Zoek in de site...

19|01|14 How We Became Unique Animals | Lecture by geneticist Adam Rutherford

How We Became Unique Animals | Lecture by geneticist Adam RutherfordHow We Became Unique Animals | Lecture by geneticist Adam Rutherford | Monday 14 January 2019 | 19.30 – 21.15 hrs | De Lindenbergzaal, Nijmegen  
Radboud Reflects and Max Planck Institute for Psycholinguistics

Podcast | Video | Blog Nijmegen Lectures - So How Did We Become Unique Animals?

"Ik vond het heel interessant, de lezing en discussie achteraf waren erg leuk. De sfeer was erg goed. Super fijn dat er zoveel tijd was voor het publiek om vragen te stellen." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Anouncement - Many animals learn. Only humans teach. Our intense social bonding and our desire to share ideas make us different from animals. This states the British geneticist Adam Rutherford in his research on what it means to be human. Come and learn from Adam Rutherford how cultural accumulation and transmissions set us apart. See the full anouncement below.

Aankondiging - Veel dieren leren, maar alleen mensen onderwijzen. Onze intense sociale binding en ons verlangen om onze ideeën te delen maakt dat wij verschillen van dieren. Dit zegt de Britse geneticus Adam Rutherford in zijn onderzoek naar wat het betekent om mens te zijn. Kom en leer van Adam Rutherford over hoe culturele accumulatie en overdraging ons bijzonder maakt. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Hoe wij unieke dieren werden

Waarin verschillen mensen van dieren? En hoe hebben wij deze unieke positie bereikt? Wetenschappers breken al eeuwenlang hun hoofden over deze vragen. Er zijn veel eigenschappen waarvan verondersteld wordt dat ze exclusief menselijk zijn, zoals het gebruik van gereedschap, het maken van kunst en het genieten van seks. Op uitnodiging van het Max Planck Institute for Psycholinguistics en Radboud Reflects toonde de Britse geneticus Adam Rutherford in zijn lezing dat deze eigenschappen zeker niet alleen bij mensen voorkomen. Onze intense sociale binding en ons verlangen om onze ideeën te delen onderscheidt ons van de andere dieren. Na zijn lezing ging hij in gesprek met filosoof Maïté Tjon A Hie en de toehoorders.

Foto: Ted van Aanholt

The Book of Humans

De vraag hoe mensen unieke dieren zijn geworden en waarin mensen verschillen van andere dieren staat centraal in Rutherfords nieuwste boek, The Book of Humans: The Story of How we Became Us. Volgens Rutherford wordt de evolutie van mensen vaak te simplistisch opgevat. Zo wordt vaak verondersteld dat er één aanwijsbaar moment moet zijn geweest in de evolutie waarop de mens ontstond. Rutherford stelt dat er niet één ding is dat ons menselijk maakt. “We zijn dieren, maar we zijn speciale dieren. We hebben dezelfde functies als andere organismen, maar toch kunnen wij dingen die andere dieren niet kunnen.”

Homo sapiens in de zaal?

Volgens Rutherford zijn er genetisch gezien maar weinig verschillen tussen de moderne mens en de homo sapiens die 100.000 jaar geleden leefde. Als we een homo sapiens met gekamde haren en nette kleding in het publiek zouden zetten, zouden we het niet eens opmerken. We verschillen zelfs zo weinig dat reproductie nog mogelijk zou zijn. Toch is er met name in de laatste 50.000 jaar veel veranderd: de homo sapiens begon cultuur en kunst te creëren, zoals Venusbeelden en rotsschilderingen. Deze ontwikkeling vond overal ter wereld plaats. Maar kunst is niet alleen voorbestemd aan de homo sapiens. Zo werd er vorig jaar in Spanje een grottekening van 64.000 jaar oud gevonden, ongeveer 20.000 jaar vóór de homo sapiens in Spanje arriveerde.

