Meurs zeer waarschijnlijk. Het gebruikte zenuwgas novitsjok is een strijdmiddel dat in de jaren 70 en 80 is ontwikkeld in de toenmalige Sovjet-Unie en het is niet zomaar door een amateur na te maken. Het middel is dus gemakkelijk te herleiden tot Rusland. Wat daarom opmerkelijk is, is waarom er zo’n duidelijke vingerafdruk is achtergelaten door juist dit type zenuwgas te gebruiken. “Er zijn allerlei manieren denkbaar om een spion om te brengen die veel minder sporen achterlaten. Ook valt te betwijfelen dat Skripal zulke belangrijke informatie bij zich droeg dat hij per se dood moest. Je kunt dus beargumenteren dat Rusland de aanslag opzettelijk met novitsjok heeft uitgevoerd om het Westen te provoceren door te laten zien waartoe ze in staat zijn. Dat past helemaal binnen het beeld dat Poetin van zichzelf neerzet onder de Russische bevolking als ‘de grote man’.”

Zwak signaal

Dat er nu tientallen diplomaten zijn uitgezet is volgens Van der Vleuten niet heel schokkend. “In eerste instantie bleef het heel erg stil. Pas later volgde het uitzetten van diplomaten door Groot-Brittannië, gevolgd door de VS en verschillende andere landen, waaronder Europese lidstaten.” Bovendien is de Europese actie veel minder eensgezind dan in de media wordt beweerd. “Oostenrijk blijft bijvoorbeeld neutraal en probeert zijn positie als mediator te versterken. Daarnaast worden er relatief niet heel veel diplomaten uitgezet en mogen alle ambassadeurs blijven. Er moest wel een reactie komen omdat het om chemische wapens ging, maar aan de andere kant is het contact met de Russen veel te belangrijk voor ons. Die zetten we niet zo snel op het spel.”

Aandacht afleiden

Mocht er hard bewijs komen dat Poetin achter de aanslag op Skripal zit, dan overtreedt Rusland daarmee de regels van de Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW). Maar volgens Van der Vleuten hebben veel leden binnen de OPCW boter op het hoofd. “De regels van de OPCW worden niet heel goed nageleefd. Wat vooral gebeurd is dat er schurkenstaten worden gecreëerd en dat daar vervolgens de aandacht op wordt gevestigd. Het is dus niet zo dat gelijkgestemden geen blaam treft. Het is vooral een manier om selectieve verontwaardiging op te roepen. De verklaring van de Europese Raad ten opzichte van Rusland is in die zin zeer gemakkelijk. Het is vooral een manier om de aandacht af te leiden naar Rusland.”

Bijzonder moeilijk

Of bewezen kan worden dat Rusland achter de aanslag op Skripal zit, blijft voorlopig nog onduidelijk. Een Russisch motief past volgens Van Meurs echter goed in de lijn van de politiek van Poetin. “Het is al achttien jaar lang zijn beleid om de aandacht naar het buiten af te leiden. Dat is echter eerder een teken van zwakte dan van sterkte. De Russische economie draait niet heel goed en het creëren van een buitenlands conflict werkt in Poetins voordeel.” Van der Vleuten vult aan: “De Russische bevolking is teleurgesteld door de economische tegenslagen. De periode na de Koude Oorlog heeft hen niet gebracht wat ze hadden gehoopt. ‘Vroeger was alles beter’, vinden veel Russen. Het is dan een bekende reflex dat het aan de ander ligt en daar wordt slim gebruik van gemaakt.” Dat wil volgens Van Meurs niet zeggen dat er geen oppositie bestaat in het land. “Mensen die de andere kant van het verhaal vertellen zijn er wel degelijk, maar die hebben het in het Rusland van Poetin bijzonder moeilijk.”

Door: Dave Willems

Podcast:

Aankondiging

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.