Zoek in de site...

Foucault en seksuele vrijheid | Lezingen door filosofen Jeroen Linssen en Marli Huijer

Foucault en seksuele vrijheid | Lezingen door filosofen Jeroen Linssen en Marli HuijerFoucault en seksuele vrijheid | Lezingen door filosofen Jeroen Linssen en Marli Huijer | Dinsdag 20 november 2018 | 19.30 – 21.00 uur | l Collegezalencomplex, Radboud Universiteit | Radboud Reflects i.s.m. uitgeverij Boom

Podcast | Video | English review - Let's talk about sex!

"Prima, leerzaam en bewonderenswaardig hoe filosofische 'leerstukken' luchtig en toch degelijk worden weergegeven." (uit een deelnemersevaluatie)

Aankondiging - Ben je polyamoreus, homo, hetero of bi? We praten graag en veel over seks. Onze seksuele vrijheid zien we als een groot goed. Deze vrijheid leidt echter ook tot nieuwe keurslijven, #metoo en tot commerciële belangen. De Franse filosoof Michel Foucault stelde al dat het ideaal van ongebreidelde seksuele vrijheid nieuwe ketens met zich mee brengt. Leer van filosofen Marli Huijer en Jeroen Linssen hoe dit inzicht nog steeds van toepassing is. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Seksuele bevrijding of nieuwe ketenen?

Sinds de seksuele revolutie van de jaren 60 zijn we “de schaamte voorbij” en spreken we openlijk over seks. Dit spreken zien we als een vorm van bevrijding. Maar is dat terecht? Of brengt deze zogenaamde bevrijding nieuwe ketenen met zich mee? De Franse filosoof Michel Foucault zette hier in de jaren 70 al vraagtekens bij en bood met zijn driedelige Geschiedenis van de seksualiteit (1976, 1984, 1984) een kritisch tegengeluid. Naar aanleiding van de publicatie van een nieuwe vertaling van deze drie boeken in één band organiseerde Radboud Reflects in samenwerking met uitgeverij Boom een avond over Foucault en seksuele vrijheid. Jeroen Linssen, filosoof en docent sociale en politieke filosofie aan de Radboud Universiteit, en Marli Huijer, hoogleraar Publieksfilosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, gaven beiden met hun lezing inzicht in het nog altijd actuele denken van Foucault. Vervolgens gingen ze met elkaar in gesprek onder leiding van programmamaker Lisa Doeland en was er ruimte voor vragen uit het publiek.

Jeroen Linssen. Foto: Ted van Aanholt.

Verlangen naar kennis over seks

Jeroen Linssen legde Foucaults gedachtegoed uit aan de hand van een citaat uit De wil tot weten, het eerste gedeelte van De geschiedenis van de seksualiteit uit 1976. De liefde voor de seks en vooral het spreken over seks, dat wil zeggen, een drang naar kennis over seks, verbindt Foucault met het ontstaan van de bevolkingspolitiek in de 18e eeuw, die onder meer gegevens met betrekking tot ons seksueel gedrag analyseert. Deze politiek legt ons geboortecijfer, de huwelijksleeftijd, geslachtsrijpheid et cetera vast. Onze seksuele gedragingen zijn zodoende een object van analyse geworden, met als doel om in te kunnen grijpen en “normaal” (op voortplanting gericht) seksueel gedrag van “abnormaal” gedrag te kunnen onderscheiden. Het is volgens Foucault geen toeval dat juist dan disciplines als geneeskunde en psychiatrie opkomen, die zogenaamd onnatuurlijke seksuele afwijkingen diagnosticeren en deze aan het individu toeschrijven.

