Zoek in de site...

19|02|21 Q-koorts te lijf: de dreiging van epidemieën | Lezingen door infectiologen Chantal Bleeker-Rovers en Andre van der Ven en ethicus Joost van Herten

Q-koorts te lijf | Lezingen door infectiologen Chantal Bleeker-Rovers en Andre van der Ven en ethicus Joost van HertenQ-koorts te lijf: de dreiging van epidemieën | Lezingen door infectiologen Chantal Bleeker-Rovers en Andre van der Ven en ethicus Joost van Herten | Donderdag 21 februari 2019 | 19.30 – 21.00 uur | Collegezalencomplex, Radboud Universiteit

Podcast | Video

"Vond het erg goede avond, mooi van alle zijden een maatschappelijk fenomeen met regionaal raakvlak belicht. Ook goed dat er kennis uit Wageningen in [was] ingevlogen, mooie toevoeging op de Nijmeegse wetenschappers. Vaker doen!" (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Hoe kunnen we vogelgriep, ebola of Q-koorts te lijf gaan? Deze zoönoses, infectieziekten die zich verspreiden van dier op mens, maken veel slachtoffers. Staat bij de bestrijding de volksgezondheid altijd boven de belangen van het dier en de omgeving? Denk verder met infectiologen Chantal Bleeker-Rovers en André van der Ven en ethicus Joost van Herten over de oorzaken van epidemieën en de gespannen relatie tussen mens en dier in de omgang met infectieziektes.Zie de volledige aankondigingstekst onderin.


Verslag - 
Q-koorts te lijf

Hoe kunnen we vogelgriep, ebola of Q-koorts te lijf gaan? Deze zoönoses, infectieziekten die zich verspreiden van dier op mens, maken veel slachtoffers. Staat de volksgezondheid altijd boven de belangen van het dier en de omgeving bij de bestrijding van deze zoönoses? Infectiologen Chantal Bleeker-Rovers en Andre van der Ven en ethicus Joost van Herten gaven deze avond tekst en uitleg over de oorzaken van epidemieën en de gespannen relatie tussen mens en dier in de omgang met infectieziektes. Filosoof Mira Vegter leidde de avond.
Andre van der Ven (Foto: Ted van Aanholt)

Zoönoses van alle tijden

Andre van der Ven ging tijdens zijn lezing in op de effecten van zoönoses: “Zoönoses zijn van alle tijden, met enorme effecten op de gezondheidszorg.” In de jaren tachtig werd verklaard dat we infectieziektes overwonnen hadden, maar de dreiging is niet weg. Ziektes als HIV, ebola en de vogelgriep bedreigen nog steeds de volksgezondheid. Onder meer rioleringen en hygiëne hebben ervoor gezorgd dat ziektes tussen mensen minder snel overgedragen worden, maar juist de ziektes die door dieren worden overgedragen vormen een risico. Verklaren dat deze ziektes overwonnen zijn is volgens Van der Ven dan ook onzin: “Het idee dat we al deze infectieziekten kunnen beheersen is een illusie. Micro-organismen muteren constant en infectieziekten kennen geen landsgrenzen.” Doordat mensen en dieren zich steeds meer verplaatsen kunnen ziekten zich razendsnel verspreiden.

Chantal Bleeker-Rovers (Foto: Ted van Aanholt)

Antibioticaresistentie

Daarnaast is er nog een grote bedreiging voor de volksgezondheid, namelijk antibioticaresistentie. Deze bedreiging is zo groot, dat de Verenigde Naties het al als het grootste probleem voor de menselijke gezondheid bestempeld heeft. Volgens Van der Ven zullen er in 2050 zelfs meer mensen overlijden aan antibioticaresistentie dan aan kanker. Infectieziekten zijn dus nog geen gepasseerd station, maar staan weer bovenaan de agenda.

Besmetting met Q-koorts

Chantal Bleeker-Rovers gaf in haar lezing een overzicht van de Q-koortsuitbraak in Nederland. “Q-koorts komt bij heel veel dieren voor: geiten en schapen, maar ook bijvoorbeeld honden, katten en konijnen.” Het inademen van druppeltjes van de uitscheiding van geïnfecteerde dieren kan leiden tot infectie. Van de mensen die besmet raken krijgt zestig procent geen klachten. Veertig procent krijgt echter acute Q-koorts, maar dit wordt niet altijd als dusdanig herkend. Naast deze vormen kunnen mensen ook besmet raken met een chronische Q-koortsinfectie, waarbij onder andere de hart- en vaatkleppen worden aangetast, of met het Q-koorts vermoeidheidssyndroom.