Foto: Ted van Aanholt

‘Typisch menselijk’

In de zoektocht naar wat typisch menselijk is, wordt vaak gewezen op het feit dat mensen gereedschap gebruiken. Ongeveer drie miljoen jaar geleden gaan de eerste voorouders van de mens handbijlen gebruiken. Na anderhalf miljoen jaar wordt een iets geavanceerder type gereedschap gebruikt, maar ook dat gebruik blijft stabiel. Rutherford stelde dat het met de mens als gereedschap gebruiker dus wel tegenvalt: voor negentig procent van de tijd zijn er slechts twee soorten gereedschappen gebruikt. Pas in de laatste 100.000 jaar begon de mens op hoger tempo gereedschappen te ontwikkelen. Daarnaast komt het gebruik van gereedschappen bij een behoorlijk aantal dieren voor, van apen met speerachtige wapens tot kleine krabben die stekelige zeedieren gebruiken om met andere krabben te vechten. Ook het controleren van vuur lijkt niet alleen voorbestemd te zijn tot de mens. Zo gebruiken Australische haviken bewust vuur om hun prooi uit de begroeiing te jagen. Tenslotte stelt Rutherford ook dat niet-reproductieve seks zeker niet uitsluitend menselijk is.

Culturele uitwisseling

Volgens Rutherford is het belangrijkste verschil tussen mensen en dieren dat mensen de enige zijn die onderwijzen. Mensen geven middels culturele uitwisseling informatie door aan anderen, het gaat hierbij om informatie die niet via de genen doorgegeven wordt. Dit heeft ervoor gezorgd dat de mens een grote ontwikkeling kon doormaken. Dit proces versnelde naarmate samenlevingen groter werden, omdat er dan meer contact en uitwisseling van kennis kan plaatsvinden. Hierdoor is de mens zich gaan onderscheiden van andere dieren.

Foto: Ted van Aanholt

Bovenaan in de hiërarchie?

In gesprek met Maïté Tjon A Hie stelde Rutherford dat deze overdracht van kennis, de basis is van het menselijke gedrag. Hieruit vloeien allerlei andere verschillen met dieren voort. Verder verwierp hij het idee dat zijn werk gelezen moet worden als een verklaring voor de mens bovenaan in de hiërarchie. “Wij zijn ook dieren en staan niet per se het hoogst in de hiërarchie. We spreken over onszelf als dominante soort, maar dat hangt ervan af hoe je het definieert. Er zijn bacteriën die al vier miljard jaar aanwezig zijn op deze aarde en veel groter in aantal en massa zijn dan wij.”

Evolutie is geen liefdesverhaal

Welk pad we precies hebben afgelegd naar ons stadium als unieke dieren zal volgens Rutherford nog wel even onduidelijk blijven. “Twintig jaar geleden dachten we alle stappen te weten in de ontwikkeling van de mens, maar dat staat allemaal op losse schroeven. Hoe meer we onderzoeken en hoe meer botten we vinden, des te minder we zeker weten.” Rutherford stelde dat we vooral de complexiteit en het niet-lineaire karakter van onze evolutie moeten omarmen. “Ik weet dat mensen houden van liefdesverhalen met een begin, midden en een eind, maar dat is niet hoe evolutie en het leven werkt.”

Door: Bas Nordkamp

Podcast:

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Do you want to stay up to date about our activities? Please sign in for the English newsletter.

Aankondiging / Anouncement

How We Became Unique Animals | Lecture by geneticist Adam Rutherford

Nederlands volgt Engels

Many animals learn. Only humans teach. In his writings on what it means to be human, British geneticist Adam Rutherford argues that our intense social bonding and the desire to share ideas are key. Come and learn from Adam Rutherford how cultural accumulation and transmission sets us apart from other species.

Evolution

How have we become the humans we are today? We think we are special, but are we any more special than other animals? After all, life is a family tree four billion years old, with branches enough to contain a billion species. One tree, one origin, with a common code that underwrites all existence, including our own. This paradox – that our biology is indistinct from other animate life, yet we consider ourselves unique – is the central question of the human condition.

Unique Animals

Adam Rutherford explores the many things once considered to be exclusively human. We think we are special, but we are not the only species to communicate, to make tools, art or fashion, to utilize fire or to enjoy sex. None are exclusive human attributes. Crows make and use tools; apes can be taught rudimentary sign language; dolphins and birds have been observed adopting habits through cultural transmission; chimps have been seen using styles of headwear. What is left for us?

