Zoek in de site...

19|01|30 Op transport | Holocaust Memorial Day Getuigenis door overlevende Mieke van Creveld-zeehandelaar

Op transport | Holocaust Memorial Day Getuigenis door overlevende Mieke van CreveldOp transport | Holocaust Memorial Day Getuigenis door overlevende Mieke van Creveld-Zeehandelaar | Woensdag 30 januari 2019 | 19.30 – 21.30 uur | Aula, Radboud Universiteit

"Bijzondere ervaring om mee te mogen maken. Twee zaken vielen mij op: A. Mevrouw wist heel goed te laten voelen hoe het was om als kind de holocaust mee te maken. B. Zij legde een link naar de actualiteit door te pleiten voor het terughalen van IS-kinderen naar Nederland." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Steeds minder mensen kunnen nog uit eigen ervaring vertellen over de Tweede Wereldoorlog. Mieke van Creveld (1936) is een van de weinige uitzonderingen: ze was zes jaar oud toen ze met haar ouders in kamp Westerbork belandde. Anderhalf jaar later werd het gezin gedeporteerd naar Bergen-Belsen. Kom luisteren naar het indrukwekkende verhaal van Mieke van Creveld, die als jong Joods meisje de Holocaust overleefde. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.


Verslag - Op transport

Steeds minder mensen kunnen nog uit eigen ervaring vertellen over de Tweede Wereldoorlog. Mieke van Creveld (1936) is een van de weinige uitzonderingen: ze was zes jaar oud toen ze met haar ouders in kamp Westerbork belandde. Anderhalf jaar later werd het gezin gedeporteerd naar Bergen-Belsen, en tegen het einde van de oorlog op transport met onbekende bestemming gezet. Ter ere van de Holocaust Memorial Day kon een volle aula van de Radboud Universiteit luisteren naar het indrukwekkende verhaal van Mieke van Creveld. Holocaustonderzoeker Ria van den Brandt van de Radboud Universiteit ging in gesprek met haar. De avond werd muzikaal omlijst door Mir Tsvey, die Jiddische liederen speelden, afkomstig uit Kamp Westerbork en Theresiënstadt.

Foto: Ted van Aanholt

Zingeving in het kamp

Wilma de Koning, vicevoorzitter van het College van bestuur van de Radboud Universiteit, opende de elfde Holocaust Memorial Getuigenis, waarna filosoof Hans Thijssen van de Radboud Universiteit een filosofische inleiding over de rol van geluk ten tijde van ellende verzorgde.: “Een enkeling heeft hierover indrukwekkende getuigenissen afgelegd, zoals neuroloog en Holocaustoverlevende Viktor Frankl.” Hij stelde dat de zingeving van mensen in concentratiekampen school in het accepteren van het lot en alles wat daarbij hoort. Als je daartoe in staat was, school daarin je geluk, aldus Frankl.

Anti-Joodse maatregelen

Na een lied van Mir Tsvey opende Ria van den Brandt het gesprek met Mieke van Creveld. Ze groeide op in een liberaal Joods gezin in Amsterdam, met haar vader, moeder, zusje en dienstbode Lieze. Bij het uitbreken van de oorlog was Van Creveld bijna vier, maar ze kan heel gedetailleerd vertellen over haar leven. “De eerste anti-Joodse maatregelen kwamen in 1941. Toen mocht je niet naar het park en de schouwburg, maar dat houdt je toch niet bezig als kind.” Later kwam er echter ook de maatregel dat niet-Joods personeel niet voor Joden mocht werken, en dus moest dienstbode Lieze weg. Van Creveld: “Dat kon ik niet begrijpen. Lieze was er altijd, en ze deed leuke dingen met mij. Ik was dol op haar.”