Joost van Herten (Foto: Ted van Aanholt)

De uitbraak

Q-koorts heeft in Nederland altijd bestaan. Tot 2007 waren er vijf tot twintig gevallen per jaar, vooral bij personen die door het uitoefenen van hun beroep met geiten in aanraking kwamen. In 2007 was er echter een plotselinge toename in het aantal miskramen op geitenboerderijen en waren er 168 meldingen van acute Q-koorts bij mensen. In eerste instantie werden er geen maatregelen genomen, omdat men dacht dat het wel weer over zou gaan. In de jaren daarna steeg het aantal meldingen van Q-koortsinfecties echter snel en verspreidde het zich over grotere delen van het land. Hoewel er een paar beperkingen opgelegd werden aan geitenboerderijen, volgden drastische maatregelen pas in december 2009. Alle zwangere geiten en schapen uit besmette boerderijen (62.000 in totaal) moesten geruimd worden en alle geiten- en schapenhouders moesten hun dieren verplicht laten vaccineren. Dit hielp, want het aantal infecties nam snel af. Naar schatting zijn er meer dan 40.000 mensen besmet geweest met Q-koorts. In totaal zijn er 95 patiënten overleden: negen aan acute Q-koorts en 86 aan chronische Q-koorts.

Veel vraagtekens

Veel mensen hebben vraagtekens geplaatst bij het optreden van de overheid. Ook de evaluatiecommissie constateerde dat er doortastender opgetreden had kunnen worden en dat relevante informatie onvoldoende gecommuniceerd werd. Inmiddels heeft de overheid patiënten met het Q-koorts vermoeidheidssyndroom of met een chronische Q-koortsinfectie een vergoeding van 15.000 euro geboden. Ondertussen is echter het aantal geiten in Nederland sinds de Q-koortsuitbraak verdubbeld. Bleekers-Rovers: “Ik vraag me wel eens af of we wel genoeg hebben geleerd en of we genoeg hebben gedaan voor deze mensen.”

Discussie Q-koorts te lijf: de dreiging van epidemieën (Foto: Ted van Aanholt)

One Health

Joost van Herten erkende ook het probleem van zoönoses voor de volksgezondheid. Zeventig procent van alle opkomende infectieziekten is immers een zoönose. Van Herten laat zien hoe men met een One Health-benadering probeert een oplossing hiervoor te vinden. “One Health is het besef dat de gezondheid van mens, dier en milieu onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.” Tevens is het een roep om samenwerking, om vanuit verschillende disciplines te werken aan de optimale gezondheid voor mensen, dieren en milieu. Een voorbeeld van zo’n aanpak zijn de maatregelen die zijn genomen tijdens de hondsdolheid-uitbraak op Bali. De traditionele manier om dit te bestrijden is om de honden dood te maken. Dit is echter een heel ineffectieve maatregel, omdat daarvoor nieuwe besmette zwerfhonden in de plaats komen. Met hulp van de WHO is een vaccinatieprogramma opgezet voor zowel mensen als honden. Dit had een groot effect. Het aantal gevallen van hondsdolheid bij zowel mensen als honden daalde met ruim negentig procent.

Dilemma’s

Het One Health-principe kan echter tot dilemma’s leiden. Want wat betekent gezondheid nou precies? En moeten we de gezondheid van een dier ook als intrinsieke waarde meewegen of moeten we vooral kijken naar de belangen van de mens? Van Herten: “Veel problemen met infectieziekten hebben hun oorsprong in menselijk handelen. De mens is een belangrijke oorzaak van klimaatverandering, zorgt voor een grotere veestapel en veroorzaakt ook instabiele politieke situaties. Alles wat we met dieren en milieu doen heeft invloed op de infectieoverdracht.” Volgens Van Herten zou de aanpak niet gericht moeten zijn op interventies die alleen de gezondheid van de mens bevorderen. De interventies moeten ook de gezondheid van dieren en het milieu bevorderen. Zo zijn preventieve maatregelen, zoals goede huisvesting, voeding en verzorging voor het dier in de lange termijn, belangrijk voor een gezonde situatie. Ook in acute situaties zou gezondheid niet alleen over de mens moeten gaan. “Soms is de oplossing dieren ruimen, soms is dat vaccineren, maar als je werkt volgens One Health dan kan het in ieder geval niet alleen over mensen gaan.”