Een bekennende maatschappij

Linssen legde vervolgens uit dat er volgens Foucault vanaf de 18e eeuw een maatschappij ontstaan is die het spreken over seks aanmoedigt. Volgens Foucault is de reden hiervoor dat deze openheid de waarheid over onszelf bloot zou geven. Aan de hand van onze seks zijn we ons gaan afvragen wie we zijn, als onderdeel van onze zoektocht naar onze ware identiteit. De procedure die hierbij gehanteerd wordt, is die van de bekentenis. Het bekennen zien we in allerlei facetten van onze maatschappij terug. We zijn er zelfs zo aan gewend geraakt, dat we het allang niet meer zien als een vorm van macht, maar zelfs als gevolg van bevrijding. Linssen: “Volgens Foucault brengt het seksualiteitsdispositief ons in de waan dat het gaat om onze bevrijding. Terwijl we niet beseffen dat onze drang naar kennis over seks op vele manieren verbonden is met de macht en het grotendeels onze identiteit bepaalt. Het motto van Foucault luidt dan ook; nee tegen ‘koning seks’.” Foucault bedoelde hiermee dat we moeten ophouden te denken dat seks een centrale rol heeft in onze identiteitsvorming. Volgens Foucault zijn we méér dan onze seksualiteit en moeten we aan seks vooral zoveel mogelijk plezier proberen te beleven.

Marli Huijer. Foto: Ted van Aanholt

Bekenning en erkenning

Marli Huijer opende met de stelling “seks en liefde moet je vooral doen.” Ze gaat dieper in op het idee van ‘bekentenis’ en merkt op dat bekentenis ook de betekenis heeft van “kleur bekennen”. Het problematische van bekennen, zo merkte Huijer op, is dat het een vorm van vragen naar erkenning is voor wie je bent. Je identificeren met je seksuele opvattingen maakt volgens Huijer deel uit van een wereldwijde, polariserende trend, waarin de seksuele vrijheid van vrouwen wordt gezien als een beschavingscriterium waar niet over te onderhandelen valt. Huijer: “Op basis hiervan bepalen wij westerlingen welke cultuur beschaafd is en welke niet.”

De onderdrukkingshypothese

Huijer vervolgde met de passage waarin Foucault zich richt op het Westen in de 17e tot en met 19e eeuw. Foucault stelt hierin dat we zijn gaan geloven in de zogenaamde onderdrukkingshypothese. Deze houdt in dat we vanaf de 17e eeuw onderdrukt zijn en dat we in de jaren ‘60 bevrijd zijn middels een seksuele revolutie. Een fabeltje volgens hem, want al sinds de 17e eeuw zijn we sterk gestimuleerd om over seks te praten. We onderwierpen ons aan de machtswerkingen van bijvoorbeeld de geneeskunde, psychiatrie, pedagogiek en overheid. Volgens Huijer heeft dit, in tegenstelling tot Foucault, echter ook voordelen: “Want op deze manier kan de overheid bijsturen zodat we bijvoorbeeld gezonder worden en er als samenleving op vooruitgaan.” Ze vervolgde dat volgens Foucault het nadeel is dat de grenzen van ons denken tegelijkertijd de grenzen van de natie zijn. Alles wat afwijkt van onze norm ervaren we als bedreigend.

Foto: Ted van Aanholt. v.l.n.r. Marli Huijer, Jeroen Linssen en Lisa Doeland

Een centrale plek voor plezier

Foucault vroeg zich af hoe we zonder de bekentenissen en de classificaties zouden kunnen. Hierbij stelde hij zich de vraag: hoe kan ik goed gebruik maken van mijn lusten? Het gaat hem om het hebben van plezier. In haar boek Beminnen onderzocht Huijer hoe we dat kunnen toepassen in het heden. Ze noemde het belang van het dóen van liefde in plaats van er alleen over te spréken, al betekent dat niet dat er een gebod tot zwijgen is; ervaringen kunnen ook gedeeld worden zonder alles prijs te geven. Ook moeten we de waarheid over seks ondervinden in contact met anderen en moet er ruimte zijn om te experimenteren. Daarnaast pleitte ze voor afschaffing van het huwelijk. Ze stelde dat we in de 21e eeuw geen overheid nodig hebben die zich mengt in ons liefdesleven en dat we zelf wel kunnen bepalen welke vorm we liefde geven. Tot slot merkte ze op dat het erg belangrijk is dat we blijven openstaan voor andere opvattingen, zowel op persoonlijk, politiek als cultureel gebied.

Uitkomen voor je seksualiteit; bevrijdend of niet?