Foto: Ted van Aanholt

Kamp Westerbork

Op 2 september 1942 werden Van Creveld, haar ouders en haar zusje opgepakt en naar kamp Westerbork gebracht. Lieze bood aan om Van Creveld onder te laten duiken bij haar moeder in Harlingen. Van Crevelds vader weigerde, omdat hij vond dat het gezin bij elkaar moest blijven. Hoewel Westerbork een doorgangskamp was, verbleef het gezin hier lange tijd. De dagen vulden zich met ‘spelen achter prikkeldraad’ en lessen in het schooltje. Van Creveld: “Er waren ook wel leuke dingen. Elke vrijdag vierden we de ingang van de Sabbat. Maar elk week gingen er ook kinderen op transport naar Auschwitz.” In juli 1943 kwamen ook de grootouders van Van Creveld in Westerbork, maar zij werden dezelfde week nog doorgestuurd naar Sobibor. “Mijn grootouders zijn niet teruggekomen. Dat is een van de duidelijkste herinneringen: het komt dan heel dichtbij.”

Bergen-Belsen

In februari 1944 werd het gezin van Van Creveld getransporteerd naar Bergen-Belsen. Hier waren de omstandigheden verschrikkelijk: er brak een vlektyfusepidemie uit en er was te weinig eten, waardoor veel mensen overleden. Van Creveld: “Maar als kind overkomt het je. Je denkt dat het leven zo hoort en je past je aan. Mijn ouders waren ziek, dus ik moest het eten voor hen halen.” Het gevoel van vreselijke honger is Van Creveld altijd bijgebleven. Ook herinnert ze zich dat ze een boterham kreeg van iemand die in de keuken werkte. “Ik weet nog altijd wie dat heeft gedaan, en ik heb nog steeds contact met zijn zoon. Zo’n diepe indruk heeft dat gemaakt.” Van Crevelds vader hield hoop dat het gezin het zou overleven, tot het transport van Anne Frank in Bergen-Belsen kwam. “De mensen schreeuwden over het prikkeldraad heen wat er in Auschwitz gebeurde. Toen zei mijn vader dat mijn grootouders wel niet meer zouden leven. Hij gaf mij een adres in Amsterdam dat ik uit mijn hoofd moest leren, voor het geval ik alleen terug zou keren.”

Transport en bevrijding

Terwijl de geallieerden in april 1945 van alle kanten oprukten, maakten de nazi’s drie treinen met veewagons gereed om gevangenen van Bergen-Belsen naar een onbekende bestemming in het oosten te brengen. Mieke van Creveld werd met haar ouders en zusje op dit transport gezet. De wagons lagen vol met zieke mensen, waaronder Van Crevelds vader. Na een vreselijke reis van tien dagen stopte de trein in het Duitse dorp Tröbitz. Op 24 april werd de trein door Russen bevrijd. Zij hadden echter geen medicijnen en nauwelijks eten. Van Creveld: “Ze zeiden tegen ons: ga dat dorp maar in en roof wat je hebben wilt. Dat deed ik: ik nam een fiets mee, een tas, en vier weckflessen met voedsel. Ik dacht: van eten wordt mijn vader wel beter. Maar de weckflessen hebben niet geholpen: twee dagen na de bevrijding is mijn vader overleden.”

Foto: Ted van Aanholt

Terug in Nederland

Op negenjarige leeftijd kwam Van Creveld weer terug in Nederland. Ze kon met niemand praten over wat ze heeft meegemaakt. “Mensen zeiden altijd: het is niet zo erg, een kind vergeet dat wel. Pas in 1956 werd er geschreven over het concentratiekampsyndroom: de fysieke en mentale klachten die je overhoudt aan het verblijf in een concentratiekamp. Maar mensen wilden niet naar je luisteren: ze hadden hier ook oorlog gehad, en dat was ook zwaar.” Van Creveld herinnert zich de eerste herdenking op 5 mei 1946. “Er werden vooral vaders herdacht die op schepen hadden gezeten, maar mijn vader werd niet genoemd. Daar stond je dan in je eentje. Het was vreselijk.” Ondanks alles wat Mieke van Creveld heeft meegemaakt, toonde ze zich een bijzonder sterke vrouw. “De oorlog heeft me gemaakt tot wie ik ben. En dat is niet alleen slecht: het heeft mij ook flink gemaakt.”