Spreading Knowledge

Evolution has, however, allowed us to develop our culture to a level of complexity that outstrips any other observed in nature. Adam Rutherford describes how we became the creatures we are today, bestowed with the unique ability to investigate what makes us who we are. Illuminated by the latest scientific discoveries, he gives a lecture on what unequivocally fixes us as animals, but at the same time reveals how we are extraordinary among them. It is not speech, tools, art or sex that sets us apart. Humanity lies in all of these things and more, but quintessentially in our teaching. We are a species defined by expertise, and the desire to spread that knowledge.

After his lecture, Rutherford discusses the matter in further detail with a scientist form Radboud University. What makes us human?

About the Speaker

Adam RutherfordAdam Rutherford is a geneticist at UCL, presenter of science programs at BBC and author. He wrote A Brief History of Everyone who Ever Lived and The Book of Humans: A Brief History of Culture, Sex, War and the Evolution of Us. Rutherford presents the BBC program Inside Science and presented the award-winning series Playing God, The gene Code and The Cell. He has been scientific advisor to Björk’s movie Biophilia Live, and worked on World War Z, The Secret Service and Ex Machina.

Do you want to stay up to date about our activities? Please sign in for the English newsletter.

Nederlands

Veel dieren leren, maar alleen mensen onderwijzen. Onze intense sociale binding en ons verlangen om onze ideeën te delen maakt dat wij verschillen van dieren. Dit zegt de Britse geneticus Adam Rutherford in zijn onderzoek naar wat het betekent om mens te zijn. Kom en leer van Adam Rutherford over hoe culturele accumulatie en overdraging ons bijzonder maakt.

Evolutie

Hoe zijn we de mensen geworden die we vandaag de dag zijn? We denken dat wij speciaal zijn, maar zijn wij specialer dan andere dieren? De stamboom van het leven is immers 4 miljard jaar oud, met vele vertakkingen naar miljarden soorten. Er is één stamboom, één beginsel, met een gemeenschappelijke code als basis voor al het leven, ook voor de mens. Deze paradox – dat onze biologie niet te onderscheiden is van ander leven, maar we onszelf toch als uniek beschouwen – vormt een van de centrale vragen over de mens.

Unieke dieren

Adam Rutherford gaat in op verschillende eigenschappen waarvan wordt gedacht dat ze exclusief menselijk zijn. We denken wel dat we speciaal zijn, maar we zijn niet de enige soort die communiceert, gereedschap, kunst of versieringen maakt, vuur gebruikt of van seks geniet. Geen van deze eigenschappen zijn exclusief menselijk. Kraaien kunnen gereedschap maken en gebruiken; apen kunnen gebarentaal leren; er zijn dolfijnen en vogels die zich door middel van culturele overdacht aanpassen aan hun omgeving en er zijn chimpansees die hoofdeksels dragen.

Kennis verspreiden

Maar, de evolutie heeft ervoor gezorgd dat wij onze cultuur verder konden ontwikkelen naar een complexere vorm dan de cultuur van elk ander soort in de natuur. Adam Rutherford beschrijft hoe we de wezens zijn geworden die we nu zijn, met onze unieke vermogen om te onderzoeken wat de mens menselijk maakt. Geïnspireerd door de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen, geeft hij een lezing over wat ons onmiskenbaar dierlijk maakt, en onthult hij hoe wij tegelijkertijd een unicum zijn onder de dieren. Niet taal, gereedschap, kunst of seks maakt ons anders. Mens zijn ligt in al deze dingen en meer, maar de essentie ligt in onze manier van onderwijzen. Wij worden als soort gedefinieerd door onze expertise en ons verlangen onze kennis verder te verspreiden.

Na zijn lezing, zal Rutherford in gesprek gaan met een wetenschapper van de Radboud Universiteit. Wat maakt ons tot mens?

Over de spreker

Adam RutherfordAdam Rutherford is geneticus bij UCL, presenteers wetenschappelijke programma’s bij de BBC en is auteur. Hji schreef A Brief History of Everyone who Ever Lived en The Book of Humans: A Brief History of Culture, Sex, War and the Evolution of Us. Rutherford presenteert het BBC programma Inside Science en presenteerde de prijzen winnende serie Playing God, The gene Code and The Cell. Hij is wetenschappelijk adviseur bij Björk’s film Biophilia Live, en werkte mee aan World War Z, The Secret Service en Ex Machina.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.