Zoek in de site...

19|04|02 Het Dilemma - Mag ik nog religieus zijn? | Onderzoekend gesprek

Terugblik en index dilemma religieusHet Dilemma - Mag ik nog religieus zijn? | Onderzoekend gesprek met socioloog Ton Bernts en theoloog Liesbeth Jansen | Dinsdag 2 april 2019 | 20.00 – 21.30 uur | LUX, Nijmegen

"Uitstekend georganiseerd en geleid. Zou dit vaker willen." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Het is bijna het nieuwe uit de kast komen, openlijk toegeven dat je in een god gelooft. Kun je in het geseculariseerde Nederland nog wel religieus zijn? Is er nog ruimte om je geloof uit te oefenen? Godsdienstsocioloog Ton Bernts en theoloog Liesbeth Jansen onderzoeken samen met de deelnemers of je nog religieus mag zijn. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Mag ik nog religieus zijn?

De Nederlandse samenleving is geseculariseerd, er is sprake van religiestress: onrust die ontstaat wanneer een moderne seculiere maatschappij geconfronteerd wordt met traditionele godsdienstuitingen. Mag ik in mijn dagelijkse leven nog religieus zijn en ruimte innemen voor religie? De sfeer was goed, het publiek was betrokken en men had een onderzoekende houding. Het dilemma Mag ik nog religieus zijn? heeft heel wat gespreksstof teweeggebracht.

Foto: Ted van Aanholt

Maken wij ruimte voor het geloof?

Het groepsgesprek begon met een persoonlijke ervaring van Tabitha van Krimpen, student theologie en bedrijfskunde aan de Radboud Universiteit. Tabitha vertelde ons over een scheepswerf in Rotterdam, waar zij afgelopen zomer een vakantiebaantje had. Toen zij daar begon, moest ze behoorlijk wennen aan cultuur die op de scheepswerf heerste. Er bleken, behalve zijzelf, alleen maar mannen te werken. Men sprak elkaar op een harde manier aan, vloeken en grof taalgebruik waren heel normaal, en seks was een geliefd gespreksonderwerp. Voor Tabitha was vooral het vloeken moeilijk. Zij is zelf protestants en ervaart het als kwetsend wanneer mensen vloeken. Dit heeft vooral te maken met de heiligheid en het respect die kenmerkend zijn voor God, legde Tabitha uit. “Wat doe ik in zo’n situatie?” was de vraag die Tabitha zichzelf en het publiek voorlegde. “Enerzijds vind ik dat geloof iets is waarvoor ik me niet hoef te schamen en waar ik zelfs voor op wil komen, bijvoorbeeld door deze collega’s op hun vloeken aan te spreken. Anderzijds is het binnen deze situatie misschien beter om het vloeken gewoon te negeren.” Oftewel: Mag je in je dagelijks leven nog religieus zijn en ruimte vragen voor je geloof?

Foto: Ted van Aanholt

Secularisatie en religiestress

Godsdienstsocioloog Ton Bernts gaf aan dat het woordje ‘nóg’ uit de voorgaande zin hier belangrijk is, omdat het de impliciete aanname doet dat het voorheen wél mocht en nu misschien niet meer. De Nederlandse samenleving is geseculariseerd, legde Bernts uit: nog maar één op de vier mensen in Nederland is christen en naar verwachting zal dit de aankomende jaren verder afnemen. Een tweede punt is de vraag wat wij onder religie verstaan. Betekent dit een kaarsje branden voor mijn zus die ziek is? Of een wandeltocht naar Santiago de Compostella? Een derde punt die een rol speelt in deze kwestie is de relatie tussen religie en autoriteit. In onze geïndividualiseerde samenleving, waarin autonomie hoog in het vaandel staat, vinden veel mensen de autoriteit die bijvoorbeeld religieuze instanties kunnen hebben, problematisch. Al deze factoren kunnen leiden tot religiestress: de onrust die ontstaat wanneer een moderne seculiere maatschappij geconfronteerd wordt met traditionele godsdienstuitingen.

