Zoek in de site...

Ongezond eten: Hoe krijgen we Nederland weer gezond?

Ongezond eten | Lezing door gezondheidswetenschapper Jaap SeidellOngezond eten | Lezing door gezondheidswetenschapper Jaap Seidell en cognitiewetenschapper Esther Aarts | Woensdag 10 oktober 2018 | 19.30 – 21.00 uur | Collegezalencomplex, RU | Radboud Reflects en Dag van de Duurzaamheid

Podcast | VideoEnglish review - Eating with our brains

"Wat een ontzettend leuke spreker zeg! Heel boeiend verhaal maar ook de manier waarop het verteld werd was super! Goede balans tussen grappig en serieus." (uit een deelnemersevaluatie)

Nederland wordt steeds ongezonder. Obesitas, diabetes type II en hart- en vaatziekten nemen in rap tempo toe. Hoe komt dat? Zijn we zelf in staat om gezonde keuzes te maken? En wat kunnen we doen om gezonder te worden? In een uitverkochte zaal konden de aanwezigen luisteren naar de oplossingen van Hoogleraar Voeding en gezondheid aan de Vrije Universiteit Amsterdam Jaap Seidell. Na zijn lezing ging Seidell onder leiding van programmamaker Tjidde Tempels in gesprek met cognitiewetenschapper Esther Aarts van de Radboud Universiteit over de impact van voeding op ons brein en de vraag wat de beste manier is om ons gezonder te laten eten.

Ongezond gedrag

Jaap Seidell heeft voor het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu advies gegeven over wat de overheid kan doen aan chronische welvaartsziekten zoals hart- en vaatziekten, obesitas, kanker en migraine. Tachtig procent van deze ziekten wordt veroorzaakt door ongezond gedrag, gebrek aan beweging, roken en ongezonde voeding. Hierdoor wordt vaak verondersteld dat dit de eigen verantwoordelijkheid is van de persoon die ziek wordt. Seidell is echter bezig met onderzoek naar de determinanten achter het gedrag: “Hoe komt het nou dat er in Groningen meer ongezond gedrag is? Hoewel gezondheid afhankelijk is van gedrag, zijn er achterliggende factoren van dit gedrag, zoals armoede, stress, gebrek aan kennis en leefklimaat.”

Te duur, te moeilijk, te tijdrovend

Toch weten we vaak wel wat gezond eten is, stelt Seidell. Eén van die gezonde voedselpatronen is het mediterrane dieet, dat veel verse groenten, noten, olijfolie en wijn bevat. Als Seidell dit in zijn lezingen vertelt, krijgt hij echter altijd de reactie dat dit heel duur is, of dat het bereiden ervan te moeilijk of te tijdrovend is. Het probleem is dus niet dat we niet weten wat gezond en ongezond is, maar met name dat er geen kennis, vaardigheden, mogelijkheden en geld zijn om dit advies zomaar op te volgen.

Foto: Ted van Aanholt

Ultra-processed food

In plaats van verse producten wordt steeds meer ultra-processed food geconsumeerd. Dit is lang houdbaar, goedkoop, gemakkelijk, lekker en klaar om op te eten of snel op te warmen. Als gevolg besteden we steeds minder tijd aan het bereiden van eten. In de jaren ’60 waren we hier nog ongeveer twee uur aan kwijt, maar dat is tegenwoordig nog slechts twaalf minuten. Overal ter wereld wordt steeds meer ultra verwerkt voedsel gegeten: in de VS bestaat zelfs tweederde van al het geconsumeerde voedsel uit ultra verwerkt voedsel.

Onweerstaanbaar eten

Ook hiervan weten we vaak wel dat dit ongezond is, stelt Seidell. Toch eten we het massaal omdat de producten zo bewerkt worden dat ze ontzettend lekker zijn. Ze zijn met name erg zoet, zout en vet. Dit zit niet veel in natuurlijke voedingsmiddelen en onze hersenen geven een beloning als we dit voedsel consumeren. De voedingsindustrie heeft veel voedingsdeskundigen en hersendeskundigen in dienst om uit te zoeken wat het optimum van lekker is en hoe dit voedsel onweerstaanbaar te maken.

Gezonde keuze de standaard

Seidell pleit voor het goedkoper maken van groente en fruit en het duurder maken van frisdrank. Staatsecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Blokhuis vindt dit echter betutteling. Seidell ziet dit echter als de enige oplossing: “Als je gezond eet volgens het Gezondheidscentrum is dat duurder dan wanneer je hetzelfde aantal calorieën eet buiten de schijf van vijf. Dit is een belangrijk motief voor het kiezen voor slecht voedsel.” Volgens Seidell werkt voorlichting niet, maar moeten we de oorzaken achter de ongezonde keuzes weghalen. “We moeten ervoor zorgen dat de gezonde keuze de standaard en de makkelijkste keuze wordt.”

Foto: Ted van Aanholt

Ongezond eten en de hersenen

In gesprek met Seidell stelde Esther Aarts dat onze hersenen door de jaren heen weinig zijn veranderd, terwijl de omgeving dat razendsnel doet. “De hersenen laten dopamine vrij bij lekker eten. We zien overal lekker eten en dat kunnen onze hersenen niet weerstaan. Hierdoor is het onmogelijk om de juiste keuze te maken.” Bij mensen met overgewicht is het beloningssysteem actiever dan bij mensen met een gezond gewicht en is het controlesysteem minder actief. Dit maakt het steeds moeilijker om gezonde keuzes te maken. Aarts stelt dat dit zowel oorzaak als gevolg van het probleem is: een ongezond dieet kan de werking van het beloningssysteem beïnvloeden.

Mindful eten

Waar Seidell met name kijkt naar de sociale context, heeft Aarts in haar onderzoek meer aandacht voor hoe je het individu weerbaarder kunt maken voor ongezond eten. “Onder invloed van stress eten mensen ongezonder. Kun je bijvoorbeeld wat aan stress doen door drukte? Ook zorgt eten met een tv aan of terwijl je op een mobiel kijkt ervoor dat we meer en vaker eten. Mensen trainen om mindful te eten kan heel erg helpen. Je ziet dan zelfs dat het beloningsmechanisme met dopamine afneemt.” Volgens Seidell is dit echter te veel werk: “Als één leerling in een klas niet mee kan komen ga je die persoon persoonlijke hulp geven, als de helft niet meekomt moet je de omgeving gaan veranderen.” Zo is het op sommige Amsterdamse bassischolen alleen nog maar toegestaan om water te drinken en een gezonde traktatie mee te nemen. “Dit vonden de ouders in het begin raar, maar inmiddels is het voor de kinderen nu heel normaal. Ze kijken helemaal niet meer om naar frisdrank. Als je de gezonde keuze vanzelfsprekend en overal aanwezig maakt, kun je veel veranderen.”

Bewust boodschappen doen en koken

Als afsluiting van de avond vraagt gespreksleider Tjidde Tempels de sprekers voor een tip voor gezondere keuzes. Aarts stelt dat we ons met name bewust moeten worden van ons gedrag. “Wees je bewust waarom je nou altijd naar dat ene schap met chips loopt en welke schappen met gezonde producten je overslaat.” Seidell is kort in zijn antwoord: “Leer zelf koken!”

Door: Bas Nordkamp

Podcast:

Aankondiging

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.