Zoek in de site...

Het nut van duurzaamheid

The Sense of Sustainability | Double lecture by philosopher René ten Bos and marketing scientist Vera BlazevicThe Sense of Sustainability | Double lecture by philosopher René ten Bos and marketing scientist Vera Blazevic | Wednesday 4 July 2018 | 19.30 – 21.00 hrs | Grotius Building, Radboud University

Video | Podcast

Duurzaamheid is een populair begrip vandaag de dag. We kopen groene producten van duurzame bedrijven en bestempelen alles wat met duurzaamheid te maken heeft als goed. Toch wordt duurzaamheid op verschillende manieren opgevat. De term wordt niet alleen gebruikt om verandering teweeg te brengen maar ook voor eigen gewin, bijvoorbeeld om een product aantrekkelijker te maken. Is het begrip duurzaamheid nog wel zinvol? Of gebruiken we het om een groen laagje te geven aan onze beslissingen, zonder écht iets te veranderen? Filosoof René ten Bos en marketingwetenschapper Vera Blazevic van de Radboud Universiteit kwamen samen om de vanzelfsprekendheid van duurzaamheid kritisch te benaderen. Na afloop gingen zij in gesprek met filosofe en programmamaker Lisa Doeland en was er ruimte voor vragen uit het publiek.

Foto: Sera Turan

Duurzaamheid en optimisme

Duurzaamheid wordt onthaald als iets goeds. Wie beweert tegen duurzaamheid te zijn, wordt al snel gemarginaliseerd. Volgens Ten Bos roept de manier waarop we duurzaamheid benaderen verschillende filosofische vragen op: “Wanneer we het hebben over duurzaamheid is de onderliggende toon altijd optimistisch: men gaat ervan uit dat we niet alleen voor onszelf, maar ook voor toekomstige generaties een leefbaardere wereld maken. Maar dit optimisme is nergens op gebaseerd: in ecologisch onderzoek naar het uitsterven van diersoorten of de opwarming van de aarde is geen optimisme terug te vinden.” Men gaat ervan uit dat we in de natuur kunnen herstellen wat we kapot hebben gemaakt, maar dit blijkt moeilijk: we kunnen niet zomaar terug in de tijd. Het optimisme dat samengaat met het idee van duurzaamheid lijkt onterecht te zijn.

Opium voor de massa

Vanuit een ethisch perspectief staat duurzaamheid altijd aan de goede kant van de discussie. Iedereen is zo enthousiast over het idee, dat niet wordt stilgestaan bij de vraag of het eigenlijk wel goed is. Tegenwoordig claimen zelfs de meest vervuilende bedrijven voor duurzaamheid te zijn. Het is een vorm van politieke correctheid te geworden. Ten Bos beargumenteert: “Duurzaamheid is een idee dat ons toelaat niet al te lang stil te staan bij de gevolgen van de keuzes die we maken. We willen wel iets veranderen in de wereld, maar niet ons eigen gedrag. Duurzaamheid is een soort opium voor de massa, die hen in staat stelt rustig verder te leven met de verwachting dat de problemen worden opgelost.” Wanneer we een duurzaam product kopen voelen we ons goed over deze beslissing, zonder na te denken over de gevolgen hiervan. Maar in werkelijkheid houden we ons koest met een optimisme, zonder dat er iets verandert.

Foto: Sera Turan

Complexiteit binnen de bedrijfswereld

Ook in de bedrijfswereld is duurzaamheid een belangrijk begrip. De meeste bedrijven beweren duurzame producten te hebben, maar hier komt weinig van terecht in de praktijk. Hoe kan het dat het zo moeilijk is om over te gaan op actie als zoveel mensen hier waarde aan hechten? Volgens Blazevic heeft dit te maken met de bijkomende complexiteit: “Er komen verschillende factoren kijken bij het proces van duurzaamheid. Een voorbeeld is het gebrek aan urgentie: hoewel veel bedrijven een strategisch plan hebben om duurzame producten te maken, is de druk om dat uit te voeren niet aanwezig. In de uitvoering gaat het streven vaak verloren.” Een andere complexiteit is het gebrek aan transparantie: het is vaak moeilijk vast te stellen of een product wel écht duurzaam is. De laatste stappen in de productie zijn te controleren, maar of de grondstoffen ook duurzaam zijn is moeilijk te bepalen. Of een product écht duurzaam is, valt daarom moeilijk te zeggen. De complexiteit die duurzaamheid met zich meebrengt, zorgt er dus voor dat het zich weinig naar de praktijk vertaald.

Foto: Sera Turan

Vooruitgang en verandering

Ondanks de bijkomende complexiteit denkt Blazevic niet dat er niets is dat we kunnen doen: “Wanneer we kijken naar de bedrijven die een duurzaam beleid volgen, is dit vaak begonnen met enkele individuen die het verschil maakten. Alhoewel één persoon weinig teweeg kan brengen, is het creëren van een gedeeld verhaal een grote stap naar verandering. Wanneer er een gedeeld verhaal ontstaat, wordt een abstract idee als duurzaamheid praktisch gemaakt.” Ook volgens Ten Bos is verandering niet uitgesloten: “We moeten bewust worden van het feit dat duurzaamheid een complexe kwestie is. In plaats van dit te ontkennen, moeten we het juist omarmen en ermee om leren gaan. Dit betekent ook dat we vraagtekens moeten zetten bij het economische systeem waarin we zitten: het kapitalisme. Toch is er reden om uit te gaan van vooruitgang. Wie dertig jaar geleden duurzaamheid betoogde, werd niet serieus genomen. Weliswaar is deze vooruitgang langzaam, maar uiteindelijk leidt zij tot verandering”.

Door David Leeftink

Podcast:

Aankondiging | Announcement

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Do you want to stay up to date about our activities? Please sign in for the English newsletter.