Door: Bas Nordkamp

Podcast:

Aankondiging

Banner geit

Hoe kunnen we vogelgriep, ebola of Q-koorts te lijf gaan? Deze zoönoses, infectieziekten die zich verspreiden van dier op mens, maken veel slachtoffers. Staat bij de bestrijding de volksgezondheid altijd boven de belangen van het dier en de omgeving? Denk verder met infectiologen Chantal Bleeker-Rovers en André van der Ven en ethicus Joost van Herten over de oorzaken van epidemieën en de gespannen relatie tussen mens en dier in de omgang met infectieziektes.

Infectieziektes

Het voorkomen en bestrijden van infectieziektes wordt gezien als een van de grote uitdagingen voor de volksgezondheid. Internist-infectioloog André van der Ven legt uit wat zoönoses precies zijn. Hij gaat in op de vraag wat de bestrijding zo complex maakt.

Q-koorts

Hoe snel zoönoses om zich heen kunnen grijpen bleek in 2007 toen Nederland werd getroffen door de grootste Q-koortsuitbraak ter wereld. De oorsprong van de epidemie lag bij de intensieve geitenhouderij. Hadden we deze epidemie kunnen voorkomen? Waarom waren de geiten bijvoorbeeld niet gevaccineerd tegen de Q-koorts? Internist-infectioloog Chantal Bleeker-Rovers legt uit wat de impact van de Q-koortsepidemie in Nederland is geweest en met welke maatregelen we de uitbraak hadden kunnen indammen.

Morele dilemma’s

De bestrijding van zoönoses roept ook morele vragen op. Vaak stellen we het belang van de mens voorop, maar moeten we niet ook rekening houden met dierenwelzijn en het ecosysteem? Is er een vorm van bestrijding mogelijk die al deze waarden combineert? Volgens ethicus Joost van Herten kan een OneHealth perspectief uitkomst bieden voor onze omgang met zoönoses. Hij legt uit hoe in een OneHealth benadering de gezondheid van mens, dier en omgeving met elkaar verbonden zijn.

Na hun lezingen gaan Andre van der Ven, Chantal Bleeker-Rovers en Joost van Herten met elkaar in gesprek. Onder leiding van filosoof Mira Vegter gaan ze verder in op epidemieën, OneHealth en de morele dilemma’s in de bestrijding van infectieziektes.

Over de sprekers

Andre van der VenAndre van der Ven is internist-infectioloog aan het Radboudumc. Hij is hoogleraar Internationale gezondheidszorg en hoofd van de afdeling Infectieziektes. Hij werkte als tropenarts in Botswana en leidt op dit moment verschillende onderzoeken in Tanzania en Indonesië. In zijn onderzoek richt hij zich onder meer op de bestrijding van infectieziektes als dengue, malaria en HIV.

Chantal Bleeker-RoversChantal Bleeker-Rovers is internist-infectioloog aan het Radboudumc. Ze doet onderzoek op het gebied van levensbedreigende infectieziektes. Haar onderzoek richt zich onder andere op griepvirussen met onbekende oorsprong en de Q-koorts. Daarnaast is ze expert op het gebied van bestrijding van acute infectie-uitbraken zoals ebola.

Joost van HertenJoost van Herten is ethicus en dierenarts en verbonden aan de Wageningen Universiteit. Hij doet onderzoek naar de morele dilemma’s in de verantwoorde bestrijding van zoönoses zoals de Q-koorts en de vogelgriep. Hij benadert deze problematiek vanuit een OneHealth perspectief, waarbij zowel de belangen van mens, dier als milieu centraal staan.

Mira VegterMira Vegter is filosoof aan het Institute for Science, Innovation & Society van de Radboud Universiteit.



Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.