Zoek in de site...

“Soms moet de overheid een leven redden”

Terugblik en index plaatje ChildrenThe Children Act | Film & gesprek met jurist Ybo Buruma | Maandag 24 september 2018 | 19.30 - 22.15 uur | LUX, Nijmegen

Radboud Recharge - De duivelse dilemma’s van een rechter

"Erg de moeite waard. De film was natuurlijk bijzonder, de inleiding van Buruma vond ik erg ondersteunend om de positie van de rechter beter te begrijpen. Het nagesprek positioneerde de Nederlandse rechters en vormde mede een soort waarschuwing voor "onderbuikgevoelens" waarop Nederlandse advocaten toch soms ook inspelen." (uit een deelnemersevaluatie)

In een uitverkochte zaal 7 van Lux werd ondanks de drukte aandachtig geluisterd naar waarschijnlijk de meest aansprekende van de raadsheren van de Hoge Raad: Ybo Buruma. Sinds 2011 vervult hij deze functie; daarvoor was hij hoogleraar aan de rechtenfaculteit van de Radboud Universiteit.

Hij sprak over de recente verfilming van een van zijn favoriete boeken, The Children Act. Het is een verhaal gebaseerd op een aantal weken uit het leven van Fiona May, die een Britse prestigieuze High Court Judge-positie bekleedt. De film laat zien hoe zwaar de last is om een gedistantiëerde rechtsspreekster te zijn zonder dat dit het persoonlijke leven beïnvloedt; maar ook vice versa. Mays huwelijk staat onder druk omdat ze altijd aan het werk is, en ze laat de jongen die het object was van haar meest recente uitspraak dichtbij komen in haar leven.

De zaak

In de film wordt een jongen van bijna 18 in een ziekenhuis opgenomen. De oorzaak is leukemie.
Om te overleven heeft hij een bloedtransfusie nodig. Hij is echter afkomstig uit een gezin van Jehova-getuigen, en weigert de transfusie op religieuze gronden. Men trekt de bewering van de ouders dat hij dit doet uit eigen wil en inzicht in twijfel: misschien is het alleen uit angst voor uitstoting door de hechte religieuze gemeenschap. Moeten we zijn beslissing respecteren, of zijn leven redden?

Foto: Ted van Aanholt

Kijktips van een jurist

Vóór de film voorzag Buruma het publiek van een korte kijkwijzer, waarin hij in aantal tips gaf om rekening mee te houden tijdens het kijken van de film.
Om te kunnen inschatten hoe complex deze zaak precies is voor een rechter beschreef Buruma de drie grondrechten die in de film in conflict zijn: (1) het recht op leven, (2) vrijheid van godsdienst(uiting), en (3) het recht op persoonlijk leven: op het inrichten van het leven naar eigen principes, inclusief het weigeren van behandeling. Al deze rechten bevinden zich op het zelfde basale niveau; een bepaalde voorrang is niet duidelijk. Een verdere complicatie, die uiteindelijk doorslaggevend was voor het vonnis van May, was het feit dat dit soort beslissingen pas echt goed zijn te verantwoorden zijn als men voor de wet volwassen is; wat de jonge Adam nog net niet was.

De realiteit: dit soort gevallen doen zich vaker voor, ook in Nederland

Buruma deed geen uitspraak over hoe hij de zaak zou hebben aangepakt; wel verzekerde hij ons van het realisme van dit soort zaken en presenteerde hij  een veelvoud aan vergelijkbare voorbeelden uit de Nederlandse rechtsspraak. Rechter May, zoals geportretteerd in de film, is misschien een beetje een karikatuur met haar koude huwelijk en de manier waarop ze continu aan het werk is. Tegelijkertijd is dit soort bijzondere zaken waarin morele overwegingen en  de wet nauw met elkaar verbonden zijn, of misschien wel recht tegenover elkaar staan, met name voor een rechter in deze hoge functie dagelijkse kost. Zo benoemde Buruma dat hij zich een zaak herinnert waarin een echtpaar hun kind niet naar school wilde sturen omdat dit niet paste in hun holistische wereldbeeld. Op een zelfde manier als bij Adam conflicteerde het recht op onderwijs, dat door de regering gehandhaafd dient te worden, met de keuzevrijheid in het inrichten van een leven; door een individu, maar ook door diens voogd.

Foto: Ted van Aanholt

Rechter en privé-persoon

Buruma kon zich dus goed verplaatsen in May. De rechter wordt geconfronteerd met situaties waarin haar besluit consequenties heeft voor een gezin en de rest van iemands leven. Daarnaast is de rechter is ook een persoon, met eigen morele gevoelens en een eigen wereldbeeld, die in schril contrast kunnen staan met de opvattingen van de betrokkenen in een zaak of de beslissing die legaal moet worden genomen. Buruma noemde een geval waarin een streng religieuze rechter werd geacht te besluiten over euthanasie; deze heeft zich aan de zaak onttrokken omdat het onmogelijk voor hem was een gedistantiëerd besluit te nemen. Het kost onmenselijk veel moeite om altijd op deze afstand te blijven. Buruma beschreef hoe er in dergelijke zware situaties ook altijd de neiging is om even “normaal” te willen doen, als een mens tegenover een ander mens. In de film komt dit aan bod wanneer May, bij het bezoek aan Adam in het ziekenhuis, een liedje met hem zingt. Een ander voorbeeld dat Buruma noemde is een geval waarin een rechter het gedichtje “Jantje zag eens pruimen hangen” voorlas aan een pleger van diefstal. Het werd een hele rel, want natuurlijk kan een rechter in functie zich dit soort persoonlijk vertoon niet veroorloven; het hele punt van de functie is onpartijdigheid. Maar het is zo begrijpelijk, beschreef Buruma: hijzelf, in een kinderzaak betreffende een 14-jarige, vroeg deze eens uit een vergelijkbare opwelling: “Kun je eigenlijk goed voetballen?”

Menselijkheid

Toch verdedigde Buruma de menselijkheid van de rechter. Iemand in het  publiek vroeg Buruma naar een recent schandaal: hierin werd een rechter van hypocrisie beticht omdat hij op een feestje had laten vallen dat, wat hem betreft, iedereen zelf moet weten of hij rookt. Buruma hekelt de manier waarop het privéleven van de rechter zo onder een vergrootglas ligt. Volgens hem is het beter dat een rechter ook een privéleven kan hebben waarin hij privémeningen vertolkt, dan dat we dat opofferen voor het kleine aantal gevallen waarin werk en privé conflicteren.

Kortom, er wordt veel gevraagd van een rechter. De avond liet, door de vele persoonlijke anekdotes van een gerennomeerd (en welbespraakt) jurist, zien hoeveel factoren er een rol spelen bij het nemen van een gerechtsbeslissing. Persoonlijkheden en morele opvattingen lopen recht door vragen van legale prioriteiten en oplossingen voor unieke gevallen heen.

Aankondiging

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.