Door: Bas Nordkamp

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Op transport | Holocaust Memorial Day met getuigenis van overlevende Mieke van Creveld

Steeds minder mensen kunnen nog uit eigen ervaring vertellen over de Tweede Wereldoorlog. Mieke van Creveld (1936) is een van de weinige uitzonderingen: ze was zes jaar oud toen ze met haar ouders in kamp Westerbork belandde. Anderhalf jaar later werd het gezin gedeporteerd naar Bergen-Belsen. Kom luisteren naar het indrukwekkende verhaal van Mieke van Creveld, die als jong Joods meisje de Holocaust overleefde.

Westerbork

Mieke van Creveld  groeide op in een liberaal Joods gezin in Amsterdam. Toen ze zes jaar oud was, werd ze met haar ouders opgepakt en naar kamp Westerbork overgebracht. Westerbork was een doorgangskamp waar de meeste gevangenen maar kort verbleven. Het gezin van Mieke van Creveld was hier echter langere tijd. De dagen vulden zich met ‘spelen achter prikkeldraad’, de zorgen van haar moeder en lessen in het schooltje van waaruit er steeds weer leeftijdgenootjes verdwenen.

Het Verloren Transport

Na anderhalf jaar werd het gezin in februari 1944 gedeporteerd van Westerbork naar het concentratiekamp Bergen-Belsen in Duitsland. De oorlog liep ten einde en de condities in het kamp verslechterden snel. Terwijl de geallieerden in april 1945 van alle kanten oprukten, maakten de nazi’s drie treinen met veewagons gereed om gevangenen van Bergen-Belsen naar een onbekende bestemming in het oosten te brengen. Mieke van Creveld en haar ouders werden op dit transport gezet, dat later bekend is geworden als het Verloren Transport. De vreselijke reis eindigde na tien dagen in het Duitse Tröbitz, tussen Leipzig en Dresden. Op de ochtend van 24 april 1945 wordt het treinstel bevrijd door de Russen.

Terugkeer

Op negenjarige leeftijd keerde Mieke van Creveld in Nederland terug als, naar eigen zeggen, een oude vrouw. “Er zijn eisen aan me gesteld die je nooit aan een kind zou mogen stellen.” De oorlog is van grote invloed geweest op de rest van haar leven.

Holocaustonderzoeker Ria van den Brandt gaat met Mieke van Creveld in gesprek. Live muziek omlijst het geheel.

Over de sprekers

Mieke van Creveld - ZeehandelaarMieke van Creveld overleefde als Joods meisje de Tweede Wereldoorlog. Ze vindt het belangrijk om haar verhaal te blijven vertellen en geeft daarom regelmatig lezingen op basisscholen.



Ria van den BrandtRia van den Brandt is onderzoeker aan de Radboud Universiteit. Ze doet onderzoek naar levenswijsheid in Joodse teksten en getuigenissen, in het bijzonder in relatie tot concentratiekamp Theresienstadt.



Wilma de KoningWilma de Koning, vicevoorzitter van het College van Bestuur van de Radboud Universiteit, opent de avond.



Hans ThijssenFilosoof Hans Thijssen geeft een inleidende lezing over de betekenis van geluk in tijden van oorlog en ellende. Thijssen doet onderzoek naar grote levensvragen om mensen te helpen een betekenisvol en gelukkig leven te leiden. In 2016 richtte hij het interdisciplinaire Platform voor Geluk op de Radboud Universiteit op.


Bekijk ook op Radboud Recharge: 'Jongste getuige ooit bij Holocaust Memorial Day'
 
Kom je vaker naar de lezingen van Radboud Reflects? Dan is een Radboud Reflects-abonnement misschien interessant.