In het gesprek na de lezingen stelde Linssen dat we vooral moeten waken voor de combinatie van het bekennen van ons seksuele verlangen en de zoektocht naar onze ware identiteit. Hij stelde dat uitkomen voor je seksualiteit op een bepaalde manier bevrijdend kan zijn en benadrukte daar de waarde van, maar voegde daaraan toe dat het belangrijk is je identiteit hier niet aan te koppelen. Huijer merkte op dat het bij ‘bekennen’ altijd om iets ongewoons gaat. Ze is het ermee eens dat het als een bevrijding kan voelen, maar ze haalt Foucault aan om duidelijk te maken dat het om een nep-bevrijding gaat. Huijer: “Je blijft immers in niet bestaande labels denken en je blijft onderscheid maken tussen normaal en abnormaal seksueel gedrag.”

Door: Tieu van Gulick

Podcast:

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Foucault en seksuele vrijheid | Lezingen door filosofen Jeroen Linssen en Marli Huijer

Ben je polyamoreus, homo, hetero of bi? We praten graag en veel over seks. Onze seksuele vrijheid zien we als een groot goed. Deze vrijheid leidt echter ook tot nieuwe keurslijven, #metoo en tot commerciële belangen. De Franse filosoof Michel Foucault stelde al dat het ideaal van ongebreidelde seksuele vrijheid nieuwe ketens met zich mee brengt. Leer van filosofen Marli Huijer en Jeroen Linssen hoe dit inzicht nog steeds van toepassing is.

Seksueel verlangen toen en nu

Filosoof Jeroen Linssen geeft tekst en uitleg bij dit net-niet voltooide laatste werk van Foucault en legt uit waarom de roep om seksuele vrijheid van de jaren zestig ons net zo goed aan machtsstructuren onderwerpt. Waar seks voorheen iets was wat we gewoon deden, is het nu iets waar we vooral veel over spreken. En hoe meer erover gesproken wordt, hoe makkelijker ons seksuele gedrag kan worden gecontroleerd – welke vormen van begeerte zijn gezond? en welke bestempelen we als ziekelijk? Linssen schetst aan de hand van Foucault een genealogie van ons verlangen en laat zien dat er in het verleden heel anders over seksualiteit en lustbeleving is gedacht.

Seksueel bevrijd?

Filosoof Marli Huijer vraagt zich af hoeveel vrijer de seksuele revolutie ons gemaakt heeft. Zij werpt nieuw licht op Foucaults Geschiedenis van de seksualiteit en schreef er het pamflet Beminnen (2018) over. Waar we vroeger een gebod hadden tegen seks voor het huwelijk, leiden we nu onder een gebod tot genieten. Bovendien heeft al dat spreken over seksualiteit en seksuele voorkeuren tot nieuwe hokjes geleidt. Deze seksuele identiteiten – homo, hetero, bi etc. – leiden tot nieuwe keurslijven. Hoe te beminnen buiten deze keurslijven? Hoe dragen we zorg voor onze lusten? Volgens Huijer moeten we ons niet zozeer de vraag stellen wie we zijn, maar hoe we ons met anderen zouden willen verbinden.

Geschiedenis van de seksualiteit

Dit najaar verschijnt een nieuwe Nederlandse vertaling van Michel Foucaults (1926 – 1984)  Geschiedenis van de seksualiteit. In dit driedelige werk onderzoekt Foucault de complexe relatie tussen seksualiteit, macht en subjectiviteit.

Na afloop van hun lezingen gaan Marli Huijer en Jeroen Linssen in gesprek over de commerciële belangen die gemoeid zijn met seksuele identiteiten – voor iedere voorkeur een passende lijn met speeltjes. Ze staan stil bij de #metoo-discussie van het afgelopen jaar, die de seksuele revolutie in een ander daglicht plaatst en ons dwingt om opnieuw na te denken over de relatie tussen seks en macht.

Over de sprekers

Jeroen LinssenJeroen Linssen is filosoof en docent Sociale en politieke filosofie aan de Radboud Universiteit. Hij promoveerde op het werk van Michel Foucault.



Marli Huijer; ©chrisvanhoutsMarli Huijer is hoogleraar Publieksfilosofie aan de Faculteit der Wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit Rotterdam. In haar onderzoek richt zij zich op de filosofie van mens en cultuur. Tot voor kort was zij de Denker des Vaderlands. Dit voorjaar verscheen van haar boek? Beminnen. Nieuw licht op seksuele vrijheid (2018)

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.