Twee aspecten van geloven

Liesbeth Jansen nam het concept autonomie onder de loep. Bezien vanuit een christelijk perspectief is autonomie namelijk niet helemaal niet zo belangrijk. Sterker nog, hierin staat juist de verbondenheid centraal. Het idee dat alle mensen geschapen zijn door God, zoals het scheppingsverhaal vertelt, veronderstelt dat mensen als individuen heel verschillend zijn, maar tegelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden. Volgens Jansen bestaat geloof uit twee aspecten: het eerste aspect is de persoonlijke ervaring. Veel gelovige mensen hebben op enig moment in hun leven de ervaring hebben gehad dat er ‘iets’ is dat onze werkelijkheid overstijgt: een transcendente God die ons leven draagt. Dit wekt bij gelovige mensen een basaal vertrouwen in het leven, in anderen en in zichzelf. Het tweede aspect van geloven is de meer institutionele kant; de kerk, de rituelen, de heilige teksten. Zij kunnen je helpen om handen en voeten te geven aan die gelovige ervaring en die om te zetten in je leven van alledag.

Foto: Ted van Aanholt

Reacties uit het publiek

Een eerste inventarisatie onder de deelnemers leidde tot verschillende antwoorden. Iemand gaf aan dat geloven voor hem een vrij recente ontwikkeling in zijn leven is, en dat hij zelf niet goed begreep waarom hij zich daar toch af en toe voor schaamde. In het gesprek dat hierop volgde kwam naar voren dat onbegrip en kwetsbaarheid hierbij een belangrijke rol spelen. “Soms wordt je geconfronteerd met veel onbegrip. Mensen maken al snel aannames over God, en die zijn lang niet altijd positief. Daardoor kun je je kwetsbaar voelen.” Iemand anders gaf aan dat hij het heel interessant vindt wanneer gelovigen over hun religie spreken, zolang hij niet de indruk krijgt dat iemand probeert hem te overtuigen door zijn normen en waarden op te dringen.

Onder leiding van Maïté Tjon a Hie en Anouta de Groot werden deze en aanverwante thema’s verder uitgediept. Aan het einde van de avond reageerden de drie sprekers nog kort op alle input die de deelnemers hadden aangedragen.

Door: Cita van den Heuvel

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Banner dilemma religieus

Het is bijna het nieuwe uit de kast komen, openlijk toegeven dat je in een god gelooft. Kun je in het geseculariseerde Nederland nog wel religieus zijn? Is er nog ruimte om je geloof uit te oefenen? Godsdienstsocioloog Ton Bernts en theoloog Liesbeth Jansen onderzoeken samen met de deelnemers of je nog religieus mag zijn.

Aanpassen

Kan je van een ander vragen stil te zijn als je voor het eten wilt bidden? Kun je met tulband of hoofddoek op lid worden van een theatergroep? En moet je, wanneer jij als gelovige ruimte zoekt voor het uitoefenen van je eigen geloof, diezelfde ruimte ook bieden aan niet-gelovigen? En hoe doe je dat dan?

Onttovering

We leven in een maatschappij waar een groot deel van de mensen zich geen voorstelling meer kan maken bij gelovig zijn. Er wordt een strikt onderscheid gemaakt tussen wat echt is en wat niet echt is. Ben je als gelovige dan degene die in fabeltjes gelooft? Geloof wordt vaak gezien als iets dat achterhaald is en alleen de sociaal zwakkeren zoeken hun heil nog bij religie. Is geloven nog wel bon ton in onze samenleving? En als je gelovig bent hoe ga je dan met deze negatieve ideeën om? Kortom: mag je nog religieus zijn? Over die vraag gaan we met alle deelnemers in gesprek. Ton Bernts en Liesbeth Jansen geven ons input voor het gesprek.

Dilemma

Het Dilemma is een programmareeks van Radboud Reflects en LUX. Deze avonden draaien om een persoonlijk moreel dilemma. In een intieme setting verkennen we samen de vraag of je nog uit kunt komen voor je religieus zijn. Niet de sprekers staan centraal, maar de deelnemers. Door onszelf en elkaar te bevragen, zoeken we samen naar afwegingen en antwoorden. Socioloog Ton Bernts en theoloog Liesbeth Jansen geven het gesprek inhoudelijk focus en houden ons scherp. Gespreksleiders Maïté Tjon A Hie en Anouta de Groot zorgen voor structuur en verdieping.

Over de sprekers

Ton BerntsTon Bernts is onderzoeker Empirische en praktische religiewetenschap. Hij is hoofd van het KASKI, het expertisecentrum over religie en samenleving.




Liesbeth JansenLiesbeth Jansen is theoloog en programmamaker bij Radboud Reflects.





Maïté Tjon A HieMaïté Tjon A Hie is coördinator bij de masteropleiding mode van ArtEZ. Ze is filosoof en een veelgevraagd gespreksleider.



Anouta de GrootAnouta de Groot is filosoof. Ze werkt als programmamaker bij Radboud Reflects.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.